Collective, 2019

Çağdaş Romanya sineması ve Romanya Yeni Dalgası, beni daima kendine çekti. Ülkenin normalleşmiş ve kabul edilmiş çürümüşlüğünü ve oradaki insanların tüm bunların kendilerine ve gündelik hayatlarına nasıl etki ettiğini fark etmeden (ya da belki daha kötüsü, fark edip de kabullenerek) yaşamlarını sürdürdüğünü görmeyi daima ilginç buldum. Belki de okuduğum haberlerle ve kendi ülkemde yaşananlarla ne kadar benzediğini ve yalnız olmadığımı(zı) gösterdiğinden... Avrupa Film Ödülleri'nde En İyi Belgesel seçilen, Oscar yarışında Romanya'ya hem En İyi Uluslararası Film hem de En İyi Belgesel Film kategorisinde adaylık getirme ihtimali olan Collective / Colectiv ise, izlediğim tüm diğer Romanya filmleriyle aynı sularda yüzmesine rağmen, kurmaca bir film değil.

Collective / Colectiv adını, 2015 yılında çıkan yangında 64 kişinin hayatını kaybettiği, Bükreş'teki bir gece kulübünden alıyor. Kulüpteki yangında birçok ihmalin etkisi olduğu kesin; fakat diğer bir sorun, ölenlerin yarısından fazlasının günler, hatta haftalar sonra hastanelerde tedavi görenler olması. Belgesel, bir grup gazetecinin bu konuyu araştırmasıyla başlıyor. Sağlık bakanlığı ve hastane yönetimlerinin yıllardır normalleştirdiği yozlaşmış düzenin nasıl yüz binlerce insanın hayatıyla oynadığını öğrenmeye başlıyoruz. Gerçekler açığa çıktıkça, suçlar belgelendikçe, ses kayıtları oynatıldıkça, skandalın üzerini örtmek yerine şeffaflıkla düzeltmeye çalışan bir bakan işin içine girince bir rahatlık çöküyor üzerimize. Peki bunlar, ülkenin ve sağlık sistemin her köşesine sinmiş yozlaşmışlığı geride bırakıp her şeyi yeni baştan inşa etmek için yeterli oluyor mu? Sizce?

Bazı filmler kademe kademe öfkeyle doldurduğu izleyicisini, intikam ya da adalet soslu bir finalle ödüllendirir ve tabiri caizse içinin yağlarını eriterek uğurlar - Dogville ve North Country, aklıma ilk gelenler. Collective'i izlerken duyduğum öfke çok büyüktü. Fakat herhangi bir sabah uyanıp Twitter'a ya da haber başlıklarına göz attığımdakinden pek de farklı değildi. Üstelik izlediğim kurmaca bir film olmadığından, ben de yaşadığım dünyayı ve filmin geçtiğine benzer düzenleri yeterince tanıdığımdan, finalde ödüllendirilmeyeceğim bilinciyle izledim tüm olanları. Hayat mutlu sonla bitmiyor, Collective de öyle… 

★★★★