Dönme Dolap #2: Ütopyaların peşinde

Dönme Dolap mini turlarının ilkinde Şili Meydanı'nda kültür sanat mirasının peşindeydiniz. Bu hafta ise hafıza mekanlarının peşinde, Atatürk Orman Çiftliği civarında dolanacak, AOÇ'nin mirasına dokunacak, lezzetlerine doyacak ve koca binaların arasında ufacık kalmış sürpriz bir kulübeye şaşıracaksınız.

Başlangıç noktanız bir Atatürk ve Cumhuriyet mirası olan Atatürk Orman Çiftliği, bu rotada çoğunlukla burada, biraz Gazi Mahallesi'nde ve biraz da Söğütözü'ndesiniz.

1- AOÇ: Ankara'da havuz var

Rotaya bir mezarlıktan başlamanın makul bir yanı var mıdır, tartışılır ancak Devlet Mezarlığı Müzesi, Ankara'da yaşıyorsanız görmeniz gereken mekanlardan birisi. Ankaralıların pek az bildiği bu müzede defnedilen cumhurbaşkanlarına ve Kurtuluş Savaşı komutanlarına ait eşya, resim ve belgeleri görün, Karadeniz havuzunu ziyaret edin. 

Bataklığı kuruturken fazla suyu toplama ve sulamayı düzenli kılma amacıyla yaptırılan Karadeniz ve Marmara havuzlarında 1930'lu yıllarda kayıkla geziliyor ve yüzülüyordu. İki havuz da adını aldığı denizin formundadır. Marmara havuzu yolun karşısında kalıyor, ziyarete açık değil ama siz burada bir zamanlar bugünkü adıyla Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'nın konserler verdiğini, şiir ve edebiyat gecelerinin gerçekleştirildiğini bilin. 

Atatürk'ün Selanik'te doğduğu evin bir kopyası olan Atatürk Müze Evi 1981'de Çarmıklı Kardeşler tarafından yaptırılmış. AOÇ Müzesi ve sergi salonu ilk ahır, sonra ise şarap tesisi olarak kullanılmış. İlk dondurma yapım makinası, şişeleme makinaları, eski fıçılar, eski tarım aletleri, eski veteriner aletleri ve dahasını  görün.

AOÇ kiminde dondurmasıyla, kiminde çocukluğunda gittiği hayvanat bahçesiyle, kiminde ise kokoreciyle yer etmiş bir mekandır. Oysa burası Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun Ankara ütopyasına yakın bir başka ütopyanın temellerinin atıldığı yerdir. Mimarı ise Ankara'daki birçok eski yapıdan hatırladığımız Ernst Egli.

Bira Fabrikası, Bira Bahçesi, Bira Fabrikası Hamamı, İşçi Memur Lokantası, Ülkü Evi, Şarap Fabrikası, Hayvanat Bahçesi, Kuleli Köşk, Marmara Köşkü ve havuzlarıyla Atatürk Orman Çiftliği, ya da Gazi Orman Çiftliği kompleksi Ankara'nın ortasında bir dünyaydı. Bir kent çiftliği ve üretim alanı olarak tasarlanmıştı. 

İlk yıllarında "sağlıklı bir gıda" olarak reklamı yapılan Ankara Birası da, Ankara Viskisi de burada üretildi. Meşe fıçılarda 5 yıl dinlendirildikten sonra satışa çıkarılan Ankara Viskisi, Türkiye’de üretilen ilk ve tek viskiydi. Ne yazık ki Tekel'e satışıyla üretimi durdu.

Bu dünyanın detayları için buradan, ondan geriye kalanlar içinse buradan. Nitekim yapıların bir kısmı son 10 yılda aşama aşama yıkıldı ve bugün arazi gözlerden uzak ve girilmesi yasak.

2- AOÇ Lezzetleri

"Hadi AOÇ'de kokoreç yiyelim!"

Bu cazip teklifi kaç kişiden duydunuz veya kaç kişiye yaptınız? Ankara'da dumanı tüten iki mekan vardır: Balgat ve AOÇ. Balgat kebapçıların, pidecilerin, nargile sevenlerin ateşiyle tüterken AOÇ'de köfte, kumpir ve kokoreçin dumanı eksik olmaz. Gece biten her türlü etkinliğin sonunda tercih listesinde ilk sıralardadır, müdavimi ne mevsim ne de mesafe dinler.

Bir rivayete göre AOÇ dondurması şiş boğazları indiriyor, hastalıkları dindiriyor. Gerçek hayatta bir karşılığı var mıdır bilinmez ama lezzetinden de şüphe edilmez. Senelerdir sadece tadı değil, mavi ambalajı ve tasarımı da değişmeyen istikrarlı dondurma iyi sütten yapılıyor, kokoreçin sonrasında epey iyi gidiyor. 

3- Atatürk'ün Kolibası

Söğütözü pek AOÇ'ye yürüme mesafesinde olmasa da oldukça yakın, zira eskiden AOÇ arazisine dahil bir mesire alanı ve Ankara'nın, bağlarıyla ünlü semtlerinden birisiydi. Bugün ise plazaların, otellerin ve alışveriş merkezlerinin yükseldiği, çığırtkanların giremediği AŞTİ'ye ve bir de Atatürk'ün kolibasına ev sahipliği yapıyor. 

"Koliba" yani Ankara Cımbızcısı'nın da deyişiyle "Selanik şivesiyle" ya da Rumeli ağzıyla "kulübe". Anlatılanlara göre hikayesi, Atatürk'ün dinlenmek için söğütlerin altına kulübe yaptırmak istemesiyle başlıyor. Kulübenin yapılacağı alandaki söğüt ağaçlarını elleriyle söküp, yeni yerlerinde yine elleriyle dikiyor ve tuttuklarını görmeden kulübeyi yaptırmayacağını söylüyor. Nitekim söğütler tutuyor, kulübe yapılıyor ve herkesçe bilinen o meşhur kahve fotoğrafı burada çekiliyor: 

Koliba yerine duruyor. Ziyarete açık değil, kilitli ancak görülmeye değer bir mekan olarak ziyaretinizi bekliyor.

4- Bir Distopya

Dinozorlara merakınız var mıdır? Son yıllarda "denizi yok, simidi güzel, pavyonu çok" derken Ankara bir anda dinozorlarıyla meşhur oldu. Önce AOÇ kavşağının ortasında bir dinozor peyda oldu, sonra bir ara Güvenpark'ta da gördük onları. Ankara'ya giriş kapıları, garip saat kuleleri, dinozorlar, dev futbolcular derken bir şehrin değil delüzyonun içinde gibi yaşadık. Ve Ankara, bir sabah bir vincin ucunda süzülen dinozor fotoğrafıyla dünyanın gündemine girdi.

“…Yerine göre araziyi ıslah ve tanzim etmek, muhitlerini güzelleştirmek, halka gezecek, eğlenecek ve dinlenecek sıhhi yerler temin eylemek…”

Atatürk 1937'de çiftliklerini halka bırakırken kullanım amacını ve tanımını da bu şekilde yapmıştı. AOÇ arazisine kurulan Ankapark faciası bugün AOÇ ile halk için atılan adımların tam karşısında bir yerde duruyor. Maliyeti 801 milyon dolar, bugünkü değeri ise 14 milyar dolara tekabül ediyor. 5 kere ihaleye çıkan, işletmecisinin devraldıktan 8 ay sonra kapattığı park, bir kent suçu olarak tarihe geçti bile. 

Temmuzda Ankara Büyükşehir Belediyesi'ne devredilen parkta incelemeler sürüyor. Belediye, en az kamu zararı ile parkı nasıl değerlendirebileceğini araştırıyor.