Bireysel finans yönetimi: Varlıkları koruma ve reel getiri optimizasyonu

Harcamalarınızı kısıp bütçenizi rayına oturttunuz, gereksiz giderleri budadınız, gizli maliyetleri haritalayarak engellediniz. Peki sırada ne var? Artık biriktirdiğiniz sermayeyi korumak ve enflasyon karşısında reel getiri elde etme zamanı.

Özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde, paranızın erimesini önlemek ve birikimlerinizi büyütmek büyük önem taşıyor. Biz de bu yazımızda, borç-gelir dengesini sağlamaktan varlık dağılımına kadar, enflasyonist ortamlarda bireysel finans yönetiminin püf noktalarını ele alıyoruz.

Reel getiri sağlamak

Son birkaç yılda da yakından tecrübe ettiğimiz gibi; enflasyon paranızın satın alma gücünü sürekli düşürür ve paranız değerini deyim yerindeyse eritir. Bu yüzden finansal açıdan hedefimiz her zaman enflasyonun üzerinde, pozitif reel getiri elde etmek olmalı. Aksi takdirde, bankada duran veya yastık altında bekleyen nakit, enflasyon canavarına yenik düşer.

Reel getiri kavramı, özellikle enflasyonist dönemlerde daha kritik hale gelir. Enflasyon yüksek seyrederken birçok yatırım aracının sağladığı nominal yüksek kazanç aslında yanıltıcı olabilir. Örneğin banka mevduatınızdan yıl sonunda %35 faiz geliri elde ettiğinizi düşünün. Enflasyon aynı dönemde %40 ise, mevduattan aldığınız %35 sizi mutlu etmemeli çünkü bu, reel olarak yaklaşık %4 zarardasınız demektir. 

Peki bu durumda ne yapabiliriz? Öncelikle yatırım yapacaksak, getirisiyle enflasyonu yenebilecek alanları değerlendirmeye özen göstermeliyiz. Eğer yıl sonu enflasyon tahmini %30 civarındaysa, %25 faiz teklif eden bir enstrüman size reel getiri sunmayabilir. Reel getiri istiyorsanız gözünüz %30’un üzerinde kazandırabilecek seçeneklerde olmalı.

Faizlerin düştüğü, enflasyonun hızlandığı dönemlerde hisse senetleri, emtia, gayrimenkul gibi varlıklar tarihsel olarak daha iyi performans gösterme eğiliminde olur. Ancak tam aksine faizlerin yükseldiği ve enflasyonun yavaşlamaya başladığı yıllarda mevduat gibi daha klasik yatırım araçları reel getiri sağlamaya daha eğilimli olur. Bu nedenle ekonomik koşulları takip edip stratejimizi güncellemek de önemli.

• Farklı ekonomik periyotlarda değerlendirebileceğiniz portföy tercihlerine bir sonraki yazımızda daha detaylı şekilde değineceğiz. 

Risk yönetimi ve portföy çeşitliliği

Birikimlerinizi enflasyona karşı çalıştırırken bir yandan da riskleri yönetmeniz gerekiyor. “Tek bir sepete tüm yumurtaları koymamak” klişe olabilecek kadar klasik ama aslında oldukça değerli bir yatırım prensibidir. Yani, paranızı farklı yatırım araçları arasında dağıtarak riski yaymak en sık tavsiye edilen yatırım stratejilerdendir.

Hiçbir yatırım aracı kusursuz değildir. Bazen altın yükselirken, hisse senetleri çakılabilir veya tam tersi de olabilir. Önemli olan, dengeli bir varlık dağılımıyla her koşula dayanıklı bir portföy oluşturmaktır. 

Risk yönetiminin bir diğer ayağı, yatırım araçlarının risk-getiri dengesini iyi değerlendirmektir. Finansal dünyanın temel kurallarından biri, yüksek getiri vaadinin genellikle yüksek riskle gelmesi durumudur. Size kesin kazançlı ve garantili yüksek getiri kılıfıyla sunulan bir fırsat varsa, orada bir durup en azından iki kere düşünmelisiniz. Çünkü genelde böyle vaatler ya gerçekçi değildir ya da ciddi riskler barındırır.

Gerçekçi beklentiler belirlemek ve risk toleransınızı tanımak, risk yönetimi açısından en önemli adımlardan biridir. Risk algınızın ne kadar yüksek veya düşük olduğunu belirlemeye çalışın ve yatırım yaparak neyi hedeflediğinizi önceden belirleyin. Böylece portföyünüzü çeşitlendirirken, hangi araçlara daha fazla ağırlık vereceğiniz konusunda daha güçlü fikirlere sahip olursunuz. 

Borç yönetimi ve borç-gelir dengesi

Varlıklarınızı büyütmenin bir diğer boyutu da borç yönetimi tarafıyla ilgili. Geliriniz ve borçlarınız arasındaki denge, finansal sağlığınızın önemli bir göstergesidir. Borç-gelir dengesi, basitçe toplam borç yükünüzün yıllık gelirinize oranıdır. Uzmanlar bu oranın genellikle %30’un altında kalmasını tavsiye ederler. Örneğin yıllık geliriniz 1 milyon liraysa, toplam borcunuzun 300 bin lirayı geçmemesine dikkat etmek gibi düşünebilirsiniz. 

Bu dengeyi sağlamak, bazen pek mümkün olmasa da prensipte bu seviyenin üzerine çok çıkmamaya çalışmak da önemlidir. Aşırı borçlanmalar geliriniz düzenli şekilde artsa bile ödeme güçlüğü ve stres yaratabilir, finansal esnekliğinizi kaybettirebilir. 

Peki, borç her zaman kötü mü? Elbette hayır. Önemli olan borcun kontrollü ve akılcı kullanımı. Özellikle enflasyonist dönemlerde, sabit faizli ve makul taksitli bir kredi ile doğru varlık alımı yapmak avantajlı olabilir. Daha önce de bahsettiğimiz gibi, yüksek enflasyon paranın değerini, dolayısıyla borçları da eritir. Sabit faizli bir kredide borcunuzun nominal tutarı değişmezken paranın değeri düşer. Örneğin, enflasyon %60 iken yıllık faiz oranı %36’dan sabit bir kredi aldıysanız, bir yıl sonunda paranızın değeri yarı yarıya düşmüşken borcunuz hala aynı nominal tutardadır. Bu sayede enflasyon, borç yükünüzü reel olarak hafifletmiş olur. 

Ancak burada ince bir çizgi var. Borçlanarak yatırım yapmak, dikkat ve disiplin ister. Enflasyon avantajından yararlanayım derken, gelirinizin çok üzerinde borca girmek finansal felaketin kilometre taşı da olabilir. 

Acil durum fonu oluşturmak

Bütün bu yöntemlerin ötesinde, varlıklarınızı korumanın en temel yollarından biri ise beklenmedik durumlara karşı hazırlıklı olmak. Hayat her zaman planlandığı gibi gitmez. Ani bir işten çıkarılma, sağlık problemi ya da acil bir tamirat ihtiyacı hiç beklemediğiniz kapınızı çalabilir. İşte bu noktada acil durum fonu devreye girer.

Peki ne kadar bir acil durum birikimi ideal? Finans uzmanlarının sıkça verdiği tavsiye, yaklaşık 3 ila 6 aylık zorunlu giderlerinizi karşılayacak bir tutarı kenara ayırmanız yönünde.

Örneğin aylık kira, fatura, mutfak, ulaşım gibi aylık zorunlu giderlerinizin toplamı 30 bin TL ise, 90 bin ila 180 bin TL civarı bir fon sizi çoğu senaryoda güvende tutar. Uzmanlar, en azından üç aylık gideri karşılayacak bir fonun oluşturulmasının önemli olduğunu vurgular.

Peki acil durum fonunu nerede tutmalı? Uzmanların bu konudaki önerisi ise paranın harcamalarınızı yaptığınız hesaplardan ayrı, likit ve olabildiğince risksiz bir şekilde tutulması yönünde. Genellikle önerilen, bu parayı ayrı bir tasarruf hesabında, kolay erişilebilir ve likit bir şekilde tutmak. Uzmanlar bu tür fonların ya vadesiz hesaplarda ya da çok düşük riskli ve istenildiği zaman çekim yapılabilen varlıklarda tutulabileceğini belirtir. Amaç, bu paranın acil durum dışında el sürülmeden beklemesi, bu nedenle günlük harcama hesabınızdan ayrı durması iyi bir fikir olabilir.

_{Bu yazı, finansal kararları bilinçli almayı önemseyen iki kurumun, GetirFinans ve Aposto’nun ortak çalışmasıdır.}