Büyük Fosil Yakıt Şirketleri Bu Hafta Büyük Kayıpta

Bazı haftalar vardır arkanızda bırakmak, hatırlamamak istersiniz ya, Büyük Fosil Yakıt şirketleri için geçtiğimiz hafta tam da öyle bir hafta oldu.

Aslında her şey Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) yeni raporu ile başladı. IEA, 1973’te petrol krizine karşı, herkes arkadaşça oynasın, petrol rezervlerine zarar gelmesin diye kurulmuş bir organizasyon.

Son dönemlerde, özellikle Fatih Birol direktörlüğünde ise konu başlıkları yenilenebilir enerji ve iklim krizi olmuş durumda.

IEA bu son raporunda bir adım daha da ileriye giderek, gelecek enerji senaryolarında artık yeni fosil yakıt yatırımına ihtiyacın olmadığını açıkladı.

Bu raporun detaylarını geçtiğimiz hafta yayımlanan Çevreci Geek bülteninde bulabilirsiniz.

Eski dostundan böyle bir darbe yiyen büyük fosil yakıt şirketleri daha n'oluyor diyemeden, küresel zenginliğin %70’ine yakın bir kısmını oluşturan G7 ülkeleri, 2050 yılına net sıfır emisyon hedefi koydu.

Bu G7 üyesi olan ve dünyanın en fazla kömür ihracatı yapan Endonezya için gerçekten radikal bir kararken, bu karar burada kalmadı ve ülkeler aynı zamanda uluslararası kömür ve karbon “yoğunluğu fazla” projeleri artık desteklememe kararı aldı.

2017 yılında fosil yakıt şirketlerine verilen devlet desteklerinin tüm küresel ekonominin %6’sından fazlasını yani 5 trilyon dolardan fazla olduğunu düşünürsek bu fosil yakıt şirketleri için ciddi bir darbe olacak diyebiliriz.

2015 yılında yayınlanan bir IMF raporu ise, G7 ülkelerinin aldığı karara benzer adımların yani devlet desteğinin “adil” ve etkili fiyatlandırılmış fosil yakıt kaynaklarının, küresel fosil yakıt kullanımını %28 oranında azaltabileceğini ortaya koymuştu.

Daha Salı günü bitmeden arka arkaya darbeler alan büyük fosil yakıt şirketleri için asıl Çarşamba günü “unutulmaz” olacaktı.

Her şey Çarşamba sabahı Hollanda’dan gelen bir haber ile başladı. Hollanda’dan bir mahkeme, İngiliz-Hollanda şirketi Royal Dutch Shell’i “tehlikeli iklim değişikliğine” sebebiyet vermekle suçlu buldu.

Friends of The Earth Hollanda ve 17 bin vatandaşın açtığı bu davada, küresel karbondioksit salımının %3’ünden sorumlu dünyanın en büyük 4. petrol şirketinin verdiği zararların durdurulması talep edilmişti.

Mahkeme, Shell’in girişimleri ile savunmalarını yeterli bulmadı ve şirketin gerçek karbon ayak izini küçültmek yerine bir nevi yeşil badana (greenwashing) yapmakla suçladı.

Mahkeme, 2030 yılına kadar Shell’in kendi şirketinin, dağıtıcılarının ve müşterilerinin karbondioksit salımını 2019 seviyesine göre %45 oranında azaltmasına karar kıldı.

Shell mahkemenin bu kararını “üzücü” bulduğunu belirtti ve temyize gideceklerini belirtti.

Shell kararından saatler sonra ise ABD’nin en büyük ve dünyanın 6. büyük petrol şirketi Exxon Mobil kendi hissedarlarına karşı bir savaş kaybetti.

Engine No 1 isimli uzun dönemli kazanç hedefli ve aktivist yatırımcı grubu, aralarında dünyanın en büyük yatırımcı şirketi BlackRock’ın da bulunduğu ve toplamda çoğunluğa ulaşan diğer hissedarlar ile Exxon’da karar alma yetisine sahip oldu.

Normalde şirketin %0,02 hissesine sahip bu yatırımcı grubu, Exxon’un iklim değişikliğine sebebiyet veren yatırımları ile uzun dönemli yatırımları tehlikeye attığını belirtiyordu.

Artık karar verme yetisine sahip Engine No:1, Exxon’da düşük karbonlu gelecek için yeni bir yol çizeceğini belirtiyor.

Şirketin bir önceki CEO’su Rex Tillerson’un Donald Trump hükümetinde Dışişleri Bakanı olduğunu ve yıllar boyunca iklim krizi karşıtlığı hareketlerini desteklediğini düşündüğümüzde, bu yeni yol taahhütü oldukça hayırlı duruyor.

Bu iki dev olaydan sonra, iklim aktivistlerinin Twitterları bayramda çifte harçlık almış çocuklar gibiydi. 

Ama Çarşamba günü daha bitmemişti.

Aynı gün içerisinde, dünyanın en büyük sekizinci petrol şirketi Chevron’da da aktivist yatırımcılar herkesi şaşırttı.

Toplantıda %61 çoğunluk ile geçen bir öneri ile, şirketin petrol, doğalgaz ve diğer sattıkları ürünlerdeki sera gazı salımını azaltması kararlaştırıldı.

Hollandalı aktivist ve çevreci yatırımcı grup Follow This’in önerisini masaya yatıran uluslararası şirket, kendilerini de şaşırtarak bir yatırımcı ayaklanması ile karşı karşıya kaldı.

Şirketin bundan sonra alacağı kararlar ile hem yenilenebilir enerjiye yönelik yatırım yapması hem de geçmiş ürünlerinin karbon ayakizini düşürmesi bekleniyor.

Çarşamba gününün heyecanı bitti derken, Perşembe günü de son dönemlerde kömüre yaptığı yatırımlar ile tepki toplayan Avusturalya’dan bir haber geldi.

Avusturalya Federal Mahkemesi, devletin bundan sonra yapacağı kömüre yönelik yatırımlarda çocukların sağlığını göz önünde bulundurması gerektiğine karar kıldı.

8 çocuk ve bir rahibe tarafından açılan davada, hükümetlerin özellikle kömüre yatırım yaparak çocukların sağlığını tehlikeye attığını ve bu durumu değiştirmesi gerektiği belirtildi.

Davanın, dünyanın en büyük ikinci kömür ihracatçısı Avustralya’da, gelecek kömür madeni yatırımları konusunda ciddi sonuçlara yol açacağı düşünülüyor.

Açık konuşalım gerçekten hepimizi şaşırtan bir hafta oldu, Özellikle aktivist yatırımcıların bu şekilde güçlenmesi gelecek için de oldukça iyi bir haber diyebiliriz.

Dünyanın en büyük fosil yakıt şirketlerinden üçünden birden böyle bir değişiklik haberi gelmesi, iklim hareketi için ciddi bir başarı.

Küresel sera gazı emisyonlarının %70’den fazlasının enerji kaynaklı olduğunu düşününce, yıllar boyunca doğaya ve insanlığa zarar vermiş, hatta bazı ülkeler içerisinde politik çıkarları için karanlık işlere bulaşmış bu şirketlerin değişimi büyük bir önem taşıyor.

Bu kararların gerçekten uygulanıp uygulanmayacağı konusunda içimizdeki pessimist tepkiler verse de, bir şekilde, insanlığın devamı için, küresel kararların bu şekilde verileceğini anlamak lazım.

Aynı sigara şirketlerine getirilen yaptırımlar gibi fosil yakıt şirketleri ya değişerek bu harekete katılacaklar ya da yok olup gidecekler.

Belki burada sormamız gereken soru bunun ne zaman olacağı. Bu sorunun cevabı ise biraz bize bağlı.

Shell örneğinde olduğu gibi 17 binin üzerinde insan bir araya gelerek tek bir hedef için birlikte çalışarak bu zaferi kazandı. Burada dökülen teri, uykusuz saatleri ve emeği göz ardı etmemek lazım.

Bu zor olsa da belki 350.org kurucusu ve yaklaşık 10 yıldır hissedarların fosil yakıttan yatırımını geri çekmesi için lobi yapan Bill McKibben’ın da dediği gibi 

“Fosil yakıtçılarla mücadele ettiğimizde şaşırtıcı derecede fazla zafer elde ediyoruz. Belki de daha sık mücadele etmeliyiz?"

Bu soru ile haftanın haberini burada bitirelim, şimdi gelin kısa kısa diğer başlıklara bir göz atalım.