Bilinçli, Yavaş ve Sürdürülebilir

Yazı: Lara Çelikler

Görsel: Gökçen Gökten

Yavaş moda hareketi ile yaklaşık yedi ay önce tanıştım. “Sürdürülebilir Moda” başlığı sürekli karşıma çıkan ve benim bir şekilde göz ardı ettiğim bir akımdı. Ancak beni değiştirecek ve geliştirecek bir şey olduğunu fark etmemle birlikte bu yolculuğa atıldım.  Aslında bu süreçte beni hızlı moda ile ilgili en çok rahatsız eden nokta insanların -tabii buna ben de dahilim- tüketime karşı bitmek bilmeyen bir arzu beslemesiydi. Sürekli ihtiyacım olmayan şeylere bakıyor, kendimi onlara ihtiyacım olduğuna ikna etmeye çalışıyordum. Devamlı paylaşılan linkler, tek tip giyinen insanlar, trendlerin bir sezon bile dayanamaması ve sürekli değişmesi de bana hiç yardımcı olmuyordu! Ufak ufak araştırmaya başladıkça  hızlı modanın insanlara ve gezegenimize ödettiği ağır bedeli gördüm ve bu gerçeğe karşı gözlerimi artık yumamayacağımı anladım. 

Sürdürülebilir moda, hızlı moda geleneğine karşı oluşan ve ekolojik bütünlüğü korumanın yanı sıra insan ve emek sömürüsünü reddeden, etiği kendine ilke edinerek moda endüstrisini değiştirmeyi ve yavaşlatmayı hedefleyen bir hareket, hatta bir bakıma uyanış olarak tanımlanabilir. 

Peki sürdürülebilir ve yavaş moda neden önemli, bu hareketi hayatımıza nasıl dahil edebiliriz ve nereden başlamalıyız?

Kuşkusuz, hızlı moda sektörü hiç durmadan kendini yenilemek zorunda olan bir sektör. Çoğu hızlı moda markası üretimlerini kendi yapmıyor; ürünler son halini alıp bizlere ulaşana kadar birçok farklı üreticiden geçiyor. Bu da daha fazla emek sömürüsü ve taşeron kullanımı anlamına geliyor. Büyük çoğunluğunu kadın işçilerin bir kısmını da çocukların oluşturduğu bu fabrikalarda işçiler temel ihtiyaçlarını dahi karşılayamayacakları kadar az bir ücret karşılığında çalıştırılıyorlar.  The True Cost belgeselinde Bangladeş’te genç bir kadın işçi yaşadıklarını şöyle anlatıyor: “Giysileri üretmenin bizim için ne kadar zor olduğu konusunda insanların en ufak bir fikri yok. Giydikleriniz, burada yalnızca ucuza üretilmiyor, aynı zamanda bizlerin kanıyla üretiliyor. Kimsenin, kanımızın değdiği kıyafetleri giymesini istemiyorum.” 

Tam da bu noktada sürdürülebilir moda imdadımıza yetişiyor ve biz tüketicilere çevre dostu, yüksek kaliteli, en önemlisi de etik, adil bir ortamda üretilen ürünler sunuyor. Düşük üretim rakamları nedeniyle fabrikalarda çalışan işçilerin refahına ve haklarına önem veriyor, emek sömürüsüne ve çocuk işçiliğine dur diyor. Buna ek olarak kaynak kullanımını ve kirliliği düşük tutmayı amaçlıyor. 

Tüm bu bahsettiklerim günlük hayatta bir ürün alırken düşündüğümüz ve endişelendiğimiz konular olmayabilir fakat 1 jean pantolon için yaklaşık 10.850 lt. su kullanıldığı düşünülürse, hızlı modanın kaynak tüketimini daha net bir biçimde gözlemleyebilir ve zararlarını daha net anlayabiliriz. Dünya Bankasının 2019'da yayınladığı bir makaleye göre moda sektörü her sene 93000 litre su harcıyor. Bu yaklaşık 5 milyon kişinin su ihtiyacına denk düşüyor. Bununla beraber moda sektörü, yıllık küresel karbon emisyonlarının %10unu kapsıyor. Eğer bu hızda devam edersek, 2030 yılına kadar emisyonların %50'sinin moda sektörüne ait olacağı öngörülüyor. 

Zaten bana kalırsa bu hareketi hayatımıza dahil etmeye karar vermemizdeki en önemli etken zararlarını net bir biçimde görebilmek. Kaçımız bir ürünü alırken kumaşına, ipliğine, içeriğine, üretim yerine ya da çevremize verdiği zararlara dikkat ediyoruz? Hızlı moda markalarından aldığımız, bir sezon trend olunca giydiğimiz, sonraki sezon dolabımızın karanlık köşelerine ittiğimiz ürünler tercih etmektense; her sezon giyebileceğimiz, zamansız ve uzun ömürlü ürünleri, ideolojik açıdan bize yakın olan lokal markaları tercih etmeye çalışmalıyız. Şüphesiz, sürdürülebilir moda hızlı modanın yanında daha masraflı bir seçenek. Fakat şöyle düşünmekte de fayda var; ilk önceliğiniz sürdürülebilirliktense tüketiminizi yavaşlatmak olursa, bu sürece alışmanız ve çevreye daha duyarlı bireylere dönüşmeniz kolaylaşır. Böylece daha kaliteli ürünleri daha uzun kullanabilir, tüketiminizi azaltabilir ve finansal açıdan da harcamalarınızı dengeleyebilirsiniz. 

Her şeyi bir anda bırakıp yüzde yüz sürdürülebilir bir hayata geçiş zaten pek inandırıcı değil. Bu noktada bana göre en doğrusu bu hareketi yavaş yavaş hayatımıza dahil edebilmek ve elimizden gelenin en iyisini yapmak.

Kendi görüş alanımızın dışında gerçekleşen olaylara sırtımızı çevirerek yokmuş gibi davranmak yerine gerçeklerle yüzleşerek daha iyi bir gezegen için hep birlikte çabalamalı, emek sömürüsüne hayır demeliyiz. 

Eğer sizler de bu yavaş, bilinçli ve etik modanın bir parçası olmaya kararlıysanız ve tek ihtiyacınız biraz motivasyonsa şimdi başlamak için en doğru zaman! 

İşte bu yolculuğa başlarken yararlanabileceğiniz bazı kaynaklar:

• The True Cost belgeseli
• Slow Fashion and Textile
• Seeking the Elephant