Bunu Ben de Yapardım!

Sanata bakış ve sanata verilen değer daima değişim geçirir. Sanatın ne olduğu, ortaya konulan ürünlerin sanat eseri olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği hep bir tartışma konusudur. Bazıları bembeyaza boyanmış Robert Ryman tablolarını gördüğünde “Bu da sanat mı? Ben de yaparım aynısını.” diye tepki verebilir. Üzerinde çok zaman harcanan bir eser, çok kısa sürede yaratılan bir esere kıyasla daha az değer görebilir.

Jackson Pollock’u ele alalım. Dünyaca ünlü, adını birçoğumuzun duyduğu bir ressam. Boyaları tuvale dökerek ve sıçratarak resim yapmasıyla ünlü bu sanatçının tablolarına baktığınızda böyle resimler yapmanın çok kolay olduğunu düşünebilirsiniz. Tablolarının satış fiyatını duyduğunuzda ise dudaklarınız uçuklayabilir.

Şimdi de oldukça yakın zamanda bol eleştiri toplayan ve dalga konusu olan bir “eser”den bahsedelim: koli bandıyla duvara yapıştırılmış muz. Evet, yanlış duymadınız! Ağaçta yetişen, yenilebilen ve çürüyen gerçek bir muz. Sanat fuarında sergilenen bu “eser”den üç tane yaratan sanatçının muzları, 120 bin ve 150 bin dolardan alıcı buldu.

Duvara bantlanmış muz, eleştirilen ne ilk ne de son sanat eseri. Sanat tarihindeki tartışmalara yer vermemizin sebebi ise bu sayımızda, yine son zamanlarda tepki çeken bir sanat konusunu ele alacak olmamız. Ortaya çıktığından beri birtakım eleştirilerin hedefi olan “dijital sanat”, kimileri tarafından gerçek sanat olarak kabul edilmiyor. Geleneksel sanat eserlerine kıyasla dijital sanat eserlerinin yaratılmasının daha kolay ve daha az değere sahip olduğu bazı kesimler tarafından savunuluyor.

Dijital sanat, her ne kadar tepki toplasa da hızla popülerleşmeye devam ediyor. Bu popülerliği ise bir nevi NFT’ye borçlu. Her türlü dijital varlık NFT olabilse de NFT’lerin en sık gündeme gelen örnekleri dijital sanat eserlerinden oluşuyor.

Kripto varlıklardan olan “Non-Fungible Token”lar, kısaca NFT’ler, blok zinciri üzerinde saklanan dijital varlıklardır. NFT’ler tektir, biri diğerine ikame edilemez. Bölünemez, eşsiz ve benzersizdirler. Bu sebeple; “non-fungible” yani “takas edilemez”, “değiştirilemez” veya hukuki bağlamda “gayrimisli” jeton olarak geçerler. NFT’ler akıllı sözleşmeler ile oluşturulduğundan bir sanatçı, eseri her el değiştirdiğinde satışından pay alabilir. Böylece, sanatçılar yarattıkları eserlerden kâr elde etmeye devam edebilir. Bu da NFT’lerin geleneksel sanat eserlerine göre bir artısıdır.

Çoğunlukla Ethereum blok zincirinde üretilen NFT’ler, popüler kültürdeki dijital varlıkları metalaştırmak için kullanılıyor. NFT’ler; GIF'ler, şarkılar, videolar, resimler ve hatta tweet’lerin dijital sertifikası şeklinde üretilebiliyor. Misal, Twitter’ın kurucusu Jack Dorsey, tarihteki ilk tweet’i NFT’ye dönüştürerek yaklaşık üç milyon dolara sattı.