Büyük yatırımcı göçü: Borsa İstanbul'da neler oluyor?

Borsa İstanbul'un son bir yılda olağanüstü bir hızla büyüyen yatırımcı sayısı rekor seviyesinden geri döndü. Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) tarafından yayımlanan Portföy Dilimi Bazında Yatırımcı Sayısı verilerine göre Kasım ayında Borsa İstanbul’da pay bakiyeli yatırımcı sayısı 349 bin kişi azalarak 8 milyon 205 bin seviyesine geriledi. Bu düşüş, bugüne kadar borsada kaydedilmiş en büyük yatırımcı göçlerinden biri olarak tarihe geçti. 

Pay bakiyeli yatırımcı sayısında bir türlü Ekim ayında kaydettiği 8 milyon 555 bin kişi seviyesini aşamayan Borsa İstanbul’un halka arzlar dışında yeni yatırımcı kazanmada zorlandığı görülüyor. 

En önemli sebep durgunluk

Yatırımcı sayısındaki azalışın en büyük sebeplerden birinin borsadaki durgunluk olduğu ifade ediliyor. Uzun süren bir rallinin ardından 3 Ekim tarihinde 8.513 puan ile tüm zamanların en yüksek günlük kapanışını gerçekleştiren BIST 100 endeksi, aradan geçen iki aya rağmen bir daha en tepe noktası olan 8.500 puan seviyesine geri dönemedi. Jeopolitik gerilimler ve kâr realizasyonları nedeniyle karışık günler yaşayan endeks, 1 Aralık tarihi itibarıyla 3 Ekim’deki rekor seviyesinin %5,72 altında fiyatlanıyordu. Ekim ve Kasım ayı enflasyonlarının toplamda %6,82 olduğunu da hesaba katarsak, endeksin bu iki aylık dönemde reel olarak %11,73 kayıp yaşattırdığını da söyleyebiliriz. 

Tarihsel verilere bakıldığında da yatırımcı sayısındaki artışın, borsadaki yükselişle paralel bir seyir izlediği görülüyor. MKK verileri incelendiğinde yatırımcı sayısının rekorlar kırarak büyüdüğü dönemlerin borsadaki ralli zamanlarına denk geldiği, sayının azalmakta olduğu dönemlerin ise nispeten sakin seyirlerin izlendiği zamanlara işaret ettiği göze çarpıyor. 

Son zamanlarda adından çokça söz ettiren halka arzlar da elbette yatırımcı sayısındaki artış için bir etmen, fakat ana sebep değil. Zira Kasım ayındaki yedi büyük halka arz sürecine rağmen yatırımcı sayısı Ekim ayındaki 8,5 milyon kişi seviyesini aşabilmiş değil.  

Özellikle son halka arzların ardından yatırımcı sayının kısa süreli bir artış gösterdiği, fakat bunun kalıcı olmadığı ve sayının kısa sürede bir hafta önceki hâline döndüğü de görülüyor. Bunun bir sebebi de halka arz için borsaya giren yatırımcıların kısa sürede kârını alıp, borsadan çıkma eğilimi gösteriyor olması.

Gidenlerin çoğu gençler

Kasım ayında borsadan çıkan yatırımcıların yaş ve portföy dağılımına bakıldığında borsadan çıkanların çoğunun genç olduğu göze çarpıyor. MKK verilerine göre borsayı terk eden 349 bin yatırımcının 202 bini, yani %58’lik kısmı 0-29 yaş arası gençlerden oluşuyor. Kasım ayıyla birlikte borsadaki 0-29 yaş arası genç yatırımcı payı ise %30,9’dan %29,8’e gerilemiş durumda. Bu oran bir önceki yılın oranı olan %19,2’ye kıyasla çok daha yüksek, fakat borsanın durgun dönemlerinde borsadan en çok çıkan yaş grubunun, borsanın ralli yaptığı dönemde en çok katılım gösteren yaş grubuyla aynı olması dikkat çekici. 

Portföy dilimi bazında bakıldığında ise borsayı en çok terk edenlerin 1.000 - 10.000 TL arası portföye sahip olan yatırımcılar olduğu görülüyor. Aynı dönemde 100 bin TL ve üstü portföy değerine sahip olan yatırımcıların sayısı ise azalıştan ziyade 30 bin kişi artış göstermiş durumda. 

Uzmanlar ne diyor?

Konuyla ilgili Aposto’ya görüşlerini aktaran Deniz Yatırım Strateji ve Araştırma Genel Müdür Yardımcısı Orkun Gödek, yatırımcı sayısındaki azalışa ilişkin, “Alternatif TL getiriler yeniden oyuna girdi. Hisse senetlerinde volatilite devam ederken mevduat, bono/tahvil, eurobond gibi getirilerin yeniden belirmesi bu kanallara olan ilgi artışını destekliyor. Halka arzlarla birlikte kontrolsüz bir yatırımcı sayısı artışı oldu. Mutlaka konsolidasyon olması gerekiyor. Sıkı para politikası 2024’ün tamamında güçlü şekilde devam ederse bu ihtimali yüksek görüyorum” ifadelerini kullandı.

Gödek, borsada son birkaç aydır hissedilen durgunlukla ilgili olarak da faiz artışlarına vurgu yaparak, “Mevduat faizlerindeki yükseliş, kredi maliyetlerinin ciddi rakamlara ulaşması, devam eden likidite problemleri ve yüksek oynaklık hisse senetlerini zorluyor. Ancak, bu durumun kısa vadeli işlem yapanlara dezavantaj yarattığını düşünüyorum. Orta-uzun vadeli yaklaşım için hâlâ daha ciddi fırsatlar var. İhtiyacımız olan sadece sabır” dedi.

Konuyla ilgili Aposto’ya konuşan Ahlatcı Yatırım Menkul Değerler Stratejisti Tuğba Ekin ise yükselen faizlerle birlikte mevduatın borsaya rakip olmaya başladığını ifade ederek, “Mevcutta yüksek vadeli mevduat faizleri hisse senedi piyasasına alternatif getiri imkanı sunmaya başladı. Yıl sonu nedeniyle bireylerin harcamalarının yüksek olduğu dönemde tasarruflarda sınırlı büyüme, rutinde görülen bir durum. Genel olarak bu Ocak-Şubat aylarına yansırdı, fakat bu sene faiz etkisi çarpan etkisi oluşturarak bu tasarrufların daraldığı dönemi birkaç hafta önceye çekmiş oldu” ifadelerini kullandı.

Ekin, borsadaki durgun seyrin sebeplerini ise şu şekilde sıraladı:

“Yüksek enflasyon karşısında bireylerin yeterli tasarruf miktarına sahip olmaması, olan kişilerin de risk taşımak yerine kısmen altın ve mevduat faizlerine yönelmesi, ayrıca artan faizlerin borçlanma maliyetlerini yükseltmesi nedeniyle piyasadaki likidite sorunu.”

Ekin yakın gelecekte piyasaların seyrine ilişkin tahminlerini ise, “Dolar bazlı ürünlerde, petrol hariç fiyatta yönü yukarı bekleyebiliriz. Enerji fiyatlarında arz miktarının etkisi yönü belirleyecektir. Borsa İstanbul'da genel yön yukarı fakat sık al-sat yerine uzun vadeli yatırımcılar getiri beklentilerini stressiz sağlayabilir diye düşünüyorum” diye ifade etti.