COP26: Ne umduk, ne bulduk?

COP26'nın tüm çıktılarını inceliyor ve birlikte tartışıyoruz

Döngüsel Ekonomi

Herkese merhaba!

Bu hafta konumuz 2 haftadır gündemimizin büyük bir yerini alan, özellikle Ekim ayı içerisinde Paris İklim Anlaşması’nın da TBMM’de onaylanması dolayısı ile ülkemiz için de çok önem arz eden COP26 elbette. Geçen haftalarda COP26 ile ilgili çok fazla bilgi paylaşmadık bildiğiniz gibi. Bunun sebebi ise yine açıkladığımız gibi, zaten sosyal medya üzerinden COP26 ile ilgili günlük gelişmelere fazlasıyla erişim sağladığınızı düşünmemiz. İçerik akışınızda bir de bizim tarafımızdan aynı bilgilerin paylaşılmasına gerek olmadığını düşündük.

COP26 ile geçen 2 hafta içerisinde ise bu yazıyı oluşturmak için hem etkinliği hem de farklı kaynakları yoğun bir şekilde takip ederek, özellikle döngüsel ekonominin kendine nasıl bir yer bulduğunu gözlemledik. Bu yazımızda, COP26 sırasında ortaya çıkan biraz elle tutulur çoğunlukla da bekleneni vermeyen çıktıları döngüsel ekonomi tarafından değerlendireceğiz.

COP26 neden bu kadar önemliydi?
Geçen haftalarda yayımladığımız “Paris İklim Anlaşması İmzalandı, Sırada Ne Var?” başlıklı yazımızın bulunduğu bültende COP26’nın hedeflerini paylaşmıştık. Yazıya başlamadan önce bu hedefleri hatırlamak isteyenleri buraya alalım.

Aslında her sene gerçekleştirilen 26. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP26) neden diğerlerinden daha önemli bir noktadaydı? Bu sorunun cevabı en temelde, 2016 yılında yürürlüğe giren Paris İklim Anlaşması’nın tam 5.yılı olması. Anlaşma gereği, anlaşmayı imzalayan ülkelerin bu 5 yılda neler yaptığını, taahhütlerini yerine getirmek için ne kadar yol kat ettiklerini tartışmaları ve her şeyin planlandığı gibi gittiğine emin olunması gerekiyor. Fakat sizlerin de bir şekilde duyduğunu düşündüğümüz, aslında COP26’nın beklenildiği kadar etkili olmadığı, katılımcı ülkelerin elle tutulur hedefleri gerçekleştirmek için daha fazla inisiyatif almak yerine, bazı hedefleri 2050 yılından 2070’lere uzattığına şahit olduk. Olumsuz taraflara şimdilik odaklanmadan COP26’nın çıktılarına geçelim😊

COP26’nın çıktıları
COP26’nın çıktılarına tek tek yer vereceğiz fakat yazıyı çok uzatmamak adına kısa kısa geçeceğiz. Hem çıktılar hem de yorumlarımızla ilgili geri dönüşlerinizi bizimle paylaşmayı unutmayın! Bu arada başlıklara tıklamanız durumunda ilgili çıktının resmi sayfasına gidebilir ve detayları inceleyebilirsiniz.

COP26 Dünya Liderler Zirvesi Genel Özeti
-Bu zirve dünya liderlerinin katılımı dolayısı ile COP26’nın en çok beklenen görüşmelerinden birisi olarak kabul edilebilir. Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu toplam 42 ülke liderinin ortak açıklamasına göre, 2020’li yıllar Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinin aktif olarak uygulandığı, herkesin eşit erişim imkanına sahip olduğu ve karbon salımının var olduğu tüm sektörlerde gelişmelerin yaşanması gereken yıllar olmalı. Liderler Zirvesi’nin çıktıları ise şu şekilde;
-40’tan fazla lider Glasgow Breakthrough olarak adlandırılan hedefleri onayladı. Bu hedefler 2030 yılına kadar yeşil iş fırsatlarının yaratılmasını ve yeşil teknolojiler ve çözümleri en uygun bütçeli çözümler haline getirmeyi amaçlıyor. 2022 sonuna kadar izlenecek olan yol haritasını burada bulabilirsiniz.

Arazi ve toprak üzerindeki tahribatı bitirmeyi ve döngüsel ekonominin de en önemli prensiplerinden olan ekosistemin yenilenmesine olanak tanıyacak “Ormansızlaştırma ve arazi tahribatının önlemesi”; Globalde ormanların %90.76’sına sahip olan 137 ülkenin onayladığı bu çıktı, özellikle ormansızlaştırma çalışmalarının önlenmesi için elbette çok kritik.
Güney Afrika Cumhuriyeti Devletleri, AB, Fransa, Almanya, İngiltere ve ABD’nin ortak açıklamasına göre, enerji sistemlerin dönüşümü için Güney Afrika’da doğru adımların atılmasına karar verildi. Özellikle Güney Afrika için hazırlanan bu deklarasyon, Güney Afrika’nın enerji dönüşümü için tüm ihtiyaçlarının belirlenmesi, gerçekçi adımların atılması ve her konuda desteklenmesi için bir açıklama olarak görülebilir. Bu konuda 25 Ocak 2021 tarihli bültenimizin öneriler bölümünde verdiğimiz bir örnek aklımıza geldi. 25–29 Ocak tarihlerinde çevrimiçi şekilde gerçekleştirilen Davos Zirvesinde, müzisyen ve UNICEF İyi Niyet Elçisi olan Angelique Kidjo Covid-19 ile global bağımızın daha da ortaya çıktığını ve yapılacak iyileştirmelerin herkesi kapsaması gerektiğine vurgu yapmış, Afrika kıtasının bu yenilenme sürecinde ne kadar yalnız bırakıldığına dikkat çekerek gerçekleri tüm dünyanın gözleri önünde açıkça vurgulamıştı. Bu deklarasyon belki de herkesin gözleri önünde liderleri eleştiren Kidjo sayesinde hazırlanmıştır, kim bilir😊
Son olarak da 100’den fazla ülkenin 2030 yılına kadar global metan gazı salımını %30 azaltma sözü verdiğini görüyoruz.

-Ormansızlaştırmanın önlenmesi için finansman;
Bu karar dahilinde genellikle AB ülkelerinden oluşan ülkeler ormansızlaştırma çalışmaları için toplamda 12 milyar dolar değerinde finansman sağlayacaklarını açıkladı. Önümüzdeki haftalarda yazmayı planladığımız, iklim krizinin önlenmesi ve döngüsel ekonomiye geçiş için en önemli unsurlardan olan finansman desteği açısından çok değerli bir çıktı olarak görebiliriz. Bu finansmanın kullanılacağı spesifik noktaları da aşağıda belirtelim;
-Kongo Havzası olarak bilinen dünyanın en büyük ikinci tropik yağmur ormanlarına ev sahipliği yapan arazinin yenilenebilmesi için en az 1.5 milyar dolar finansman ayırılacak.
-Özellikle bu alanlarda yaşayan yerlilerin ve yerel halkın haklarını korumak ve ormanların doğal koruyucuları olarak yaşamlarını devam ettirebilmeleri için 1.7 milyar dolar finansman oluşturulacak.
-Ormansızlaştırma ile ilgili olarak, globalde yıllık 500 milyar dolardan fazla gelir elde eden 10 büyük şirket, ormansızlaştırmanın durması için tarım ürünlerinin üretilmesi ve ticareti kontrol ederek katkı sağlamaya karar verdi. COP27 için geliştirilmiş tedarik zinciri süreçleri için detaylı bir yol haritası hazırlamak ise atacakları ilk somut adım.

-Çok taraflı kalkınma bankaları (MBD) doğa odaklı ortak açıklaması
Çok Taraflı Kalkınma Bankaları tarafından sunulan bu açıklama, artık yatırımların doğaya pozitif etkisini artırmak amacı ile kullanılacağını ve yapılacak yatırımları “doğa, insan ve gezegen” odaklı olarak güncelleyeceklerini belirtti. Yatırım finansmanı sağlama noktasında analizlerin, tavsiyelerin ve yatırım gibi operasyonların çevreye olan pozitif etkisi ön planda tutularak güncellenmesi kararı elbette çok değerli. Bunun nasıl ölçümleneceği ise, yine açıklamada yer alan raporlamalar ile takip edilebilecek.

-Çok taraflı kalkınma bankaları (MBD) iklim krizi odaklı ortak açıklaması
Çok Taraflı Kalkınma Bankaları’nın doğa odaklı açıklamasına benzer olarak, bu açıklama direkt olarak iklim krizi odaklı düşük karbon salımı sağlayan, iklim krizine karşı dayanıklı doğa bazlı çözümleri destekleyeceklerini belirtiyor.

-Ormanlar, Tarım ve Meta (Ürün/Emtia) Ticareti
FACT(Forest, Agriculture and Commodity Trade) olarak kısaltılan bu toplantı çıktısı ise, aksiyon için yol haritası hazırlanması sözü verdi. Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri doğrultusunda ormanların, tarımın ve ürün ticaretinin sürdürülebilir hale gelmesi ve tarımsal ürünlerin ticaretinde ormanlar gibi ekosistemlerin korunması için aksiyon alanları belirledi. Bu alanlar; pazarın ve ticaretin geliştirilmesi, küçük işletmelerin desteklenmesi, izlenebilirlik ve şeffaflık ile ar-ge ve inovasyon. Yol haritası çalışmaları her ne kadar doğru gelişmeler olsa da, uzun sürecek karar süreçlerinin iklim krizinin etkilerini azaltma yolunda bizi her an geciktirdiğini unutmayalım!

-Yeşil Sistemler İnisiyatifi; “One Sun, One World, One Grid: One Sun” Deklarasyonu
Güneş enerjisinin, dünyadaki enerji ihtiyacından çok daha fazlasını karşılayabileceğine dikkat çeken bu inisiyatif, global bir sistem kurulması ve devletler, finansman sağlayıcıların, özel sektörün ve araştırmacıların ortak çalışması ile bu global yeşil enerji sisteminin kurulması için çalışacağını açıkladı. Avustralya, Fransa, Hindistan, İngiltere ve ABD’nin oluşturduğu bu inisiyatife 80 ülke destek verirken, Türkiye bu ülkeler arasında yer almadı.

-Mission Innovation ve Breakthrough Energy inisiyatifleri iş birliği açıklaması
COP21’de hükümet liderleri Mission Innovation inisiyatifini, Bill Gates ise Breakthrough Energy inisiyatifini duyurmuştu. Bu inisiyatiflerin ikisi de temiz enerji çalışmalarının geliştirilmesi için çalışıyordur. COP26 ile birlikte bu iki inisiyatif iş birliği yapacağını ve kamu ve özel sektöründe temiz enerji alanında daha aktif çalışması için destek sunacaklarını belirtti. Bu anlaşmaya benzer olarak, 39 hükümet ve kamu iştiraki temiz enerji alanında uluslararası destek sağlanacağına dair bir açıklama yaptı. Ne yazık ki Türkiye bu 39 destekçi arasında yer almıyor.

-Mission Innovation Yeni Görevleri ise temelde “Kentlerin Dönüşümü”, “Karbondioksit Azaltılması”, “Net-sıfır Sektörler” ve “Biyo-rafineri” aksiyon alanlarını kapsıyor. Görevlerin detayları burada.

-Global Kömürden Temiz Enerjiye Geçiş Açıklaması
Aralarında bakanlar, alt uluslar ve özel şirketlerden üst düzey yetkililerin bulunduğu global temsilciler, kömür yerine temiz enerji kaynaklarının kullanımı için dönüşüm sürecinin başlatılması için iş birliği yapacaklarını açıkladı. 4 ana madde ile aksiyon planı sunan bu açıklama kömür kullanımının bitirilmesi için farklı paydaşların birlikte çalışması dolayısı ile önemli.

-Verimli Ürünler için Hareket Çağrısı
İngiltere ve Uluslararası Enerji ajansı (IEA) tarafından desteklenen global hareket çağrısı, SEAD (Super-efficient Equipment and Appliance Deployment) inisiyatifinin liderliğinde globalde yüksek enerji tüketimi gerektiren ürünlerin daha verimli çalışması için çalışmaların artırılmasına odaklanıyor. Bu çağrı ile SEAD inisiyatifi üye sayısı 14’e çıktı.

-Enerji Geçiş Komisyonu planlı odak açıklaması
Enerji Geçiş Komisyonu, 2015 yılında İngiltere’de çalışmalarına başlayan bir komisyon. Temelde temiz ve sürdürülebilir enerji sistemlerinin kolay erişilebilir hale getirilmesi için çalışmakta. Bu komisyon açıklaması ile 2022 için net bir yol haritası sunmakta.

-Globalde Adil Dönüşüm Süreçlerinin Desteklenmesi Açıklaması
16 ülkenin imzaladığı bu açıklama, globalde sürdürülebilir sistemlere geçiş sürecinde herkesin adil şekilde bu geçiş sürecinde yer aldığına emin olmak için “net-sıfır hedeflerine ulaşırken yeşil büyüme, insana yakışır iş ve ekonomik refahın sürdürülmesi” alanlarında yatırımların, tavsiyelerin ve olanakların geliştirilmesi için çalışma sözü verdi.

-Eğitim ve Çevre Bakanlıkları Ortak Açıklaması
COP26’da yer alan ilgili ülkelerin Eğitim ve Çevre Bakanlıklarından yetkililerin katıldığı zirve sonucunda, iklim krizi odaklı eğitim sistemlerinin geliştirilmesi, bu konuda özellikle çok daha fazla sorun yaşayan gelişmekte olan ülkelerin desteklenmesi ve iklim krizi konusunda farkındalık ve yetenek sahibi toplumların yetiştirilmesi için çalışmalar yürütülmesi konularında kararlar alındı.

-Kamu politikaları ve inovasyon temelli sürdürülebilir tarım sistemlerinin desteklenmesi
İngiltere, Dünya Bankası ve COP Başkanlığı tarafından yürütülen toplantılar sonucunda, globalde sürdürülebilir tarım sistemlerinin geliştirilmesi için kamu politikalarının ve inovasyonun desteklenmesi gerektiğine dair çağrı yapıldı. Temelde bilgi alışverişi, kamu düzenlemelerinin uygulanması, çiftçilerin desteklenmesi ve teknolojik yeniliklerin tarım alanlarında aktif kullanımının koordine edilmesi ana hareket noktaları olarak özetlenebilir.

-Clydebank Gemi Taşımacılığı için Yeşil Koridorlar Deklarasyonu
22 ülkenin imzaladığı deklarasyon ile, limanlar arasında yapılan gemi taşımacılığı için yeşil koridorlar yaratılması ve deniz taşımacılığı dolayısı ile oluşan karbon salımının azaltılması için araştırmalar ve çalışmalar yapılması kararlaştırıldı.

-Arabaların ve ticari araçların %100 sıfır emisyonlu hale getirilmesi
Çok farklı sektörlerden, yüzlerce farklı paydaşın dahil olduğu bu açıklama, globalde 2040 yılına kadar satılacak tüm arabaların ve ticari araçların sıfır emisyon kurallarına uygun şekilde üretilmesi için çalışılması konusunda ortak karara vardı. Son zamanlarda ortaya çıkan elektrikli araçların doğaya verdiği zararın sorgulandığı bu günlerde, yine de gayet doğru bir karar olduğunu düşünebiliriz.

-Bu amaçlar doğrultusunda hazırlanan 2022 aksiyon planına da buradan ulaşabilirsiniz.

-Sürdürülebilir Uluslararası Havacılık İklim Amaçları
Global karbon salımının en büyük sebeplerinden biri olan havayolu taşımacılığı ile ilgili farklı paydaşların katıldığı koalisyon toplantıları sonucu kısa, orta ve uzun vadeli planlamalar yapılması konusunda fikir birliğine varıldı. Bu planlar temelde sürdürülebilir havacılık yakıtları ve 2016 yılında kararlaştırılan CORSIA yani Uluslararası Havacılık için Karbon Dengeleme ve Azaltma Planı kapsamında geliştirilecek. Türkiye’nin de destekçileri içinde bulunduğu bu açıklama, havacılık sektörü için doğru adımların atılmasını sağlayacaktır diye umuyoruz.

-COP26 Sağlık Programı
İngiltere ve COP26 Başkanlığı tarafından yürütülen ve aralarında Dünya Sağlık Örgütü(WHO), Health Care Without Harm ve UNFCCC Climate Champions gibi partnerlerinde katıldığı sağlık programında, insanları ve gezegeni koruyacak global sağlık sistemlerin geçiş sürecinin sağlanmasına karar verildi. Program aşağıdaki 3 ana başlık üzerinden yürütüldü;

-İklim krizine dayanıklı, sürdürülebilir düşük karbonlu sağlık sistemleri
-Sağlık çalışanlarının haklarının savunulması
-Adaptasyon Araştırmaları Birliği (ARA) ortaklığı ile sürdürülebilir ve dayanıklı sağlık sistemlerinin oluşturulması

-Adaptasyon Araştırmaları Birliği ortak açıklaması
Belki de COP26’nın en önemli çıktılarından biri olarak sayılabilecek, Adaptasyon Araştırmaları Birliği (Adaptation Research Alliance/ARA), globalde sürdürülebilir sistemler yaratılması için, etki odaklı elle tutulur adımların atılmasını sağlamak amacıyla, özellikle iklim krizine karşı savunmasız olan toplumların desteklenmesi adına çalışmalar yapmayı taahhüt ediyor.

Uzun bir listenin ardından COP26 verimli geçmiş gibi görünebilir. Fakat taktiksel şekilde yapılan açıklamalar, önemli liderlerin katılım göstermemesi ve farklı ülkelerin net-sıfır hedeflerini yapılandırıyor olması sıcaklık artışını 1.5 derecede tutma hedefini karşılama yolunda çok da işe yarıyor gibi durmuyor. Burada dikkat edilmesi gereken nokta şu; iklim krizi ile mücadelede ulusalcılığın, siyasi güç gösterilerinin ve duyguların yerine birlikteliğin, yasaların ve bilimin ana misyon olması gerekiyor.

COP26’dan çok fazla şey bekleyen toplumlar, medya ve iklim aktivistleri elbette istediklerini alamadı. Bundan sonra da alabileceğimizi düşünmek için ne yazık ki elimizde kanıt bulunmuyor. Amacımız negatif bir algı yaratmak ve çaresizliğimizi göstermek değil, aksine atılması gereken adımların güç gösterisi amacı olmadan, herkesin eşit ve adil şekilde değişime katkı sağladığı, bilimle birleştirilmiş birlikteliğin gereklilikten ziyade zorunluluk olduğunu hatırlatmak.

Döngüsel Ekonomi 101 ekibi olarak döngüsel ekonomiye geçişin arkasında bilimsel kanıtları sizlere basit bir dille anlatmaya çalışmamızın sebebi de tam olarak bu birlikteliğe katkı sunabilmek aslında. Sadece devletler ve şirketler düzeyinde yapılan araştırmaların, projelerin oluşturulmaya çalışılan yeni düzende ekonomik kalkınmaya katkı sunduğu çok açık. Fakat yeni dünyanın sadece ekonomik değil, doğaya ve toplumlara olan etkilerini de düşünmek gerektiğine inanıyoruz. Bu nedenle özellikle döngüsel ekonominin sosyal etkilerinin, daha adil bir ekonomi düzeninde doğamıza saygı gösterilerek gerçekleşmesi için birlikte hareket etmemiz gerektiğini düşünüyoruz.

COP26 popüler kültürün hızlı bir tüketim ürününe dönüştürdüğü 2 haftalık bir etkinlik olarak hafızalardaki yerini aldı. Fakat bu medyatik konferans belki de yazılarımızın hepsinde inatla vurguladığımız ana odakta insan ve doğanın olduğu yeni dünya düzeni için her bireyin tek tek çalışması ve talep etmesi gerektiği düşüncesini daha da kuvvetlendirdi.

Gezegenimize ve üzerinde yaşan her bir canlıya daha fazla saygı göstereceğimiz güzel günlere..

Hikâyeyi paylaşmak için: