İklim değişikliği haftası

Bu hafta:

• 19 Nisan Pazartesi
  • IRENA Post Covid Recovery Energy Monitor
• 20 Nisan Salı
  • IEA Global Energy Review 2021
  • 23:30  API haftalık ham petrol stokları
• 21 Nisan Çarşamba
  • ABD'de iklim kararları
    • Başkanlık kararı - Climate Related Financial Risk (tarih net değil)
    • ABD'nin Paris kapsamında vermesi gereken INDC
  • 17:30 ABD EIA petrol ve ürünleri istatistikleri
• 22 Nisan Perşembe
  • Dünya Günü
  • ABD - İklim konusunda Liderler Sanal Toplantısı (22-23 Nisan)
  • 17:30 ABD doğal gaz stokları
• 23 Nisan Cuma - Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı Kutlu olsun
  • AB - Sürdürülebilir Finansman kuralları belgesi (taslak - ertelenebilir)
  • ABD - İklim konusunda Liderler Sanal Toplantısı (22-23 Nisan)
  • 20:00 ABD Baker Hughes Petrol ve toplam kule rakamları
  • 22:30 ABD CFTC spekülatif pozisyonlar : Mısıt, petrol, bakır, doğalgaz

Geçtiğimiz haftanın enerji özetlerini Tümay Solak ile yaptığımız 17 Nisan 2021 Enerji Sohbetleri podcastinde bulabilirsiniz.

Haftaya Başlarken

Biden yönetimi 22-23 Nisan uluslararası iklim zirvesi öncesinde iklim değişikliğinin finansal etkilerine dair bir plan paylaşacak. Başkanlık emri taslağı Politico'ya sızdırıldığı kadarı ile 4 sayfalık "İklimle alakalı finansal riskler" başlığını taşıyor. Beyaz Saray'ın ekonomi ve iklim danışmanlarını İdari ve Bütçe Ofisi ile çalışarak federal kurumların iklim risklerini çıkarmayı amaçlıyor.

Çin ve ABD arasında İklim değişikliği müzakerelerinde ortak hareket kararı alındığı duyuruldu ama çok az özel eylem isteği var. John Kerry, 3 günlük ziyaret için Çin'deydi, sonuçlar Cumartesi akşam duyuruldu. Çin lideri Xi Jinping hala Biden'in iklim zirvesine katılacağını onaylamadı, ama bu bildiri bu katılımın ilk sinyali olabilir. Çin tarafı ziyareti gördü ama fakat çok öne çıkarmadı. 

Çin'in en büyük arsa geliştiricisi Evergrande, New Vehicle Group diye bir alt şirket kurdu. Bir tek elektrikli araba satmadan son 12 ayda Hong Kong borsasında hisseleri %1000 değer kazanarak 87 milyar $ değere ulaştı. Mart 2019'da Evergrande'nin Başkanı, 3-5 yıl içinde Elon Musk'ı geçmeyi vad etti. Çinli Nio'da bu ay başında 100,000nci elektrikli arabasını banttan indirdi. Evergrande yıl sonunda deneme üretimlerine başlayacak.

Doğal gaz, emisyona duyarlı yatırımcılar tarafında Bloomberg'e göre kömürden daha hızlı gözden düşüyor. Citi, JPMorgan termik kömüre karşı finansal kısıtlar getirmişti. Batı Avrupa'da gaz santrali makineleri satmanın zorlaştığı dile getirilmişti. Iberdrola'da gaz santrallerini satmak istediğini ama alıcı bulamadığını belirtti. Eğer bu varlıklara ihtyaç yoksa, 104 milyar $ varlık riski var. Avrupa'nın en büyük elektrik şirketi Enel'in 88GW kurulu gücünün %40'ı kömür. "Gaz[üretiminin düşüşü], kömürün tekrarı vama daha hızlısı"

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, Cumartesi günü İran'ın %55 zenginleştirdiği uranyumu, %60 zenginleştirmeye başladığını duyurdu. İran tarafı "yeni bir anlayışın" Viyana'daki görüşmelerde oluşmakta olduğunu söyledi. Taslak uzlaşı metninin çalışmasına başlanabileceğini söyledi. Biden yönetimi 2015 nükleer anlaşmasını tekrar canlandırmaya çalışıyor.

AB komisyonu, fosil yakıtlardan üretilen gazın yeşil enerji olarak sınıflandırılması konusundaki bölünmeden dolayı, sürdürülebilir finansman sınıflandırması belgesinin yayınlanmasını erteleyebilir. Bazı üye ülkeler, gazın özel olarak düşük emisyon teknolojisi olarak kabul edilmesini istiyor. FT'ye göre komisyon kararı bir süre erteleyecek. Gaz ve nükleerin "dekarbonizasyona katkısı" tekrar ayrı değerlendirilecek. Fransa-Çekya nükleeri, Polonya, Macaristan, Romanya da gazı öneriyor.

Özellikle Asya'daki yenilenebilir yatırımları finanse etmek ve emisyonları da offsetlemek için ticareti yapılan karbon kredileri tartışması devam ediyor. Mart ortasında bu kredilerin değeri 2.1$/ton CO2'ydi. Avrupada ki EUA- emisyon izni ise bu hafta tekrar rekor kırarak 44€/ton'u aştı. Verra ve Gold Standard büyük projeleri sertifikasyon için onaylamayı 2020 başında durdurdu. S&P Platts CEC değeri bu projelerle artmışt. Hava taşımacığı offsetleme araçlarını artan miktarda kullanıyor.

Toshiba'nın 3 özel sermaye şirketi tarafından satın alma girişimi, ilginç gelişmelere gebe. Japonyanın yerleşik düzeni (establishment), Japon şirketlerinin yabancılara gidişi konusunda oldukça muhafazakar. Bunu da devlet destekli fonlar ile satış kararlarını durdurarak gösteriyor. Toshiba, Fukushima nükleer kaza sahasının temizlemesini de yapıyor.

Şubat'taki Arktik soğuğu, Dallas Merkez Bankası- Fed'e göre Texas'ta 130 milyar $'a varan bir ekonomik hasara ve 100 kişinin ölümüne sebep oldu. Elektrik şebekesinin soğuk kışa hazır hale getirilmesi için harcanacak masraf, maliyet analizine göre mantıklı: yıllık 430 milyon $. 162 gaz santralini (donan boru ve ekipmanlar) ağır kışa hazırlamak 95 milyon $ tutar. Texas eyalet kanun koyucuları da tesisleri ağır kışa hazırlamak için fonlama ve yapmayanları günlüğü 1 milyon $'a kadar cezalandırmayı tartışıyor.

Geçen hafta IEA, küresel petrol talebini bir önceki tahmine göre 230,000 v/g arttırdı. Kararlı ve güçlü temellerle talebin geldiğini iddia etti. 2021 yılında talebin 5.7 mv/g artarak 96.7 mv/g'e ulaşmasını bekliyor. Bir gün önce OPEC kendi talebini 190,000 v/g yukarı yönlü revize ederek, 2021 yılı artışını 6 mv/g'ün biraz altında bıraktı. WoodMacKenzie'nin 2C senaryosuna göre, 2050'de dünya 35 mv/g petrol tüketecek. Bu referans senaryoları değil.

Suudiler ve İran arasında 5 yıl sonra ikili görüşmeler 9 Nisan'da Bağdat'ta yapıldı. Gelecek hafta tekrar görüşülmesi gündemde. ABD'nin İran'la görülme masasına oturmaya hazırlanması ve Suudi tesislerine Hutsi saldırıları itici olaylar olarak görülüyor. İlişkiler 2016'da İranlı protestocuların Tahran'daki Suudi elçiliğini basması sonucu gerginleşmişti. Ocak'ta Suudiler 3 yıllık Katar ambargosunu da bitirmişti.

AstraZeneca ve Johnson&Johnson aşılarındaki problemlerden sonra AB eğer aşı anlaşmalarını yenilemezse, Aralık'a kadar yetişkinlerin %75'ini aşılayamaz. Japonya'da aşılama da Pazartesi başladı. 9 Nisan itibari ile nüfusun sadece %0.8'i aşılandı.

Suudi Arabistan'da veliaht prens MbS, petrol şirketi Saudi Aramco ve kimyasal şirket Sabic'ten temettülerini azaltarak parayı yerelde harcamalarını istedi. Aramco 2020'de hükümete bir öndeki seneye göre %30 düşüşle 110 milyar $ aktarmıştı. Kamu çalışanları ve emeklileri maaş ödemeleri 131 milyar $ ile tüm harcamaların yarısı. Bütçe açığı olursa Suudi PIF - kamu yatırım fonu boşluğu kapatacak. Yeni projeler büyük bütçe açıkları oluşturabilir, fakat petrol sonrası döneme hazırlık telaşı da var.

Covid19 sonrasında gelişmiş ülke stokları 5 yıllık ortalamalara geri döndü. Ham petrol stokları, ABD'de rafinerilerin dönemlik bakımlarından çıkması ile daha da aşağı gidebilir. ABD ulusal stratejik petrol rezervleri de düşmüştü. Geçtiğimiz 2 haftada IHS'e göre yüzen depolamalar-gemilerde depolanan rakamda %27 -  50.7 milyon varil düştü. Fakat Çin'deki rezervler belirsiz. Ed Morse'a göre ABD'de tüm petrol ürünlerinde 3.çeyrekte rekor talep seviyeleri bekleniyor.

Blackrock ile Citi, Texas krizinden dolayı 100 milyon $ tazminat davasındalar. Blackrock'un rüzgar türbini elektrik üretemeyince, elektriğin alıcısı Citigroup (yenilenebilir kredilerinde üretim sözü var), verilmeyen elektrik için 100 milyon $ fatura çıkardı. Finansman için ikili anlaşmalar yerine finans kurumları ile yapılan anlaşmalarda üreticiler, üretim yapamasalarda serbest piyasadan elektrik almayı vaadediyor. Texas'ta fiyatlar 9000$/MWh'i görmüştü.

İran'ın güneyinde pazar günü 11 gibi olan 5.9 şiddetindeki deprem bazı kritik petrol üretim tesislerinde hasara sebep oldu. Bazı ham petrol üretimleri durdu.

Tayvan'da son 50 yılın en büyük kuraklığı, çip krizini derinleştirebilir. Mevcut çip üretiminin %65'ini yapan ülkede, hükümet 1 milyon iş ve konut için suyu kullanım tedbirleri almaya başladı

Haftasonu kripto çöküşünde bir çok teori var. Bu arada ABD, Rusya yaptırımları kapsamında, Rusyadaki bazi bitcoin adreslerini de yaptırım kapsamına aldı. 28 dijital para birimi adresi listede yer aldı.

Rystad'a göre 2020'de 140 GW güneş ve 75 GW rüzgar kapasite artışı beklerken covid19 sebebi ile daha düşüğü gerçekleşti ama bu 2021'de de devam edebilir.

Geçtiğimiz Hafta

IEA’in çeyreklik gaz raporuna göre Kore LNG fiyat artışından çok etkilenmedi, çünkü nükleer yıldan yıla %18 arttı. Çin talebi %23 arttı, LNG’de bu artış %38 (ocak 2021 itibari ile)oldu. ABD’de kömür üretimi Aralıkta artmış. Avrupa’daki gaz talep artışının sebebi ise Türkiye gözüküyor.



Irak’taki petrol ve çevre kirliliği konusunu uydu görüntüleri ve açık kaynaklarla inceleyen bir araştırmada, wikimapia.org ve maphub.net’de kullanılmış. Açık kaynaklar ile enerji analizi konusunda önemli bir makale.

Çin’de artan kömür fiyatları, üreticilerin güvenlik önlemlerini esneterek daha fazla üretim yapmasına ve sonunda da kazalara sebebiyet veriyor. Geçen hafta 12 kişi ölmüştü, şimdi 21 işçi de su basan yeraltı madeninde rehin kaldı. Perşembe fiyatlar 115$/tona ulaştı. Ulusal Kalkınma ve Reform komisyonu kömür üreticilerinin üretimi arttırarak fiyatları dizginlemesini istedi.

Shell Enerji Geçiş Stratejisini yayınladı. 2050'de tüm kapsamlarda (Scope 1,2,3 yani tüketici dahil) net sıfır hedefinde tüketicilere düşük ve sıfır karbonlu ürünler sunma fikri de var.

Çin lideri Xi Jinping, AB'nin sınır karbon vergisi (tax değil levy deniyor bir çok kaynakta) kararını hoş karşılamadı. Macron ve Merkel ile yaptığı görüşmede: "İklim değişikliği ortak sorumluluk... jeopolitik bir pokere dönmemeli veya diğer ülkelere ticaret engelleri ile saldırmak için kullanılmamalı" dedi.

Biden’in eski petrol ve gaz kuyularını kapatmak için 16 milyar $ harcama önerisi, çeyrek milyon istihdam üretecek. Fakat iş olsun diye iş mi icad ediliyor tarzı bir soru soruyor FT. Sorunun asıl kaynağı için kuyuyu açan şirketlerin kapatmış olması gerekir. Bu yatırım, şirketleri daha da sorumsuz yapabilir. 56600 öksüz kuyu raporlanmış durumda, 746,000 de raporlanmamış kuyu olduğu tahmin ediliyor.

Rystad’a göre Kuzey Amerika’da hidrokarbon sondaj faaliyetleri pandemi öncesi seviyesine geri döndü. Kansas City Fed anketi de artan bir aktivite gösteriyor. Morgan Stanley’e göre Permian’daki artıl 2016’dakine benzer. 2017 ve 2019’de artan bir üretim gelmişti. ABD petrol talebinde artış da durakladı.

Japonya, Fukushima Daiichi nükleer santralindeki 1 milyon ton radyoaktivite bulaşmış suyu Pasifik’e bırakacak. Tokyo Elektrik, bu suyu seyrelterek denize bırakacak. Sorun hidrojenin radyoaktif izotopu tritium, 12.3 yıl yarılanma ömrü var.

Hiç bir ticari sektör 2050 net sıfır hedeflerini tutturamayacak. Alüminyum sektöründe karbon yoğunluğu 2014-2019 arasında her yıl %1 arttı. Takip edilen 10 sektörde, 292 şirketten sadece %15’i Paris ile uyumlu durumda. Rapor burada

Avrupa’da elektrik traderları evden çalışmanın süresi ve etkisinin talebe nasıl bir düşüş vereceğini hesaplamaya çalışıyor. İngiliz sigorta şirketi Aviva Plc, 95% personelini tamamen esnek veya tam zamanlı uzaktan çalışmaya çekti. BP, 25000 ofis çalışanının %40’ının evden çalışacağını söyledi. Goldman Sachs ise işe tam dönüş planlıyor. Bunlar da elektrik talebinin bilinmezleri.

Doğa tabanlı çözümler (NbS) çoğu zaman yeşilyıkama (greenwashing) ya yol açıyor. Dikkatli olunması gereken hususlar var.

Latin Amerika’da artan petrol fiyatları, petrol üreten ülkeler için de sorun. Meksika’da fiyat kontrolleri geldi. Arjantin hem sermaye hem fiyat kontrollerini devreye aldı. Latin Amerika için 100$/v petrol fiyatı iyi gözükse de, sonunda enflasyon sebebi ile sorunlu. Brezilya’da da Petrobras yönetimi değişmişti.

Çin’de bağımsız rafinericikler (teapots) denetim altına alınmaya çalışılıyor. 2020’de bu teapot-çaydanlık denen rafinericikler 3.16 mv/g petrol işledi. Fakat fazla kapasite olarak 2025’e 150 milyon ton/yıl ekstra kapasite sebebi olabilirler. Pekçoğu söz verdikleri iyileştirmeleri de yapmamış olabilir.

11 AB ülkesinin gaz şebeke işletmecileri, 121 ülkeyi kapsayan 40000 km hidrojen boru hattı ağını öngören bir vizyon belgesi yayınladı. Mevcut hatların hidrojene uygun hale getirilmesi tüm öngörünün %69’unu oluşturuyor. 2040’a kadar 81-43 milyar € yatırım öngörülüyor.AB planında 2030’a kadar 10 milyon ton hidrojen ve 40 GW elektrolizör hedefi vardı.

COP26 evsahibi İngiltere tüm taraflara bir mektup gönderdi. Alok Sharma imzalı mektupta, Paris anlaşmasının 6.maddesi, adaptasyon, kayıp ve zarar, finans, uyumlaştırma, katılımcı hareket başlıkları öne çıkıyor.

Google'ın dünyanın değişimini gösteren "Earth Timelapse" videoları.

Açık Makale

Economics of Grid-Scale Energy Storage in Wholesale Electricity Markets - Ömer Karaduman

Alternative carbon price trajectories can avoid excessive carbon removal – Nature Communications

Net-zero emission targets for major emitting countries consistent with the Paris Agreement

Learning-based Coordination of Transmission and Distribution Operations

The rural electrification planning problem: Strategies and Solutions

Japan and the UK: Emission predictions of electric and hydrogen trains to 2050

Analiz

Bu hafta iklim değişikliği haftası ABD'de bir çok iklim değişikliği kararı bekleniyor. Genelde ön raporlar hazırlanması ve iklim değişikliği koordinatörlükleri kurulması dile getiriliyor. Bu da gerçek eylem ihtiyacını doğuruyor. Bu hafta ABD'nin INDC yani Paris kapsamındaki bağlayıcı olmayan hedeflerini açıklaması bekleniyor. Gecikmesi kötü işaret olur.

AB'nin sürdürülebilir finansman konusundaki tartışmanın uzamasına dikkat etmek gerekiyor. Bunun altından farklı bir analiz yapılabilir. Yani o kadar hırslı yeşil mutabakat hedeflerinin daha kalıcı noktaya gelmesinde verilmesi gereken tavizlerin boyutu değerlendirmeye değer. Çin'in yaptığı gibi daha fazla güneş-rüzgar hedefi açıklamak tüm bürokratik ve kuralcı bakıştan daha hızlı bir çözüm olabilir.

Çin lideri Xi Jinping'in 22-23 Nisan'daki zirveye katılması hala tartışmalı ama Çin-ABD geriliminde yeni alan iklim değişikliği olabilir. Çin'in Kerry'nin ziyaretini çok önemsememesi ama sonra ortak bildiriye onay verilmesi ilginç. Bildiri kısa, insan sormadan edemiyor, 3 gün bu kadar metni mi tartıştınız diye. 

İran görüşmelerinde, haberi hangi kaynaktan okuduğunuza göre farklı bakış açıları var. İran tarafı bugün yarın olacak mesajı veriyor. ABD'nin istekli olduğu ortada ama temkinli iyimserlik mesajı veriliyor. Petrol fiyatlarına etkisi sebebiyle 2021 3.çeyrek'e gelmeden bir metin ve iyimserlik havası gelebilir.

Avrupa ve Japonya'daki aşı yavaşlığına dikkat etmek lazım. Büyümeyi etkileyebilir. Japonya'da aşılamanın %0.8 yani neredeyse yeni başlaması ise gerçekten inanması zor bir durum. Büyümeyi ABD ve Çin itiyor ama dünyanın kalanında aynı heyecan şimdilik oluşmuyor ve petrol fiyatları zayıf seyrediyor.

Emisyon hedeflerinde, asıl büyük yükü taşıyacak elektrik şebeke işletmecilerinin sesi pek çıkmıyor. İktisatçılar,  rakamlar koyup sistemi çözüyor. Ama Texas ve diğer bölgelerde bence elektrik kesintisi riski giderek artıyor. Hem elektrik şebekesi daha çok yük kaldıracak, hem daha çok yönetilemez-kesikli kaynağı entegre edecek, hem de elektriğin kullanımı artacak. Ekonomistlere göre bir maliyet ama bir de mühendislere sormak lazım. Birçok krizin temel sebebi, teknik detayları anlamadan ilerlemekten gelir.

Güneş ve rüzgar yatırımlarının 2021'de hızla artması bekleniyor. 2019'un ne kadar üzerinde olacak sorun bu. Çin ve Vietnam gibi ülkelerin devreye girmeden santralleri girmiş gibi açıkladığı söyleniyor. Bu gerçekse, devreye girişleri 2021'de sürecek ama 2020 istatistiklerinde görülecek. 2021 payından almış olur.

Petrolde 3.çeyreğe dikkat etmek lazım. Fiyatları bugünü ile değil, yoğun talep dönemi ile değerlendirmek en doğrusu. Peki fiyatları ne engelleyebilir, Çin stokları, aşılama hızları. Covid19'un sıcaklık ile etkisinin azaldığı biliniyor. Havalar ısındıkça bu etki de önemli olabilir.