Asgari ücret tartışmaları: Akademisyenlerden ortak çağrı

2025 yılında uygulanacak asgari ücretin belirlenmesi için Aralık ayında başlayacak görüşmeler öncesinde asgari ücret tartışmaları alevleniyor. Ekonomi yönetiminden gelen mesajların yanı sıra iş dünyası, işçi cephesi ve akademisyenler de asgari ücret artışına yönelik önerilerini ve görüşlerini paylaşıyor.

Asgari ücret için olası senaryolar

2025 yılında uygulanacak asgari ücret için hükümet, işveren ve işçi sendikalarının beklentileri farklılaşıyor. Farklı hesaplamalar ve yaklaşımlar olsa da genel itibarıyla yeni asgari ücret için iki seçenek ağır basıyor: 

• 2024’te gerçekleşen enflasyon oranının baz alınması ve 2025’te beklenen enflasyona göre bir artış oranı belirlenmesi.

İlk seçenek baz alınırsa asgari ücrete %40 civarında zam gelmesi ve 23 bin 800 TL'ye çıkması bekleniyor, ikinci seçenek baz alınırsa %25 oranında zamla asgari ücretin 21 bin 250 lira olması bekleniyor. Oranların yanı sıra asgari ücretten alınan gelir vergisiyle ilgili düzenlemeler yapılması da bazı sendika ve kurumlardan gelen talepler arasında.

Son 2 yılda asgari ücretin seyri ve artış oranları:

• 2022 Ocak: 4.235 lira (%50,5)
• 2022 Temmuz: 5.500 lira (%29)
• 2023 Ocak: 8.506 lira (%54,6)
• 2023 Temmuz: 11.402 lira (%34)
• 2024 Ocak: 17.002 lira (%49)

İktisatçılardan çağrı: Yüzde 25 kaygı verici

Geçen hafta ABD'nin başkenti Washington DC'de basına kapalı olarak düzenlenen toplantıda yabancı yatırımcılarla buluşan TCMB Başkanı Fatih Karahan'dan asgari ücret artışıyla ilgili değerlendirme geldi. Karahan'ın asgari ücrete yeni yılda %25 seviyesinde zam yapılacağını belirttiği iddia edildi.

Öte yandan: İktisatçılar ve akademisyenlerden oluşan 126 isim, açıklanması beklenen asgari ücret zam oranına dair bir imza metni yayımladı. Açıklamada, "2024 yılı Temmuz ayında asgari ücret artışından kaçınılması ve 2025 yılı Ocak ayı için öngörülen artışın gerçekleşen enflasyon yerine beklenen enflasyon oranı (%25) baz alınarak belirlenmesi planı, bilimsel ve sosyal açıdan kaygı vericidir" denildi.

Türkiye ekonomisinde uzun süredir devam eden yüksek enflasyon sorununun dar gelirli vatandaşları ve asgari ücretle çalışanları ekonomik olarak daha kırılgan hâle getirdiğine ve yaşam standartlarını ciddi ölçüde düşürdüğüne işaret edilen açıklamada şu ifadeler yer aldı: 

"Son dönemde uygulanan para ve maliye politikaları, enflasyonla mücadele hedefi doğrultusunda şekillendirilmektedir. Ancak, 2024 yılı Temmuz ayında asgari ücret artışından kaçınılması ve 2025 yılı Ocak ayı için öngörülen artışın gerçekleşen enflasyon yerine beklenen enflasyon oranı (%25) baz alınarak belirlenmesi planı, bilimsel ve sosyal açıdan kaygı vericidir. Biz, aşağıda imzası bulunan iktisatçılar ve akademisyenler olarak:

- Enflasyonla mücadelenin toplumsal maliyetinin adil dağıtılması gerektiğini,

- Asgari ücretlilerin alım gücünün korunmasının sosyal devletin bir gerekliliği olduğunu,

- Gerçekleşen enflasyon oranının altında yapılacak ücret artışlarının gelir dağılımını daha da bozacağını,

- Enflasyonla mücadelenin başarısının dar gelirlilerin yaşam standartlarının düşürülmesi pahasına sağlanamayacağını, vurgulama ihtiyacı duyuyoruz.

Açıklamanın son bölümünde ekonomi yönetimine sunulan önerilerde asgari ücret artışlarında "gerçekleşen enflasyon" oranının dikkate alınması, gelir dağılımını da gözeten bütüncül bir ekonomi politikası izlenmesi gerektiği vurgulandı.

IMF: Artış yüksek olmamalı

Asgari ücret artış oranı konusunda açıklama yapan kurumlar arasına Uluslararası Para Fonu (IMF) da dahil oldu. IMF'nin Türkiye misyonu başkanı Jim Walsh, Türkiye'nin 1 Ocak'ta yapacağı asgari ücret artışında, geçen yıl olduğu gibi enflasyonun ciddi şekilde yükselmesine yol açacak bir artış yapmaması gerektiğini ve en yoksul kesime destek önlemlerine odaklanması gerektiğini söyledi:

"Yüksek artışın bu yıl olmamasını umuyoruz çünkü enflasyonun yüksek olduğu birçok ülkeden edindiğimiz deneyimlere göre, asgarin ücretin bu oranda artırılması, enflasyon beklentileri için büyük bir çıpa oluşturuyor. Yetkililerin bir denge kurması gerekiyor ve bunun farkındalar."

Kara: 10 yıl önceki seviyelerin altında

Asgari ücrete ilişkin değerlendirmede bulunan TCMB eski Başekonomisti Hakan Kara, asgari ücretin 10 yıl önceki seviyelerin de altında olduğunu belirtti. 

Sosyal medya hesabından paylaşım yapan Kara, "Dolar cinsinden asgari ücret, ABD enflasyonuna göre düzeltildiğinde, son iki yıldaki artışa rağmen 10 yıl önceki seviyelerin altında görünüyor" ifadelerini kullandı.

Türk-İş: Konuştukça zam geliyor

Türk-İş Genel Başkanı Ergün Atalay ise Ekim ayının ortalarında yaptığı açıklamalarda, asgari ücretin konuşulması için henüz erken olduğunu ve gündemde tutuldukça zamların devam ettiğini ifade etmişti: 

"Asgari ücretli önümüzdeki yıl 1 ya da 15 Şubat'ta ücretini alacak. Burada 4 ay var. O yüzden 4 ay evvel asgari ücreti konuşmaya başladığınız zaman ev sahibi de market de zam yapmaya devam ediyor."

Yanlışın bedelini kim ödeyecek?

İTÜ İşletme Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Öner Günçavdı, asgari ücret gündemiyle ilgili sosyal medya hesabından yaptığı değerlendirmede asgari ücretle ilgili tartışmaların biraz erken başladığını ancak bunun haklı bir gerekçesi olduğunu savundu. Günçavdı, IMF'in önerisinin de dikkate alınmaması gerektiğini belirtti. 

Temel harcamalarda artış enflasyonun 2 katı

Marmara Üniversitesi İktisat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Şişman da vatandaşların konut, su, enerji eğitim vb. temel harcamalarındaki fiyat artışının TÜİK enflasyonunun iki katı (%90'lar) olduğunu hatırlattı.