BDDK kararı ne anlama geliyor?

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) 24 Haziran Cuma akşamı –finansal istikrarın güçlendirilmesi ve kredi sisteminin etkin şekilde çalışması amacıyla– yabancı para nakdi varlıklarının TL karşılığı 15 milyon TL'nin üzerinde olan şirketlere; bu varlıklarının toplam aktiflerin veya bir yıllık satış gelirlerinin %10’unu aşması durumunda TL cinsinden kredi verilmeyeceğini duyurdu. 

Kararın, makro ihtiyati adımlar kapsamında alındığı belirtilirken 26 Haziran Pazar akşamı da konuyla ilgili tereddütlerin giderilmesi amacıyla, hangi şirketlerin düzenlemeye dâhil edileceğine dair kapsamlı bir akış şeması yayımlandı.   

TCMB'nin altıncı kez, faizi %14'te tutma kararının bir gün ertesinde ve hafta sonuna girmeden hemen önce gelen bu müdahaleyi, dolar ve avrodaki sert düşüş ile birlikte kararın niteliğine dair tartışmalar izledi. 

Sermaye kontrolü mü?

Öncelikle kararın bir kredi yönlendirmesi mi yoksa bir yabancı para kısıtlaması mı olduğu tartışmaya açılıyor. Ekonomist Mahfi Eğilmez, kredi düzenleme veya yönlendirme kararlarının kredi kullanımında süre ya da miktar kısıtlaması getirilmesi ya da faizlerin sınırlandırılması/yükseltilmesi gibi önlemlere dayandığını belirtiyor. 

• Fakat söz konusu kararın, yabancı para bulundurma koşulunu hedef alarak açık bir şekilde sermaye kısıtlaması getirdiğini söylüyor. 
• Ayrıca, yanlış bir sonuç doğurmamakla birlikte, kararın BDDK değil, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından alınması gerektiğine de dikkat çekiyor.

BDDK Başkanı Mehmet Ali Akben ise karar ile döviz pozisyon fazlası bulunmasına rağmen TL kredi kullanarak döviz alan şirketlerin hedef alındığını vurguluyor. Kredilerin amacına uygun bir şekilde kullanılmasının hedeflendiğini ve bu nedenle kararın bir makro ihtiyati tedbir olduğunu yineliyor. 

Kaçış alternatifleri

Türkiye’nin, döviz açığını karşılamaya çalışırken dışarıdan taze para bulamadığı; bu nedenle içeride döviz sağlamayı ve döviz talebini engellenmeye çalıştığı belirtiliyor. Bu durumun şirketleri başka yollar aramaya itmesi de kaçınılmaz görülüyor.

• Örneğin, TÜSİAD Başekonomisti Gizem Öztok Altınsaç, yeni koşulların şirketleri eurobond enstrümanına yönlendirebileceğini, şirketlerin yurt dışında var olan iştiraklerine para çıkartabileceğini belirtiyor.
• Ekonomi Yazarı Murat Muratoğlu şirketlerin dövizlerini, kuracakları düşük sermayeli yeni şirketlere aktararak dövizin sistem dışına çıkma riskine dikkat çekiyor.
• Ekonomist Özgür Demirtaş ise kararın şirketleri kur korumalı mevduata yönlendireceğini bunun da mevduattaki zararı daha da artıracağını söylüyor. 

Fakat kaçış alternatiflerinin ekonomi üzerindeki etkileri de olumlu değerlendirilmiyor. Döviz talebini engellemeye yönelik her müdahalenin, bir sonraki müdahalenin şartlarını hazırladığı vurgulanıyor.

İş dünyası ve yabancı kuruluşların değerlendirmeleri

İş dünyasında, BDDK kararını olumlu olarak değerlendiren yorumlar da mevcut. Karar, MÜSİAD Genel Başkanı Mahmut Asmalı ve ATO Başkanı Gürsel Baran'ın açıklamalarında, dolarizasyonun önlenmesi ve enflasyonla mücadele kapsamında önemli bir adım olarak görülüyor. Karardan etkilenecek şirket sayısının az oluşuna vurgu yapılırken “piyasa ekonomisine müdahale” söylemlerinin gerçekçi olmadığı belirtiliyor. 

Öte yandan yabancı kuruluşların değerlendirmeleri ise konuyla ilgili belirli veriler sunarken negatif bir görüntü çiziyor.

• Bloomberg verileri, döviz varlıkları 15 milyon TL’yi aşan yaklaşık 10 bin şirket bulunuyor.
• Barclays tarafından, yerleşik şirketlerin toplam döviz varlıklarının 79 milyar dolar seviyesinde olduğuna ve ekonominin genelinde döviz satılması gereken aralığın oldukça dar olduğuna dikkat çekiliyor. 
• Deutsche Bank raporunda, şirketlerin ucuz krediyle ithalat yapmasının önlenmesinin orta vadede ekonomik aktivite için yeni zorluklar getireceği belirtiliyor. 
• Morgan Stanley değerlendirmesinde ise kısa süreli bir istikrar sağlansa da; politika değişikliğine gidilmediği sürece TL’nin değer kaybının süreceği kaydediliyor.  

Son gelişmeler

Karar sonrasındaki ilk işlem gününde dolar/TL, gün içerisinde 16,1’e kadar geriledi ve günü 16,5 seviyelerinde kapattı. 

Hazine ve Maliye Bakanlığı, kredi piyasasındaki tedbirlerin, hem Türkiye Ekonomi Modeli çerçevesindeki selektif kredi yaklaşımını hem de finansal istikrarı desteklediğini; tedbirlerin bu yönde alınmaya devam edeceğini açıkladı. 

Dün akşam ise BDDK tarafından; bazı bankaların bağımsız denetime tabi olup olmadığına bakılmaksızın tüm ticari müşterilerinden bağımsız denetim raporu istediğine dair bazı şikâyetlerin alındığı bildirildi. Yalnızca karar kapsamındaki üç şartın hepsini sağlayan kredi müşterilerinden bağımsız denetim onaylı bilgi, belge ve finansal tabloların alınması gerektiği vurgulandı.