Bir Mazlum Abdi portresi: Geçmişin komutanı, geleceğin siyasetçisi

Suriyeli araştırmacı ve yazar Subhi Franciye, Şam’da Ahmed Şara ile Mazlum Abdi ve İlham Ahmed arasında yapılan görüşmenin ardından, Arap dünyasının Time dergisi ayarında görülen Londra merkezli Suudi Arabistan dergisi El Mecelle’de yayımlanan yazısına şu başlığı attı: “Mazlum Abdi: Savaştaki ustalığını yeni Suriye siyasetinde de gösterebilecek mi?”

Askerî faaliyet yerine siyasete ağırlık verme yönündeki karar ve açıklamalarına, özellikle de Kürt dünyasının etkili yayın organlarından Rûdaw’a verdiği söyleşiye bakıldığında onun siyasette de gizli bir yeteneğe sahip olabileceğine dair somut emarelere rastlanıyor.

^{El Mecelle dergisinin kapağında Mazlum Abdi} 

Hemen her konuşmasında son derece cana yakın, sempatik, serinkanlı ve samimi bir profil çiziyor. Hatalara ilişkin özeleştirilerinde gerçekçi, geleceğe dair mesajlarında ise iyimser ve halkına umut veren bir tavır sergiliyor. Bu nedenle son zamanlarda Kürt mahallesinden bazı isimlerin sert, incitici ve hakaretamiz söylemlerine rağmen Kürt dünyasında sayılan ve sevilen bir isim olmayı sürdürüyor.

• Siyasi açıdan da kendisine ve halkına sırt çevirmiş eski müttefikleri, uluslararası ve bölgesel güçleri kırıp dökmeden geleceğe yatırım yapan, dengeleri ve denklemleri gözeten temkinli, ihtiyatlı, sabırlı, kararlı ve bir o kadar da ısrarlı, girişken ve cesur bir portreyle karşı karşıyayız.

Temkinli ve dengeleri gözeten yanıyla bakıldığında onun, siyasi ve diplomatik açıdan 19. yüzyıl Fransası'nın ünlü siyasetçisi ve Dışişleri Bakanı Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord’u hatırlatıp hatırlatmadığını düşünmeden edemedim. 1754-1838 yılları arasında yaşayan Fransız siyasetçi ve diplomat Talleyrand, 1815 Viyana Kongresi’nin mimarlarındandı; yalnızca Fransa’nın değil, Avrupa diplomasi tarihinin de en etkili isimleri arasında yer aldı. Fransız diplomatın aşırı temkinli ve tedbirli oluşu hakkında şöyle bir fıkra anlatılır: 

“Talleyrand-Périgord artık ölüm döşeğindedir. Fazla inançlı olmadığını bilen Baş Papaz, kendisinden son deminde iman etmesini ister. Aldığı cevap şu olur: Bırakın Muhterem Peder, bu saatten sonra şeytanı kendimize düşman etmeden ahirete göçelim!”

Biz de Mazlum Abdi’yi anlayıp anlatabilmek için hayat serüveninin ayrıntılarına birlikte bakalım. 

Abdi’nin gerçek ve kod isimleri

Mustafa Halil Abdi, meşhur ismiyle Mazlum Abdi (Kürtçe: Mazlûm Ebdî) eski SDG komutanı ve şimdiyse Suriye Cumhurbaşkanlığı Kürt ilişkilerinden sorumlu başdanışmanıdır. 

Abdi’nin gerçek adıyla ilgili farklı iddialar bulunuyor. Yıllar içinde kullandığı isimler arasında Ferhat Abdi Şahin, Şahin Cilo ve Mazlum Abdi yer aldı. Ekim 2019’da kendisiyle röportaj yapan The New York Times gazetesine asıl ismini Mazlum Abdi olarak açıkladı. Aynı ismi resmî Twitter hesabında da kullanıyor. Kendi açıklamalarına göre 2012 yılına kadar mensubu olduğu PKK örgütü içerisinde “Şahin Cilo” kod adıyla yöneticilik dahil birçok pozisyonda görev aldı. 

IŞİD örgütü cihatçı militanlarına karşı CENTCOM ile ortak operasyonlarının başarılı olmasından hareket eden ABD Başkanı Donald Trump, Abdi için “General Mazlum” ifadesini kullandı. Lakin Trump’ın yergileri belli ölçüde gerçek olsa da, övgüleri genelde samimi olmaktan uzaktır. 

Abdi’nin siyasi yolculuğunun köşe taşları

Mazlum Abdi, 1967 yılında Kobani’ye bağlı El Ğisaiyye köyünde yaşayan Suriyeli bir Kürt ailenin çocuğu olarak doğdu. Adı sanı bilinmeyen bir çocukken göçtüğü memleketine yıllar sonra ünlü bir şahsiyet olarak geri döndü. 

Halep Üniversitesi’nde inşaat mühendisliği okudu. Kürt halkı lehine çalıştığı için Hafız Esad’ın gazabından kurtulamadı; eğitimini yarıda bıraktı ve aynı süreçte tutuklandı. 1990'da PKK örgütüne katılarak Abdullah Öcalan’ın Suriye’deki karargahında idari işlerde görev aldı. 1996'da Hakkâri’nin Şemdinli ilçesi yöresinde görevliydi. 1997-2003 arasında ise Avrupa’da üst düzey yöneticilik yaptı. 2003 ve 2004'te Irak Kürdistan bölgesinde, Türkiye’den göçen/göçertilen Hakkârili köylülerin sığındığı Mahmur Kampı’nda faaliyet gösterdi.

Politik faaliyetleri nedeniyle Suriye hükümeti tarafından beş kez hapse atıldı. 2005 yılında Türkiye’deki resmî kaynaklara göre Abdi, PKK’nın üst düzey komuta kademesine girdi. 2009-2012 arasında PKK bünyesindeki HPG (Halk Koruma Birlikleri) özel kuvvetler sorumluluğunu üstlendi. Abdullah Öcalan, Abdi için “manevi oğlum” tanımlaması yapmıştı.

Türk yetkilileri, PKK tarafından verilen birçok saldırı emrinin Mazlum Abdi'den çıktığını iddia etmektedir. Türkiye İçişleri Bakanlığı ise kırmızı bültenle aranması için genelge yayımlamıştır.  

Suriye İç Savaşı’ndaki rolü

O dönemde dağlar, simgesel olarak da Kandil bölgesi, salt askerî ve ideolojik eğitim alanı değil, ölüm tehdidi altında hayatta kalmak için güvenli sığınak gibiydi. Mazlum Abdi, iç savaşın başlamasının ardından Suriye’ye geçti. Kandil’deki Başkanlık Konseyi onu, ülkedeki Kürt coğrafyasında “siyasi ve idari özerkliğin tohumunu atmak” üzere göndermişti.

Abdi, anayurdu-baba ocağı Kobani’ye geçip askerî faaliyetlerde çalıştı ve YPG'nin omurgasını oluşturdu. Bu yapı yaklaşık 89 devlet tarafından kabul gördü. Bu gücü gören Şam’daki rejimin başkanı Bişar Esad, bir Kürt heyetiyle buluşmayı kabul etti. Ancak Abdi, Baas Partisi ve Esad rejiminin Kürtlere hak verme hususunda samimi olmadığını anlar anlamaz, ülkedeki Kürt gençlerini saflarına çekmeye ağırlık verdi.

Abdi, 2012 yılında SDG (Suriye Demokratik Güçleri) komutanlığına atandı. Artık IŞİD cihatçılarına göğüs germenin zamanı gelmişti. Ağustos-Eylül 2014’te Irak ve Şam İslam Devleti’ne (IŞİD) karşı ittifak oluşturmak amacıyla YPG temsilcisi olarak Süleymaniye’de İran yetkilisi (Devrim Muhafızları Komutanı General) Kasım Süleymani ve ABD yetkilileri ile ayrı ayrı görüşmeler yaptı. 

Normalde yerelde kendisine silahlı müttefik arayan ABD, başlangıçta Özgür Suriye Ordusu milisleriyle ortaklaşmak istedi. Bu biraz da Kürt milislerini tehdit ve tehlike olarak gören Türkiye’nin tercihiydi. Girişim fiyaskoyla sonuçlanınca da ABD ile Kürtler arasında ittifak yapıldı çünkü 2014 yılında bu yörede yaşanan ölümcül savaş sırasındaki direnişiyle Mazlum Abdi ile silah arkadaşları, Amerikalıların dikkatini çekmişti.

Kürtler ile ABD arasındaki silahlı ittifaktan endişelenen Türkiye, çok yönlü baskı yöntemine başvurdu; sınır boylarındaki Kürt mevzilerini bombalamaya, arada bir sınır ötesi küçük kapsamlı operasyonlar yapmaya koyuldu. Bunu gören ABD, Türkiye’yi geçici olarak yatıştırmak için YPG yerine SDG (Suriye Demokratik Güçleri) şemsiyesi altında Kürtleri, Arapları, Süryani/Asurileri topladı.

10 Ekim 2015’te Mazlum Abdi, 45 bin kişilik karma bir orduya komuta etmeye başlamıştı. Çok geçmeden de IŞİD cihatçılarının kuşattığı (Ekim 2014-Ocak 2015) Kobani şehrinin savunmasında yer aldı. Amerikalı müttefiklerinin tüm tavsiye ve önerilerine rağmen başarı kazanana kadar şehri terk etmedi. Zira şehirdeki baba evi ve ailesi IŞİD militanlarınca üç defa baskına uğramıştı. Savunma evden eve, bir kapıdan diğerine sürüp gidiyordu.

Böylesi ölümcül şartlar altında dahi mevzisini terk etmeyen Abdi ve silah arkadaşları Koalisyon Güçleri’nin havadan desteğini de almak suretiyle son noktaya kadar direnmeye karar verdiler. Abdi, ailesinin oturduğu baba ocağının IŞİD'lilerce işgal edildiğini görünce, Amerikan ve Koalisyon Kuvvetleri uçaklarının bu evi yukarıdan bombalamasını bile istemişti.

Abdi, Türkiye’nin 'terör' listesinde ama Amerikalı subaylarla birlikte 

25 Nisan 2017’de Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından Irak’taki Sincar Dağları ve Suriye’nin kuzeydoğusunda yer alan Karaçok Dağı'nda bulunan PKK hedeflerine yönelik bir hava harekatı düzenlendi. Abdi, Karaçok Dağı civarında Türk jetlerince bombalanan hedeflerin olduğu bölgeyi ziyaret eden ve incelemelerde bulunan ABD Özel Harekât subaylarının da bulunduğu ekipte yer aldı.

5 Mart 2018’de ABD Savunma Bakanlığı sözcüsü Albay Robert Manning, basın toplantısında “IŞİD’den kurtarılan bölgelerde General Mazlum’u ve Suriyeli yerel güvenlik güçlerini desteklemeye devam edeceğiz” yolunda bir demeç verdi. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Hami Aksoy yaptığı açıklamada, Pentagon sözcüsünün basın toplantısında Türkiye’nin “en çok aranan teröristler” listesinde bulunan Abdi’nin ismini kullanmasına ve ona “YPG’li General” demesine tepki gösterdi.

^{Haseke'de ABD subaylarıyla birlikte} 

Suriye iç savaş dengelerini yakından gözlemleyen SDG Komutanı Abdi, Esad hükümetiyle görüşerek Federal Suriye sistemi içinde kendi özerk bölgelerinde faaliyet gösterme teklifini öne sürdü. Kabul edilmeyince de SDG-PYD yönetimi Kuzeydoğu Suriye’de özerk bir yapılanmayı emrivaki bir şekilde hayata geçirdi. 

Aynı zamanda fiilî olarak özerk yönetimin denetimi altındaki Kürtler, Ermeniler, Süryaniler, Yêzidiler, Asuri ve Keldanilerle benzeri etnik-inanç topluluklarını muhtemel bir Türk ve Cihatçı saldırısından koruyabilmek adına hem Rusya hem de onun müttefiki Suriye’nin yardımını istedi. Varılan mutabakat gereği Suriye, Menbiç ve Kobani’de Esad rejiminin askerlerinin bulundurulmasına izin verildi. 

Temmuz 2019’da Abdi, Birleşmiş Milletler teşkilatının “Çocuklar ve Silahlı Çatışmalar Özel Temsilcisi” Virginia Gamba ile görüştü ve SDG (Suriye Demokratik Güçleri) adına Birleşmiş Milletler belgesini imzaladı.

Barış Pınarı Operasyonu: SDG’nin sınırdan uzaklaştırılması 

Türk Silahlı Kuvvetleri'ne bağlı birliklerle rejim muhalifi Suriye Millî Ordusu milislerinin “Barış Pınarı Harekâtı” adı altında 9 Ekim 2019 tarihinde başlattığı operasyonun çatışma alanı Halep-Haseke ve Rakka şehrinin kuzeyindeki sınır bölgelerini kapsıyordu.

Amaç şuydu: Tek taraflı özerklik ilan eden Suriye Demokratik Güçleri’nin sınır bölgesinden uzaklaştırılması ve 30 kilometre derinliğinde bir güvenli-tampon bölge oluşturmak suretiyle yaklaşık olarak 3 milyon 600 bin Suriyeli sığınmacının bu alana yerleştirilmesi.

• Harekat, uluslararası alanda genel olarak kınandı. Esad rejimi yetkilileri bu operasyonu “işgal” olarak nitelerken Esad’ın müttefiki Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, SDG’nin sınır bölgesinden ve Tel Rifat ile Menbic şehrinden 30 kilometre uzağa çekilmesi için yapılan ateşkesin 150 saat daha uzatılmasına önerdi. 

Aynı süreçte ABD Başkanı Donald Trump, Abdi’nin Trump’a gönderdiği mektubu da ekleyerek Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a şu yazıyı gönderdi:

“Bazı sorunlarınızı çözmek için çok çalıştım. Dünyayı hayal kırıklığına uğratmayın. İyi bir anlaşma yapabilirsiniz. (SDG Genel Komutanı) General Mazlum sizinle müzakere etmeye ve geçmişte asla vermeyecekleri tavizleri vermeye istekli. Onun bana yazdığı, benim yeni aldığım mektubun bir kopyasını da size gönderiyorum.”

• Abdi, harekat sırasında Suriye Demokratik Güçleri’nin başkomutanlığını yapıyordu. Harekat devam ederken ateşkesi kapsayan konuların ele alınması amacıyla ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Savunma Bakanı Sergey Şoygu gibi yetkililerle görüşmelerde bulundu.

Rusya-Türkiye arasında imzalanan Soçi Mutabakatı sonrası Trump doğrudan Abdi’nin Twitter hesabını da eklediği mesajında, Abdi ile telefonda görüştüğünü, bundan çok memnun olduğunu belirtti ve Abdi’ye teşekkür etti. 

Türkiye’den Kongre'ye itiraz ve talep: Abdi’yi bize teslim edin!

Mazlum Abdi, 28 Ekim 2015’ten bu yana Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı tarafından yayımlanan “en çok aranan teröristler” listesinin kırmızı kategorisinde dokuzuncu sırada yer almaktadır. Şöyle ki: “Ferhat Abdi Şahin isimli Afrin/Suriye doğumlu şahıs PKK/KCK mensubu olduğu iddiasıyla Türkiye tarafından aranmaktadır.”

Keza bu SDG Komutanı, “Türkiye İçişleri Bakanlığı kırmızı bülten dosyasında 25 bin Kürdün katliamından sorumlu tutulmakta ve çocukları, çocuk asker olarak PYD/YPG’nin bünyesine katma suçlaması ile hâlâ aranmaktadır!” Bakanlık bu kategoride yer alan Abdi için 20 milyon TL (kimi kaynaklara göre 4 ile 9 milyon TL) para ödülü verileceğini açıklamıştır. 

7 Nisan 2021’de 6415 sayılı “Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanunun” 3. ve 4. maddeleri gereğince, eski İçişleri Bakanı Süleyman Soylu ile eski Hazine ve Maliye Bakanı Lütfi Elvan’ın imzasıyla Resmî Gazete’de yayımlanan karara göre 377 kişi ve 12 kuruluş ile birlikte SDG komutanı Abdi’nin de Türkiye’deki mal varlığı dondurulmuştur.

Amerikan Kongresi'nden bazı senatörler, ABD Başkan Trump’a mektup yazmak suretiyle “Kobani’nin kurtarıcı kahramanı ve IŞİD cihatçılarına kan kusturan SDG Komutanı Mazlum Abdi’ye vize verilerek başkent Washington’a çağrılmasını ve Suriye meselesinin çözümünün tartışılmasını” istediler. 

Türkiye ise derhal harekete geçerek ABD’nin meşru kabul ettiği Mazlum Abdi isimli terörist kişinin muteber ilan edilmesini protesto edip Amerika’ya girmesi hâlinde derhal yakalanıp Türkiye’ye teslimini istemiş; dönemin Adalet Bakanı Abdülhamid Gül, yakalanmasına yardım edenlere 9 milyon TL (kimine göre 4 milyon veya 20 milyon TL) mükafat verileceğini hükümeti adına vadetmişti.

Eski Suriye yönetiminden Abdi ile uzlaşma teklifi

30 Ekim 2019’da Esad yönetimine bağlı Suriye Savunma Bakanlığı, Abdi’nin komutasındaki SDG’ye yönelik kendilerine katılmak isteyenleri kabul edeceklerini duyurdu. İçişleri Bakanlığı da polis birimi gibi asayiş güçlerini iç güvenlik birimlerine katılmaya çağırdı.

SDG yönetimi ise “Tek tek üyelerimiz değil, diyalog kapılarını açma niyetinde olan SDG Genel Komutanlığı doğrudan muhatap alınmalı ve SDG’nin statüsü korunmalı” açıklamasında bulundu.

SDG komutanı Abdi, Irak ve Şam İslam Devleti lideri Ebu Bekir El Bağdadi’nin öldürüldüğü operasyonda kendi komutasındaki silahlı örgütün aktif rol aldığını iddia etti. Buna göre SDG’ye bağlı bir casus Bağdadi’nin yakın çevresine sızmayı başarmış; IŞİD lideri El Bağdadi’nin saklandığı yerin planı, tünelin varlığı ve orada kaç kişinin olduğu bilgisini elde etmişti.

• Aynı casus, El Bağdadi’ye ait kullanılmış bir iç çamaşırı ve kan örneğini aldıktan sonra, bu örnekleri ajanlar vasıtasıyla CIA’ye ulaştırmıştı. Yapılan DNA testleri sonucunda takip edilen kişinin IŞİD lideri El Bağdadi olduğunun doğrulanması sonucu ABD operasyon yapma kararı almıştı. 

Foreign Policy dergisinde yayımlanan Lara Seligman imzalı makalede, Mazlum Abdi’nin IŞİD elebaşı El Bağdadi’nin nerede olduğu konusunda istihbarat toplamak için ABD hükümetiyle uzun süre çalıştığı, hedef hakkında bilgisi olan tek yabancının Abdi olduğu ve Barış Pınarı Harekatı nedeniyle El Bağdadi’ye yönelik operasyonun bir ay ertelendiği belirtiliyordu.

Buna karşın operasyonu yöneten Orgeneral Frank McKenzie, baskın zamanını çeşitli faktörlere göre seçtikleri istihbarat raporlarının (hava durumu, kesinlik, aylık veriler vb.) tam olarak toplandığı anda operasyonun doğru zamanda başladığını açıkladı.

Bölgede ve uluslararası alanda popüler bir simgesel isim hâline gelen SDG ile komutanı Mazlum Abdi’nin Kandil’deki PKK komuta kademesinde rahatsızlık yarattığına dair haber yorumlar da bu tarihten itibaren yayınlanmaya başladı. 

2024: Esad rejiminin çöküşü

Mazlum Abdi’nin Bişar Esad rejiminin yıkılması sonrası tavrı, uluslararası kamuoyunda destek bulsa da bölgesel olarak tartışmalara yol açtı. ABD ve Avrupa ülkeleri, SDG’nin bölgedeki istikrarın teminatı olduğunu belirterek Abdi’nin çağrılarına olumlu yanıt verdi. 

Muhammed Ebu Colani (Ahmed Şara) komutasındaki HTŞ cihatçıları, İngiltere ve Türkiye’nin çok yönlü desteğiyle Halep-Hums-Hama üzerinden başkent Şam’ı fethetme hamlesi sürecinde, Türkiye’den destek alan Suriye Millî Ordusu (SMO) milisleri Ankara’nın da teşvik etmesi ve yol göstermesiyle SDG denetimindeki Tel Rifat ve Menbic şehirlerini aldılar. (2 Aralık 2024)

SDG sıkı bir savunma yapmadan önce HTŞ ve SMO çetelerinin yağma, talan, insan kaçırma ve benzeri vahşet eylemlerinin önüne geçmek amacıyla askerî savunma yerine yöredeki sivillerin tahliyesine öncelik verdi. Kürtlerin yoğun yaşadıkları Halep çevresindeki Şêx Maksut ile Eşrefiyye mahallelerinde tahkimat yaptı.

• Abdi, o sıradaki taktiğini şöyle açıklamıştı: “Saldırı ve kuşatma altındaki yerleşim yerlerinden insanların sağ salim tahliye olmasına önem veriyoruz.”

Türkiye ise Mazlum Abdi ve SDG’yi PKK ile bağlantılı oldukları gerekçesiyle eleştirdi ve bu süreçte askerî operasyon tehditlerini artırdı ve16 Ocak 2025’te Kürdistan Demokrat Partisi Onursal Lideri Mesud Barzani ile Erbil’de bir görüşme yaptı.

10 Mart 2025’te ABD ve Fransa’nın girişimiyle Ahmed Şara ile Mazlum Abdi arasında varılan anlaşma maddeleri, mükemmel olmasa bile makul bir ölçüde Kürtlerin kolektif taleplerini karşılamaktaydı. Ancak SDG ve PYD yönetimi bu maddelerin uygulanmasında yığınsal mücadelenin önemini kavrayamadılar. Sadece askerî ve siyasi güçlerine dayanarak anlaşma maddelerini hayata geçirecekleri yolunda bir yanılgı içine düştüler.

^{Ahmed Şara ile Mazlum Abdi}

O zamana kadar Kürt yanlısı tutumuyla tanınan ABD temsilcisi Brett H. McGurk gitmiş, yerine Trump’ın özel temsilcisi ve has adamı emlakçı Tom Barrack gelmişti. Bu değişimin özünü kavrayamayan SDG-YPG yönetimi boşluğa düşünce ABD ile Türkiye’nin birlikte hazırladığı “Suriye, Lübnan, Suriye ve Irak’taki devlet dışı silahlı örgütleri dışlayıp bastırmak, bunun yerine merkezi hükümetleri her bakımdan destekleyip güçlendirmek” şeklinde özetlenebilecek bir projeyi devreye soktular.

İran savaşıyla birlikte enerji ve ticaret hatlarının önemi artınca da Irak, Türkiye, Lübnan ve Suriye’nin bu hatların ana geçiş noktaları hâline gelmesi planı devreye girdi. Bu plan ve projelerle birlikte SDG Türkiye, ABD, İngiltere, Rusya, Suudi Arabistan gibi küresel ve bölgesel güçlerin çıkarlarına feda edilmiş oldu. Örgüt ve Rojava Kürtleri; askerî, siyasi, kültürel ve ekonomik bakımdan Şam merkezî devletinin bünyesine eklemlenip bütünleşmeye mecbur bırakıldı. 

Yeni Suriye Rejimi ile ilişkiler 

10 Mart 2025’te Mazlum Abdi ve Suriye’nin geçici devlet başkanı Ahmed Şara arasında Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetim Bölgesi’nin askerî gücü SDG milislerinin Suriye ordusuna entegre edilmesi ve Kürtlerin Suriye’de temel haklarını almaları konusunda bir anlaşma imzalanmıştı.

26 Ağustos 2026 tarihinde Mazlum Abdi bundan böyle asker değil, siyasetçi kimliğiyle faaliyet göstereceğini; komutanlığını yaptığı SDG’nin de eski tarz yapısı yerine Suriye ordusu içindeki yeni konumu çerçevesinde faaliyet göstereceğini açıkladı. 

Rojava konusunda Kürtler arasında fikirsel bölünme

Rojava Kürtlerinin eski organizasyonunun yapı sökümü konusunda Kürtler ikiye ayrılmış durumdalar: Diasporadaki Kürtlerin geneli bu entegrasyonu “teslimiyet”, “dava bitti”, “her şey satıldı”, “davaya ihanet” türünden son derece negatif sıfatlarla eleştirmekteler.

Bardağın dolu tarafından bakanlar ise daha gerçekçi, diplomatik deyimle söylersek "reel politik" düşünmekteler. Onlara göre mevcut durum şöyledir:

“Geçmişte Baas ve bilhassa iki Esad rejiminde Kürtlerin adı, kaydı, dili, malı, mülkü yoktu; üstelik aşağılanmaktaydılar. Yaşadıkları topraklar Arap Kuşağı adı altında Bedevi aşiretlerine verilmişti. Zulüm ve zorbalık diz boyuydu. 

‘Kurtarıcı’ sıfatıyla bölgeye giren ABD ve Koalisyon Güçleri, Ortadoğu’daki kaotik altüst oluş aşamasında mahalli hareketler/örgütler yerine merkezî devletlerin güçlenmesini tercih ettiler. Dolayısıyla eski müttefikleri Kürtleri, Şam hükümetine bağlanmaya mecbur bıraktılar. Eğer bu proje kabul edilmeseydi oradaki Kürtler topyekûn imha edileceklerdi. 

Netice olarak SDG, herhangi bir örgüt ve tanınmamış özerk bölgede kalarak bölgesel ve uluslararası ilişkiler kuramazdı. Merkezde yani başkent Şam’da siyasi faaliyet yürütmek mevki-makama oturmak için değil; esasında Suriye’de HTŞ dışındaki Aleviler, Kürtler, Dürziler, Hıristiyanlar, Ermeniler, Süryaniler ve hatta Sünni Müslüman Suriyeliler lehine faaliyette bulunmak için olmalıdır.

Bu bakımdan iktidar ortaklığı Kürtlerin ve ötekileştirilen diğer etnik-inanç topluluklarının sesini dünyaya duyurmak, onların hakları hususunda dünya kamuoyu ve devletlerini ikna ederek desteklerini almak açısından önemlidir. 

Şimdiye kadar kararnamelerle bahşedilenler (anadil hakkı, doğuştan gelen demokratik/siyasi hakların elde edilmesi vs.) yetersizdir. Ancak bütün bunlar bir ilk adımdır. Önemli olan toplumsal kesimleri arkasına alarak bu defa demokratik mücadele yoluyla adım adım öncelikle sokakta hak elde ederek, Suriye anayasasının yazılım sürecinde bu hak edişleri birer kazanıma dönüştürerek anayasal güvence haline getirmektir.”

Nitekim, Suriye Kürt Liberal Partisi lideri Ferhad Têlo’nun görüşü şöyle özetlenebilir: 

“Rojava’daki mevcut idari yapı, Şam ile yürütülen entegrasyon süreciyle birlikte değişmiştir. Artık ‘Özerk Yönetim’ ismi ve eski statü geride kaldı. Şimdi devlet kurumlarına katılım ve yeni bir siyasi mimari inşa ediliyor. 

Bazı çevreler bu süreci bir çöküş gibi göstermeye çalışıyor. Oysa biz bir diplomasi ve entegrasyon süreci yürütüyoruz. Askerî güçlerin orduya katılımı, Kürtçe eğitimin tanınması gibi konular diplomatik çözümün parçalarıdır. Sahadaki zorlukları, elektrik, ekmek ve yakıt sorunlarını biliyoruz ancak çözümün yolu Şam ile rasyonel bir diyalogdan geçiyor.

‘Kürtler yenildi’ veya ‘Her şey bitti’ denilerek süreç, bir ‘kazanan-kaybeden’ denklemiyle okunmamalıdır. Dünün ayrılıklarını, yarının ortak amaçlarına dönüştürmek zorundayız. Suriye’nin egemenliğini güçlendirirken Kürt halkının varlığını da yasal statüye kavuşturmak önceliğimiz olmalıdır.”

Suriyeli Kürt akademisyen Dr. Kawa Azezî’ye göreyse mevcut anlaşma, doğru yönde atılmış ilk adımdır ve Kürtlerin meşru ulusal haklarının elde edilmesine yönelik barışçıl ve esnek bir siyasi sürecin önünü açabilecektir.

Irak Kürdistan Federal Yönetimi Başkanı Neçirvan Barzani’nin yoğun çabası ve arabuluculuğu sayesinde gerçekleşen Mazlum Abdi-Ahmed Şara arasındaki anlaşmayı değerlendiren Kürdistan Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Dilşad Şehab da esas olarak iki noktaya vurgu yapıyor:

“Rojava’daki karmaşa tehlikeli bir seviyeye ulaştığında, Sayın Başkan Barzani’nin bu sorunun daha fazla büyümesini önlemede çok büyük ve etkili bir rol oynadığını özellikle belirtmek gerekir. Çünkü bunun bir Kürt-Arap sorunu veya Kürt-Arap savaşı olarak gösterilmesi yönünde ciddi çabalar vardı.

Sayın Başkan Barzani, Sayın Şara ve Sayın Mazlum ile kurduğu ilişkiler aracılığıyla bir dizi düğümün çözülmesinde ve böylesi bir durumun sakinleştirilmesinde önemli rol oynadı. Daha sonra karşılıklı iletişim ve görüşme aşamaları başladı…

Bütün bunlar iki amaç içindi: Bir: Rojava’daki Kürtlerin barışa ve birlikte yaşamaya hazır olduğunu göstermek. İki: Bu mesajın halka ve dünyaya ulaşmasını sağlamaktı.

Sayın Mazlum Abdi oraya geldiğinde siyasi görüşmeler gerçekleştirdi. Kürtlerin, IŞİD’e veya başka güçlere karşı savaşan bir grup savaşçı olarak tanımlanması yerine, bu topraklarda siyasi varlığı bulunan bir halk olduğu ve siyasi olarak muhatap alınması gerektiğidir.

Bence iyi bir mesafe kat ettik. Doğru, şu anda halkımızın birçoğu orada yaşananların Kürtlerin beklentilerinin altında olduğunu düşünebilir. Ancak bu iyi bir adımdır. Her zaman için birkaç yıl önce halkımızın orada kimliğinin bile olmadığını göz önünde bulundurmalıyız. Bugün kendi diliyle eğitim görüyor, bugün yönetime katılıyor, bugün parlamentoda temsil ediliyor.”

Mesud Barzani, Saddam sonrasında hazırlanan Irak Anayasası taslağını gördükten sonra bilgece bir öngörüyle konuşmuştu: “Bu anayasa, biz Kürtlerin bütün beklentilerini karşılamıyor; ancak durum böyle! Hayat ve süreç devam ediyor!”

Onca olayın merkezinde rol alan Mazlum Abdi’yi Ortadoğu, Arap Dünyası, Suriye, Lübnan, Irak ve bilhassa Türkiye’deki siyasi gelişmelerin sahnesinde daha çok göreceğiz. Uluslararası alandaki faaliyetleri ile herkesin dikkatini çekecektir. Dolayısıyla yakından izlenmesi ve gözlemlenmesi gereken siyasi bir şahsiyetten söz ediyoruz demek, gerçeğe aykırı bir tespit olmaz diye düşünmekteyiz. 

Yazıda yararlanılan başlıca kaynaklar:

• Mazlum Abdi, Vikipedi (Türkçe), son güncelleme 30 Ağustos 2026.
• Mazlum Abdi, Vikipedi (Arapça), son güncelleme 2 Eylül 2026.
• İbrahim Hamidi, El Mecelle, 29 Ağustos 2026.
• Subhi Franciye, El Mecelle, 29 Ağustos 2026.

Meraklısı için ayrıca:

• NPR, 8 Ekim 2019.
• The New Yorker, 4 Nisan 2019.
• The Times, 24 Ekim 2019.
• Reuters, The New York Times, 25 Ekim 2019.
• NTV, 19 Eylül 2015.
• Foreign Policy, 13 Ekim 2019.
• Can Acun ve Bünyamin Keskin, SETA, 2017.
• Metin Gürcan, Al-Monitor, 3 Kasım 2019.
• Fehim Taştekin, Al-Monitor, 4 Kasım 2019.
• Shivan Ibrahim, Al-Monitor, 3 Kasım 2019.