Döngüsel Ekonomi ve Sürdürülebilirlik Arasındaki Temel Farklar

Çevre ile alakalı sorunlar, toplumların sosyal beklentileri ve global ekonominin ileriye yönelik tehditler öngörmesi döngüsel ekonomi ve sürdürülebilirlik görüşlerini farklı zamanlarda ortaya çıkarttı. Tarihsel olarak baktığımızda Döngüsel Ekonomi konseptinden neredeyse 30 yıl önce ortaya çıkmış olan Sürdürülebilirlik konsepti, belki de çok daha önceden önem vermemiz gereken bir olguydu. İklim krizi, açlık, su kaynaklarının tükenmesi gibi insanlığın sonunu hazırlayan felaketler artarken Sürdürülebilirlik de kavram olarak herkesin diline dolanmaya başladı.

Bunun yanında devletler ve şirketler de yavaş yavaş benzer bir konu olan döngüsel ekonominin farkına varmaya ve bu konu üzerinde çalışmalara başladılar. İçinde bulunduğumuz lineer üretim süreçlerini tamamen döngüsel bir sisteme döndürmeyi hedefleyen bu konsept yıllar içinde önce akademik olarak daha sonra da ekonomik otoritelerce dikkat çekti ve geliştirildi. Ülkeler, büyük şirketler ve STK’lar Döngüsel Ekonomi hakkında çalışıp, bu sisteme nasıl geçilebileceğine dair kılavuzlar hazırlasalar da Sürdürülebilirlik ve Döngüsel Ekonomi arasındaki fark tam olarak netleştirilmedi.
Bu yazıda sizlere bu iki önemli konsept arasındaki temel farkları ve önemli ilişkiyi anlatmaya çalışacağım ve umuyorum ki benim de daha önceleri kendime sorduğum, “Döngüsel Ekonomi ve Sürdürülebilirlik arasında ne fark var?” sorusuna temel cevaplar bulacağız.

Kökeni 1700’lere dayanan “Sürdürülebilirlik” kelimesi doğanın kendi kendine üretebileceğinden daha fazla odun kesilmemesi için çıkartılan bir terim olarak geçiyor farklı kaynaklarda. Daha sonra gelişerek doğaya saygı haline geliyor ve doğanın kendi kendini yenileme hızına göre doğanın sunduğu materyallerin hammadde olarak kullanılması gerektiğini ve bunu aşan durumlara izin verilmemesi gerektiğini savunan bir düşünceye evriliyor. 

Tüm geçmişini bir kenara bırakırsak “Sürdürülebilirlik” yaşadığımız gezegeni yaşanılabilir halde tutacak tüm hedeflerin temelini oluşturan bir olgu diyebiliriz.
Peki Döngüsel Ekonomi nasıl hayatımıza girdi? Döngüsel Ekonominin çıkış noktası Dünya’nın açık uçlu düz bir sisteme değil bunun tam aksine döngüsel, kendi içinde devamlı tekrarlayan bir sisteme sahip olduğunun öne sürülmesi ile başladı diyebiliriz. Lineer üretim süreçlerinde ortaya çıkan atıkların, farklı üretim süreçlerine hammadde sağlaması olarak basitçe açıklanabilen Döngüsel Ekonomi, temelde atık azaltmaya aynı zamanda yine de ortaya çıkan atıkların hammadde olarak yeniden kullanılmasına odaklanmaktadır. Tıpkı doğada her şeyin yeniden kullanıldığı farklı alanların olması gibi. Üretim süreçlerimiz dolayısı ile ortaya çıkan atıklar farklı üretim süreçlerinde yeniden kullanılabilir ve böylece atıkların oluşturduğu kirlilik, kullanılabilir bir hammadde haline gelebilir. Basitçe, yeni ekonomik sistemin tasarımsal olarak bilerek ve kâr amacı ile yenilendiği ve bu yenilik sonucunda üretim süreçlerinin efektif olduğu kadar kendini devamlı yenileyebilen süreçlere evirildiği, üretim süreçlerinde tüm yenilenebilir adımların atıldığı ve bu şekilde ortada kullanılmayan ve amaçsız bir biçimde atık ve dolayısı ile kirlilik oluşturacak materyal kalmamasını amaçlıyor.

Sizlere biraz daha somut bilgi vermek adına iki olgu arasındaki hedef farklarına bakalım istiyorum. Sürdürülebilirlik, ekonomik, çevreci ve sosyal olarak belirlenen üç ana şart üzerine çevreci çözümleri kapsarken, Döngüsel Ekonomi sadece ekonomi temelinde materyal kullanımını maksimize edecek çözümleri süreçlere dahil ederek, atık oluşumunu farklı hammadde süreçlerine döndürüldüğü, bu sayede de şu anki lineer sistemi değiştirip iki ucu birbirine bağlı bir sistem yaratmayı hedeflemektedir.

Sonuç olarak, sürdürülebilirlik ve döngüsel ekonomi, farklı çıkış noktalarından başlayarak, hedefler, sorumlular, konseptler ve amaçlar gibi pek çok farklı alanda ayrılsalar da birbirileri ile olan iç içe geçmiş ilişkileri asla göz ardı edilemez. Mevcut durumda çok daha eskiye dayanan Sürdürülebilirlik konsepti, belki de Döngüsel Ekonominin daha kapsayıcı bir hali olarak görülebilir. Döngüsel Ekonomi kadar net belirlenmiş hatlara sahip olmaması Sürdürülebilirlik konseptinin daha dışarıdan bakılan, büyük fotoğrafı gördüğü için de bunun içinde daha çok kaybolmuş bir konsept olarak düşünülebilir sanırım. Sürdürülebilirlik için bir ihtiyaç olan Döngüsel Ekonomi bizlere sorumluluk alma ve sürdürülebilirlik hedeflerini netleştirme konularında yol göstererek, daha büyük bir amaca ilerleyen yolu çizmemiz için bir kılavuz niteliğindedir demek çok da saçma olmayacaktır kanısındayım.