Avrupa Parlamentosu seçimlerinin ardından: Değişen AB dinamikleri

2024 Avrupa Parlamentosu seçimleri, Avrupa'nın siyasi sahnesinde büyük değişikliklerin habercisi olan bir dönüm noktası oldu. Brexit sonrası ilk Avrupa Parlamentosu seçimi olmasının yanı sıra, 720 temsilcinin seçildiği bu oylamada sağ partiler Avrupa genelinde kayda değer bir yükseliş gösterdi. Bu durum, kıtanın siyasi dinamiklerinde önemli bir değişime işaret ediyor.

Sandalye dağılımı

Politico’nun verilerine göre, sandalye dağılımı şu şekilde oldu:

• European People's Party (EPP): Avrupa Halk Partisi (EPP), Hıristiyan-demokrat, liberal-muhafazakar ve muhafazakar üye partilere sahip parti grubu. EPP, oylarını 1,5 puanlık artışla %25,7'ye yükseltirken 2019'da sahip olduğu 182 sandalyeyi 2024'te 185 sandalyeye çıkarma başarısı gösterdi.
• Socialists and Democrats (S&D): Sosyalistler ve Demokratlar İttifakı (S&D), sosyal demokrat ve demokratik sosyalist partileri içeren grup. S&D, 2019'da %20,5 oy oranıyla 154 sandalyeye sahipken, 2024'te oy oranı %19'a, sandalye sayısı da 137'ye düştü.
• Renew Europe (Renew): Liberal ve merkezci partileri temsil eden Avrupa'nın Yenilenmesi Grubu (Renew), 2019'da %14,4 oy oranıyla 108 sandalyeye sahipken, 2024'te oy oranı %11 oldu ve sandalye sayısı 79'a düştü.
• Conservatives and Reformists (ECR): Avrupa Muhafazakarlar ve Reformistler Grubu (ECR), muhafazakar ve ulusalcı partileri kapsar. ECR, 2019'da %8,3 oy oranıyla 62 sandalyeye sahipken, 2024'te %10.1 oy oranıyla 73 sandalyeye ulaşma başarısını gösterdi.
•  Identity and Democracy (ID): Kimlik ve Demokrasi Grubu (ID), aşırı sağ ve milliyetçi partileri içeriyor. 2019'da %9,7 oy oranıyla 73 sandalyeye sahipken, 2024'te oyların %8,1'ini alarak 58 sandalyeye düştü.
• Greens (Greens/EFA): Yeşiller/Avrupa Özgür İttifakı (Greens/EFA), çevreci ve bölgesel partileri bir araya getirir. 2019'da %9,9 oy oranınyla 74 sandalyeye sahipken, 2024'te %7,2'ye gerileyen oy oranıyla 52 sandalyeye düştü.
• Left (GUE/NGL): Birleşik Avrupa Solu/Kuzey Yeşil Solu (GUE/NGL), solcu ve komünist partilerden oluşuyor. 2019'da %5,4 oy oranıyla 41 sandalyeye sahipken, 2024'te oyların %5'ini almasına karşın 5 sandalye kaybederek 36 sandalyeye geriledi.
• Nonaligned (NA): Bağımsız ve yeni kurulan partiler, belirli bir grup içinde yer almayan partiler. 2019'da %7,6 oy oranıyla 57 sandalyeye sahipken 2024'te %13,9 oy oranı ile 100 sandalyeye çıkarak önemli bir artış gösterdi.

Sosyalist ve liberal partilerin sandalye kaybetmesi, merkez sol ve merkez sağ politikaların Avrupa genelinde zemin kaybettiğine işaret ediyor. Muhafazakar ve ulusalcı partilerin yükselişi ise seçmenlerin artan ekonomi ve göç sorunlarına yönelik endişelerinin bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Ayrıca, bağımsız ve yeni partilerin büyük bir artış göstermesi, seçmenlerin geleneksel partilere olan güvenlerinin azaldığını ve yeni alternatiflere yöneldiklerini göstermekte. Bu değişimler, Avrupa Parlamentosu'nun gelecekteki politikalarının şekillenmesinde önemli rol oynayacaktır.

Aşırı sağın yükselişi 

Seçim sonuçlarına dair yorumlarda, birçok uzman özellikle Almanya ve Fransa gibi Avrupa Birliği'nin kilit ülkelerinde aşırı sağın yükselişine dikkat çekti. Bu ülkelerdeki sağ partilerin artan popülaritesi, kıtanın siyasi dengelerinde önemli değişikliklerin habercisi olarak görülüyor.

• Almanya'da, Alternatif für Deutschland (AfD) partisi, seçimlerde dikkat çekici bir başarı elde etti. Almanya, nüfusu nedeniyle Avrupa Parlamentosu’na 96 vekil gönderiyor ve en yüksek temsil gücüne sahip. Almanya sonuçlarına göre, Hristiyan Demokrat CDU/CSU ittifakı %30,2 oy oranı ile ilk sırada yer aldı ve 29 vekil çıkarttı. AfD ise önceki döneme göre 5 puan oy artırarak %15,9 ile ikinci sıraya yerleşti ve 15 vekil çıkarttı. Sosyal Demokratlar ise %13,9 ile üçüncü sırada yer alıyor ve 13 vekil çıkarttılar. AfD'nin başarısı, ülkede artan göçmen karşıtlığı ve AB karşıtı söylemlerin bir yansıması olarak görülüyor.
• Fransa'da, Marine Le Pen liderliğindeki Ulusal Birlik Partisi (Rassemblement National), seçimlerde büyük bir zafer kazandı ve 30 sandalye elde etti. Emmanuel Macron'un partisi Renaissance'ın da dahil olduğu Renew grubu ise 13 sandalye ile ikinci sırada yer aldı. Bu durum, Macron'u erken genel seçim kararı almaya zorladı. Seçimlerin ardından Macron, parlamentoyu feshederek 30 Haziran ve 7 Temmuz tarihlerinde iki tur halinde genel seçimler yapılacağını duyurdu. Macron, bu kararı alırken milliyetçi ve aşırı sağcı politikacıların yükselişine karşı bir uyarı yaptı ve “Milliyetçilerin ve demagogların yükselişinin sadece milletimize değil aynı zamanda Avrupa'mıza ve Fransa'nın Avrupa'daki ve dünyadaki yerine de tehdit oluşturuyor" dedi.
• Belçika'da seçmenler, Pazar günü hem Avrupa Parlamentosu hem de ülkenin federal ve bölgesel parlamentoları için oy verdi. Ülkede, aşırı sağcı milliyetçi Yeni Flaman İttifakı (N-VA) oyların yaklaşık %17'sini alarak birinci sırada yer aldı. Aşırı sağ, göçmen karşıtı Vlaams Belang partisi ise %14 ile ikinci oldu. Başbakan Alexander De Croo'nun liberal partisi ise %7'nin altında kalarak büyük bir kayıp yaşadı. De Croo, sonuçlar üzerine istifasını sundu.

Sırada ne var?

Parlamentoda siyasi grupların oluşturulmasının ardından 16 Temmuz'da yapılacak ilk Genel Kurul toplantısıyla yeni yasama dönemi başlamış olacak. Daha sonra, AB ülkelerinin liderleri ve AP temsilcilerinin katılımıyla AB Komisyonu Başkanı ve Komisyon üyeleri atanacak. AB Konseyi'nin yeni başkanı, üye ülkelerin liderleri tarafından nitelikli çoğunlukla seçilerek 1 Aralık'ta görevine başlayacak.

Seçimin dünya için sonuçları

Bu seçimler, sadece Avrupa'nın değil, dünya genelindeki siyasi eğilimlerin de bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Sağ partilerin yükselişi, küresel siyasi dinamiklerde önemli değişikliklerin habercisi niteliğinde. Avrupa'nın siyasi geleceğini şekillendirecek bu yeni dönemde, tüm aktörlerin dikkatle izlenmesi gerekecek. Özellikle Ukrayna savaşı devam ederken, Avrupa'nın dış politika ve güvenlik stratejileri büyük önem taşıyor. Aşırı sağın yükselişi ile birlikte, bu stratejilerde daha sert ve milliyetçi politikaların benimsenmesi, göçmen karşıtı önlemlerin artırılması ve AB içindeki birliğin zayıflaması riski doğabilir.