Bir sosyal deney olarak Susam Sokağı

Edi, Büdü, Kurabiye Canavarı, Elmo ve Minikkuş ile büyüyenlere müjde! Bu seneki Sundance Film Festivali’nde yaptığı prömiyerin ardından, 13 Aralık’ta HBO Max üzerinden izlemeye açılacak Susam Sokağı belgeseli Street Gang: How We Got To Sesame Street’ten yeni fragman geldi. 

Çok sevilen televizyon klasiğinin ilk günlerini anlatacak proje, Michael Davis’in büyük ilgi gören kitabı Street Gang: The Complete History of Sesame Street’e dayanıyor. Özel sahne arkası görüntülerinin yanı sıra yirmiden fazla oyuncu ve içerik yaratıcı ile röportajlar sunan film, Susam Sokağı’nın mutfağındaki takımın nasıl bir araya geldiği hakkında yapılmış türlü konuşmalara sahne oluyor.

Orijinal yapımın deneysel ve çığır açan ilk iki yılını odağına alan belgesel, toplumdaki radikal değişiklikleri yorumlarken çocukları yenilikçi bir bakış açısıyla eğiterek eğlendiren ekibin vizyonerliğine vurgu yapıyor.

Yönetmenliğini Marilyn Agrelo’nun üstlendiği Street Gang: How We Got To Sesame Street, ekibin kuklacılık, zekice kurgulanmış animasyonlar, kısa filmler, müzik, mizah ve kültürel referansları her bölüme nasıl dahil ettiğinin yanı sıra çocuk ve yetişkin ayrımı gözetmeksizin nasıl bu denli ilgi çektiğini keşfetmemizi sağlayacak.

Susam Sokağı nasıl ortaya çıktı?

1960’ların sonlarında televizyon yöneticisi Joan Ganz Cooney ve Susam Atölyesi'nin kurucu ortağı Lloyd Morrisett, devrim niteliğinde bir deney yaptı. Ülkenin dört bir yanındaki çocuklara ulaşabilmek için televizyonun gelişen gücünden yararlanan; eğitici, etkili ve eğlenceli bir şov programı yarattılar.

Reklamcılıktaki müzik ve görsel kullanımının, izleyicilerin ilgisini çekmek ve ürün satabilmek için son derece kritik olduğunu fark eden Cooney, yaratıcı enerjisini eğitimi satmak ve bu yolla kültürü yönlendirmek üzerine çalıştırmaya karar verdi. Planının tıkır tıkır işlemesine öncülük edecek yetenekler bulması gerektiğini biliyordu.

Susam Sokağı’nın ikonik ve neşeli dünyasını kurmak amacıyla The Muppet Show yaratıcısı Jim Henson ve televizyonda yayımlanan çocuk içerikleri için yazarlık ve yönetmenlik yapan Jon Stone’un bir araya gelmesiyle oluşan yaratıcı ekibin görüşü bu cesur hamlenin yalnızca, hem çocuklara hem de ebeveynlere hitap etmesi durumunda işe yarayacağı yönündeydi.

Cooney, insan hakları hareketinden ilhamla bu düşünceyi bir adım ileri taşıdı. Yalnızca küçükleri eğlendirmek ve eğitmekle kalmayıp, özellikle daha az avantajlı çocukları barındıran sosyoekonomik düzeyi düşük kentsel topluluklara ulaşarak, ırkçılığın ve yoksulluğun yarattığı eğitim boşluğuyla mücadele etmek amacı taşıyan bir program hayal etti.

Kimi az bilinenler

*The Muppet Show'un yıldızı olmadan önce Kurbağa Kermit, Susam Sokağı'nın baş karakteri olması için tasarlanmıştı. Nazik, konuşkan ve saygılı kişiliği sebebiyle Kermit, Jim Henson’ın alter egosu olarak görülüyor. Jim Henson hayattayken, Kermit'in çoğu zaman kendisinin bir uzantısı olduğunu, Jim'in söylemek istediği ama asla yapamadığı şeyleri söylediğinden bahsetmişti.

*Çöp tenekesi içinde yaşayan, heyecanlı, çenesi düşük, çokbilmiş Kırpık’ın rengi başlangıçta turuncuydu. Jim Henson’ın fikriyle ikinci sezondan önce, Mushy Muddy bataklığına tatile giden Kırpık’ın bir gecede yeşile dönüşmesine karar verildi.

*1980 yılında C-3PO ve R2-D2, Susam Sokağı'nı ziyaret etti. Oyun oynadılar, şarkı söylediler ve R2-D2 bir yangın musluğuna âşık oldu.

*Susam Sokağı’nın 2002’de yayımlanan Güney Afrika versiyonuna (Takalani Susam), Kami adında HIV pozitif bir kukla eklendi.

*Birlikte yaşayan Edi ve Büdü’nün cinsel yönelimleri, gereksiz bir biçimde yıllarca sorgulandı. Orijinal seride karakterleri canlandıran oyuncular tarafından iddialar reddedildi.

*Beş parmaklı Kurabiye Canavarı dışında, seride yer alan tüm kuklaların dört parmağı var.

*50 yılı aşkın macerasıyla Susam Sokağı, televizyonda en uzun süre yayımlanmış dizilerinden biri. Susam Atölyesi'ne göre, şovun dünya çapında 70 farklı dilde, 150’den fazla versiyonu mevcut.

*Jim Henson kariyeri boyunca, 1965'te En İyi Kısa Film dalında Akademi Ödülü'ne aday gösterilen Time Peace de dâhil olmak üzere birçok deneysel film çekti. Star Wars'ta Yoda ve The Muppet Show’da Miss Piggy'yi oynatan kuklacı Frank Oz bu kısada Messenger Boy olarak göründü.

*Henson ile Oz ortaklığından çıkan yapımlardan biri de The Dark Crystal. Uzak geçmişte, bir başka gezegende, gizemli kara kristalin hasar görmesinin ardından başlayan kaos çağına son verip evrenin dengesini yeniden sağlamaya çalışan Jen adlı Gelfling’in (insansı elflerden oluşan masum bir klan) mücadelesine dair fantastik bir anlatı olan film, 1982’ye tarihleniyor. Netflix 2019’da, The Dark Crystal: Age of Resistance adında, öykünün devamı niteliğinde 10 bölümlük bir dizi yayımladı.

*Jim Henson’ın yönetmen koltuğunda oturduğu filmlerden bir diğeri ise başrolünü David Bowie’nin üstlendiği fantastik müzikal Labyrinth. 16 yaşındaki Sarah’nın goblinler tarafından kaçırılan bebek kardeşi Toby’yi kurtarmak için bir labirentte geçirdiği 13 saati anlatan projenin yapımcı kredisinde bilin bakalım kimi görüyoruz? Doğru cevap: George Lucas.

Yazı: İlayda Güler

İllüstrasyon: Akif Kaynar