Çin’in gölgesinde bağımsızlık savaşı: Lai’nin zaferi

70 yılı aşkın süren gerginlik… Çin-Tayvan arasındaki sorunun bir tarafı savaş, diğer tarafı ise "görece barış". Çin karşıtı iktidar partisinin adayı Lai Ching-te'nin Tayvan'da Cumartesi günü yapılan başkanlık seçimlerinden zaferle çıkması, Çin ile Tayvan arasındaki gerilime yön vereceği gibi, ABD ile Çin arasındaki ilişkide de önemli bir gündem maddesi olacak.

Tayvan'da Cumartesi günü yapılan başkanlık seçimini, %60 katılımla iktidardaki Demokratik İlerici Partisi'nin (DPP) başkan adayı Lai Ching-te oyların %40'ını alarak kazandı. Öte yandan parti, 2020’deki parlamento seçimlerinde kazandığı 61 sandalyenin 10’unu kaybetti. Lai, "halkın çıkarına olduğu sürece" muhalefetle çalışarak politikalarını gözden geçireceğinin altını çizdi.

Lai'nin en büyük rakibi, Çin'e yakınlığıyla bilinen Kuomintang Partisi’nin (KMT) milliyetçi adayı Hou Yu-ih, "Lai Ching-te'yi kutluyorum" sözleriyle yenilgiyi kabul etti.

Perspektif: Seçimin ana çekişmesi, Tayvan'ın ayrı kimliğini savunan iktidardaki Demokratik İlerici Partisi ile Çin'e karşı daha uzlaşmacı bir yaklaşımı tercih eden muhalefetteki Milliyetçi Parti'nin Tayvan’ın geleceğine ilişkin zıt görüşleriydi. 

Tepki: Lai’nin seçilmesine Pekin’den gelen açıklama bölgedeki gerilimin artacağına işaret etti. Pekin yönetimi, seçimlerin Tayvan ve Çin’in birleşme yönelimini değiştirmeyeceği mesajını verdi:

"Tayvan, Çin'in Tayvan’ıdır. Tayvan sorununu çözme ve ulusal birleşmeyi sağlama konusundaki duruşumuz ve kararlılığımız sürüyor."- Çin’in Tayvan İlişkileri Ofisi Sözcüsü Çın Binhua

Geniş açı: Aslında Pekin hükümetinden benzer açıklamalar ve hamleler geçmişten bu yana devam ediyor. Çin lideri Şi Cinping, neredeyse her gün Tayvan semalarına ve çevresindeki sulara savaş uçakları ve gemileri göndererek güç gösterisinde bulunuyor. Pekin yönetimi bu seçim için, Çin ile Tayvan arasında “barış ve savaş arasında bir seçim” değerlendirmesini yaptı.

Hatırlatma: Çin Savunma Bakanı Vey Fınghı, Haziran 2022’de yaptığı açıklamada “Tayvan’ın bağımsızlığına karşı ne pahasına olursa olsun sonuna kadar savaşacağız” demişti. Bu açıklamaları sıklıkla dile getiren Çin Halk Cumhuriyeti, ipleri elinden bırakmaya niyeti olmadığını açıkça belirtiyor.

Peki Tayvan ne istiyor ? 

Tayvan gençliği, ebeveynlerinin aksine Çin ile birleşmekten çok uzak bir noktada. 

Tayvanlıların çoğunluğu bağımsızlığı desteklerken, az sayıda insan, Çin'le orta yolu bularak anlaşabileceklerini düşünüyor, ancak “tek ülke, iki sistem” seçeneğiyle otoriter baskının altında kalmış Hong Kong örneği de onları korkutuyor.

Arka plan: Yıllardır bir süper gücün gölgesi altında kalan Tayvan, Çin Halk Cumhuriyeti gibi tek parti rejimiyle değil, demokrasiyle yönetiliyor. Aynı etnik kökenden gelen Çin ve Tayvan adeta “düşman kardeşler” hâline geldi. Çin her ne kadar Tayvan’ı kendi hegemonyası altına almak istese de Tayvan kendi ordusu, kendi bayrağı, kendi para birimiyle bağımsızlığı için 70 yılı aşkın bir süredir mücadele veriyor.

Üçüncü figür: ABD

Zaman zaman Çin’e, zaman zaman Tayvan’a yakınlaşan ABD, yıllardır bu gerilimin üçüncü figürü hâline geldi. Bu ada ülkesi yıllardır Çin-ABD arasındaki anlaşmazlıkların merkezi olarak görülüyor. ABD Başkanı Joe Biden ise yaptığı açıklamada "Tayvan'ın bağımsızlığını desteklemediklerini" belirtti. 

Neden önemli? Güney Çin Denizi ile Doğu Çin Denizi ve Filipin Denizi arasındaki kritik geçiş noktasında bulunan Tayvan, dünya ticaretinin en işlek su yollarından biri. 

ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, Lai'yi zaferi nedeniyle, Tayvan halkını ise "sağlam demokratik sistemlerin ve seçim süreçlerinin gücünü gösterdikleri için" tebrik etti.

Birleşik Krallık Dışişleri Bakanı David Cameron ise tebrik mesajında "Bugünkü seçimler Tayvan'ın canlı demokrasisinin kanıtıdır" dedi. 

Şimdi ne olacak? 

Zafer kazanan Lai, “Tayvan'a eşit saygı gösterilmesi hâlinde Pekin ile diyaloğun mümkün olduğunu” söyledi. Özellikle son yıllarda Çin’in Tayvan üzerindeki askerî baskısını artırması “Savaş çıkacak mı?” sorusunu gündeme taşıyor. Bunun yanında iki ülke arasındaki ticari ilişkilerin yıpranması da olası senaryolar arasında.