Bankacılık hizmetlerinde bölgeler arasında uçurum var

Türkiye genelindeki bankacılık verileri incelendiğinde, özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki kentlerde kişi başına düşen ATM sayısının, banka çalışanı sayısının ve diğer sayıların Türkiye geneline kıyasla daha geride olduğu görülüyor. 

Ülkedeki bankacılık sisteminin dağılımı iller arasında sosyo-ekonomik gelişmişliği görmek açısından iyi bir veri kaynağı oluşturuyor. Türkiye genelinde bankacılık sistemine bakıldığında 63 banka faaliyet gösteriyor. Bunlardan 34’ünü mevduat bankaları, 20’sini kalkınma ve yatırım bankaları, 9’unu ise katılım bankaları oluşturuyor.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın en son 2017 yılında hazırladığı Sosyoekonomik Gelişmişlik Endeksi, Türkiye’de illeri 6 kademeye bölen bir endeks. Haritada illerin kademe kademe ayrılışı ile bankacılık sistemin il bazlı gelişmişlik ağı birbirine yakın görünüyor.

ATM sayısında Muğla birinci, Şırnak sonuncu

Türkiye Bankalar Birliği verilerine göre, Türkiye’de 2023 yılı itibarıyla toplamda 47.417 banka ATM’si bulunuyor. İl bazlı banka ATM’lerinin dağılımına bakıldığında on bin kişiye 11,8 ATM düşen Muğla ilk sırada yer alıyor. Son sırada ise on bin kişiye 1,6 ATM düşen Şırnak geliyor.

Banka çalışanı sayısı oranında dev makas

Banka çalışanı sayılarında da ilk sırayı on bin kişiye 52,9 banka çalışanı düşen İstanbul alıyor. On bin kişiye 4,3 banka çalışanı düşen Şırnak ise son sırada. Şırnak ile İstanbul arasındaki farkın yaklaşık 12 kat olduğu görülüyor.

POS cihazı sayıları kentin ekonomik faaliyeti, ticaret hacmi ve sosyal yaşamıyla doğrudan ilişkili. İstanbul’da on bin kişiye 1,592 POS cihazı düşerken, Şırnak’ta bu sayı sadece 124,87. Bu veriler, ekonomik hareketliliğin büyük şehirlerde ve sanayi-turizm merkezlerinde yoğunlaştığını ortaya koyuyor.

Bölgesel eşitsizlikler

Türkiye'de bankacılık hizmetlerinin bölgesel dağılımı, ciddi eşitsizlikleri ortaya koyuyor. Batıda ve büyük şehirlerde, özellikle İstanbul, İzmir ve Kocaeli gibi gelişmiş bölgelerde ATM, banka çalışanı ve POS cihazı gibi temel bankacılık hizmetlerine erişim oldukça yaygın. 

• Bu bölgelerdeki ekonomik canlılık, ticari faaliyetlerin çeşitliliği ve turizm gibi faktörler, finansal altyapının güçlenmesini sağlıyor. 

Öte yandan, Doğu ve Güneydoğu Anadolu illerinde, bu hizmetlere erişim oldukça kısıtlı. Şırnak gibi illerde on bin kişiye düşen ATM, banka çalışanı ve POS cihazı sayıları oldukça düşük, bu da ekonomik durgunluk ve altyapı eksikliğinin bir yansıması olarak karşımıza çıkıyor. Bu dengesizlikler, yalnızca bankacılık hizmetlerine erişimi zorlaştırmakla kalmayıp, ekonomik kapsayıcılığı ve bölgesel kalkınmayı da olumsuz etkiliyor. Finansal sistemin Türkiye genelinde eşit bir şekilde yaygınlaştırılması, bu eşitsizliklerin giderilmesi ve ekonomik fırsatların adil dağıtılması açısından kritik bir adım olabilir.

Ekonomik kapsayıcılık ve bölgesel dengesizlikler

Bu eşitsizlikler, bölgesel kalkınma stratejileri açısından önemli bir sorun teşkil ediyor. Bankacılık hizmetlerine erişimin az olduğu bölgelerde, bireylerin ve işletmelerin ekonomik faaliyetleri sınırlı kalıyor. Ayrıca bu durum, ekonomik kapsayıcılık açısından ciddi bir engel. Finansal sistemin tüm ülke genelinde eşit bir şekilde dağılmaması, ekonomik fırsatların da adil bir şekilde dağıtılmadığını gösteriyor. Bu, bölgesel eşitsizliklerin daha da derinleşmesine neden olabilir.

Genel olarak, bankacılık sistemindeki bölgesel dengesizlikler, Türkiye’deki ekonomik eşitsizliklerin bir yansıması olarak görülebilir. Ekonomik olarak geri kalmış bölgelerde bankacılık ve finans hizmetlerinin yaygınlaştırılması, bu eşitsizlikleri azaltmak adına önemli bir adım olabilir.

^{* Bu içerik Avrupa Birliğinin maddi desteği ile hazırlanmıştır. İçerik tamamıyla Aposto’nun sorumluluğu altındadır ve Avrupa Birliğinin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.}