Birleşik Krallık’ta siyasi kaos sürüyor

Liz Truss, göreve geldikten sadece 45 gün sonra istifa ederek Birleşik Krallık'ın en kısa süre görev yapan başbakanı oldu. Yeni seçilecek lider 12 yıldır iktidarda olan Muhafazakar Parti'nin son 6 yıldaki 5'inci genel başkanı ve başbakanı olacak.

Truss'ın başbakanlığı

Eski Başbakan Boris Johnson, birbiri ardına ortaya çıkan skandalların ardından temmuz ayında istifa etmişti. Johnson'ın dışişleri bakanı olarak görev yapan Truss, liderlik yarışında serbest piyasa yanlısı görüşleriyle öne çıkmıştı. Üç ay süren yarışın sonucunda rakibi Rishi Sunak'ı mağlup ederek 5 Eylül'de başbakanlığı elde etmişti. 

Truss, 23 Eylül'de 45 milyar sterlinlik vergi kesintisi planını açıkladı. Ülkenin en zenginlerine %5'lik gelir vergisi indirimi öngören ve sermaye sahiplerinin yatırımlarını artırmasını amaçlayan plan, halkın genelinden büyük tepki gördü, piyasaları da sarstı. Sterlin, dolar karşısında 1,03'le tüm zamanların en düşük seviyesine indi. 3 Ekim'de Truss geri adım atarak planı uygulamayacağını açıklamak zorunda kaldı. 14 Ekim'de planı hazırlayan Maliye Bakanı Kwasi Kwarteng'i görevden aldı. 

19 Ekim'de İçişleri Bakanı Suella Braverman, işiyle ilgili bir e-postayı kişisel hesabından yollayarak kuralları çiğnediğini söyledi ve istifa etti. Braverman, istifa mektubunda Truss'ı da hedef alarak "hata yapanların istifa etmesi gerektiğini" söyledi. Aynı gün, parlamentoda İşçi Partisi'nin kaya gazı çıkartılmasının yasaklanması için verdiği öneri, halkın ve parlamentonun gözünde güvenoyuna dönüştü. Muhafazakarların parti disiplininden sorumlu yetkililerin parlamentoda ret oyu vermesi için milletvekillerini fiziksel olarak zorladığı iddia edildi, kimi Muhafazakar milletvekilleri yaşananları "utanç verici" olarak nitelendirdi. 

Yaşananların ardından Liz Truss 20 Ekim'de istifa ettiğini açıkladı. İstifayla sterlin, dolar karşısında 1,13 seviyesine çıktı. 

Süreç nasıl işleyecek?

Partinin lider belirlemekle görevli kurulu, yeni liderin bir hafta içinde seçilmesine karar verdi. Bugün saat 14.00'e kadar partinin 357 milletvekilinin en az 100'ünün desteğini alanlar adaylığını açıklayabilecek. Yine bugün yapılacak seçimle milletvekillerinin eğilimi belirlenecek. Yarışın iki aday arasında sürmesi hâlinde parti üyelerinin oylarıyla yeni lider cuma günü belirlenecek.  

Johnson'ın istifasının ardından detaylı münazaralar içeren üç aylık bir seçim takvimiyle lider belirleyen Muhafazakarların bu sefer ülkedeki istikrarsızlığı bir an önce bitirme ve partideki kan kaybını durdurma arayışında olduğu yorumları yapılıyor. 

Anketler ve adaylar

YouGov şirketinin yaptığı son anket, bugün seçim olması durumunda Muhafazakarların oy oranının %19'a kadar düştüğünü, ana muhalefetteki İşçi Partisinin 37 puanlık farkla %56'ya ulaştığını gösteriyor. Liberal Demokratların %10, Yeşillerin %4 ve sağ popülist Reform Partisi'nin %5 civarlarında sabit kaldığı göz önüne alınınca tepki oylarının ana muhalefete aktığı görülüyor.  

Muhafazakar Parti'nin Meclis Grup Başkanı Penny Mordaunt adaylığını açıklasa da 100 milletvekilinin desteğini kazanarak oylamaya dâhil olmasına az ihtimal veriliyor. Yarışın geçtiğimiz günlerde bir araya gelerek birinin yarıştan çekilmesi için uzlaşmaya çalışan; ancak bir anlaşma sağlayamayan eski başbakan Boris Johnson ile eski maliye bakanı Rishi Sunak arasında geçmesi bekleniyordu; ancak dün akşam Johnson 59 milletvekilinden destek görmesi nedeniyle liderlik yarışına girmeyeceğini açıkladı. 

Johnson'ın açıklamasının ardından Sunak'ın seçimi kazanacağına kesin gözüyle bakılıyor.  

Muhalefet ne diyor? 

Normal şartlarda genel seçimin Ocak 2025'te yapılacağı ülkede ana muhalefet, derhâl erken genel seçim yapılmasını sık sık talep ediyor. İşçi Partisi lideri Keir Starmer, "Ülke bu kaosu geride bırakmak zorunda. Yaşam koşulları uygulanan bu ekonomi politikaları sonucu gerileyen halkın isteği, birkaç Muhafazakar Parti adayı arasından birini seçmek değil, istikrarlı bir İşçi Partisi iktidarıdır." cümlelerini sık sık kuruyor. 

Ülkede erken genel seçim talebiyle sokak protestoları düzenlenmesi bekleniyor. "Liz Truss'ın başbakanlık ömrünün bir marulun raf ömründen kısa olduğu" yorumları yapan basının da erken seçim talebini dillendirdiği görülüyor.