COVID-sonrası dünyada Çin’in jeopolitik hamleleri hız kazanıyor

Dünyanın geri kalanı, özellikle de Batılı ülkeler, salgının yarattığı kriz ile meşgulken Pekin yönetimi bu fırsatı ekonomik alanda olduğu kadar jeopolitik alanda da değerlendirmek istiyor. Çin yetkilileri, başta ABD olmak üzere, Çin’in siyasi ve ekonomik yükselişini bir ulusal güvenlik tehdidi olarak değerlendiren hükümetlerin, ilk fırsatta salgının yarattığı Çin-karşıtı kamuoyu üzerinde sörf yapmak isteyebileceğini çok iyi biliyor. Geçtiğimiz haftalarda ardı ardına gelen gelişmeler, Pekin’in meşru bir küresel ekonomik güç olduğundan bu yana ilk kez, askerî gücünü dahi öne sürerek kendi bölgesinde genişlemeci sinyaller vermekten çekinmeyeceğini gösteriyor. 

• Hong Kong: Haziran 2019’dan bu yana Hong Kong’da devasa gösterilere ve polisle göstericiler arasında gerginliğe sebep olan yeni güvenlik yasası artık resmen Çin’de parlamento görevi gören Ulusal Halk Kongresi’nin gündemine geliyor. Yeni yasa ile siyasi suçluların Çin’e iadesinin önü açılacak ve Pekin yönetimi, yerel mahkemelerin kararlarını bozma hakkı elde edecek. 25 Mayıs'ta Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Zhao Lijian, ABD’nin Çin’in Hong Kong’daki ulusal çıkarlarını baltalamaya devam etmesi hâlinde karşı tedbirler almak durumunda kalacaklarını söyleyerek ülkesinin geri adım atmaya niyeti olmadığını belirtti.
  
  
  • Arka plan: Hong Kong, 1997’de Britanya egemenliğinden ayrıldığından bu yana Çin’e bağlı özerk bir bölge statüsünde. Pekin yönetimi, ana karanın yanı başındaki bu ekonomik çekim merkezinin özerk statüsünü ve demokratik yönetim biçimini harici güçlerin Çin’deki Komünist Parti rejimine müdahale etmesini kolaylaştırabilecek bir tehdit olarak görmekte. Bu sebeple de ayrılıkçı hareketler başta olmak üzere şehirdeki siyasi aktivitelere karşı merkezi otoriteyi güçlendirmek istiyor.

• Hindistan sınırı: Çin ordusu, ülkenin komşusu Hindistan ile ihtilaf yaşadığı sınır bölgelerine “tatbikat maksatlı” askerî birlikler konuşlandırdı. Hindistan basınında paylaşılan istihbaratlara göre Çin’in Ladakh bölgesi sınırına 5000 asker ile 100 çadır kurmasının ve tekrar eden sınır ihlallerinin ardından mayıs ayının ilk günlerinde Hindistan askerleriyle Çin askerleri arasında çıkan sıcak çatışmalarda 100’ün üzerinde yaralanma meydana geldi. Sınırda gerilimin artmasının ardından Çin yönetimi, vatandaşlarını Hindistan’dan “salgın sebebiyle” tahliye edeceğini duyurmuştu. 16 Haziran'da gerilimin tavan yapması sonucunda Ladakh bölgesinde çıkan sıcak çatışmada en az 20 Hindistan askeri hayatını kaybetti. Geçtiğimiz hafta iki hükümet de gerilimin düşürülmesi için ortak önlemler alma konusunda mutabık olduklarını bildirdiler.
  
  
  • Arka plan: 1962’de sıcak savaşa sebep olan Çin-Hindistan sınırındaki ihtilaflar, 1975’den bu yana rafa kaldırılmıştı. Bölgesel rakibi Hindistan ile hem ekonomik büyüklük hem savunma harcamaları bağlamında arayı açmaya başlayan Çin, son yıllarda bu bölgedeki sınır tacizleriyle gündeme gelmekte. Hindistan hükümetine göre 2016 ile 2018 arasında Çin askerleri tam 1025 kez Hindistan sınırını ihlal ettiler.

• Tayvan’ın statüsü: Tayvan Devlet Başkanı Tsai Ing-wen’in “Çin’in bir parçası olmayacağız” açıklamasının ardından Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Konseyi Tayvan İşleri Sözcüsü Ma Xiaoguang, “Tayvan ve ana karanın birleşmesi kaçınılmaz, hiçbir güç bunu engelleyemez” açıklamasını yaptı. Öte yandan Çin ordusu, yaz aylarında Tayvan açıklarında geniş çapta bir askerî tatbikat düzenlemek için hazırlıklara başlıyor. 24 Mayıs'ta Çin diplomatları Taipei yönetimi ile birçok askerî ve silah anlaşması bulunan ABD’yi “Çin’in Tayvan ile ilgili kırmızı çizgisini sınamaması” için uyardı. Aynı günün akşamında Çin Halk Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Wang, küresel salgınla ilgili bir toplantıda “Tek Çin” ilkesinin altını çizip ve Çin Halk Cumhuriyeti ile Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) “Tayvan bölgesinin” küresel sağlık planlarında yer alması için gerekli hazırlıkları yaptığını belirtmesi Tayvan Dışişleri Bakanlığı tarafından sert tepkiyle karşılandı. Gelişmeler üzerine ertesi gün, 25 Mayıs'ta, Taipei yönetimi Hong Kong’da Pekin-karşıtı göstericiler için desteğini ilan etti. Ayrıca Taipei’de hükümet, Tayvan’a taşınmak isteyen Hong Kong sakinlerine yardımcı olmak için Hong Kong’da bir ofis açmayı planlıyor.
  
  
  • Arka plan: 1949’da Çin’deki iç savaş sonucu milliyetçilerin yenilip komünist Mao Zedong’un iktidara gelmesi sonrası bazı milliyetçiler ve hükümet üyeleri Tayvan adasına yerleşip 1912’de kurulan demokratik ve kapitalist Çin Cumhuriyeti rejiminin burada devam edeceğini ilan etti. Bu girişim, Komünist Parti tarafından hiç kabul edilmedi. Pekin yönetimi, 1997’de Hong Kong ile birlikte Tayvan’a da “tek ülke, iki yönetim” özerk modelini teklif etmiş ancak tüm Tayvan partileri tarafından reddedilen bir cevap almıştı. Pekin hükümetinin uluslararası kuruluşlarda Tayvan adasını da temsilen beyanlarda bulunması ada yönetimi tarafından tepkiyle karşılanıyor. Tayvan hükümetinin arkasındaki ABD desteği bugüne dek Çin’in bölgedeki askerî varlığı için caydırıcı oldu.
     
• Denizler: Çin ordusu Tayvan ve Hong Kong ile yaşanan gerilimlerin arka planında Güney Çin Denizi’nde ABD, Doğu Çin Denizi’nde ise Japonya ile karşı karşıya geldi. Önce 11 Mayıs'ta Tokyo yönetimi Çin donanmasının Senkakus yakınlarında Japonya balıkçı teknelerini kovalamasına resmen nota verdi. Kısa bir süre sonra da 20 Mayıs'ta ABD savaş uçakları Güney Çin Denizi’ndeki ABD donanmasına Çin kara suları açıklarında eşlik etti. ABD donanması geçtiğimiz hafta nükleer yüklü USS Theodore Roosevelt başta olmak üzere 3 uçak gemisini Güney Çin Denizi’nden Çin’in tatbikat yapmayı planladığı Tayvan Boğazı’na yönlendirdi. Çin’de Pekin hükümetine yakın düşünce kuruluşlarından National Institute of South China Sea Studies Başkanı Wu Shicun, bölgede ABD ve Çin askerî güçleri arasında bir “kaza” yaşanması olasılığının giderek yükseldiğine dair uyarılarda bulundu.
  
  
  • Arka plan: Çin’in askerî olarak en saldırgan olduğu bölge Güney Çin Denizi. Bu havzadaki enerji kaynaklarının bolluğu Pekin yönetimi ile ABD etki alanındaki Filipinler, Malezya ve hatta Vietnam gibi ülkeleri karşı karşıya getiriyor. ABD ordusunun bölgedeki güçlü varlığı bu havzayı dünyanın askerî olarak en tehlikeli yerlerinden biri yapıyor.