Dünya Bankası'nda iklim fonu krizi: En az 41 milyar doların akıbeti belli değil

Dünya Bankası'nın 2017-2023 iklim finansmanı portföyüne ilişkin olarak İngiltere merkezli uluslararası insani yardım kuruluşu Oxfam tarafından yapılan denetim, en az 41 milyar dolarlık iklim finansmanı fonlarının akıbetinin bilinmediğini ortaya koydu. Oxfam tarafından hazırlanan İklim Finansmanı Denetimsizliği (Climate Finance Unchecked) isimli rapor, Dünya Bankası'nın hiçbir takip sistemi olmadığına ve bu nedenle fonları verdikten sonra paranın nerede, ne için kullanıldığına dair hiçbir belge sunulamadığına dikkat çekiyor.

Rapora göre, 41 milyar doların nereye gittiğini veya nasıl kullanıldığını gösteren net bir kamu kaydı olmadığından Dünya Bankası, harcanan kaynakların etki değerlendirilmesini de yapamıyor.

• Söz konusu fonların, düşük ve orta gelirli ülkelerin iklim krizinin etkilerinden korumasına ve temiz enerjiye yatırım yapmasına yardımcı olmayı amaçlayan girişimlere harcanıp harcanmadığı belirsizliğini koruyor. 
• Söz konusu tutar, Dünya Bankası'nın son yedi yılda dağıttığı toplam iklim finansmanının yaklaşık %40’ını oluşturuyor. 
• Raporda, Dünya Bankası’nın projeleri onaylama anında kayıtlara geçirdiği, ancak projenin devamında harcamaların izlenmediği iddia edildi.

10 kat fazla bile olabilir

Reuters'ın aktardığı haberde, Dünya Bankası'nda görevli bir yetkili kayıp fonların miktarının açıklanandan "on kat fazla" olabileceğini iddia etti. Kasım ayındaki COP29'un ana gündem maddesini oluşturan iklim finansmanı için 100 milyar dolarlık taahhütlerin artırılma çabası dikkate alındığında Dünya Bankası'nın takibini yapamadığı 41 milyar doların büyüklüğü daha kolay anlaşılıyor. 

Dünya Bankası'ndaki %16’lık hissesiyle en büyük ortaklardan biri olan ABD'nin en az 41 milyar dolarlık kaybın 6-7 milyar dolarlık maliyetini üstlenmiş durumda. İklim politikalarına mesafeli yaklaşımıyla bilinen Donald Trump'ın ABD'de başkanlık koltuğuna oturması durumunda, söz konusu kaybı güçlü bir koz olarak kullanabileceği de kaçınılmaz bir gerçek.

Anlamak için profesyonel ekip gerekmemeli

Raporla ilgili değerlendirmelerde bulunan Oxfam International’ın Washington D.C. Ofisi Başkanı Kate Donald, Dünya Bankası'nın finanse ettiği projelerle övünme konusunda erken davrandığını savunarak, açıklanan tüm rakamların projelerin başlangıcındaki planlardan ibaret olduğunu dile getirdi:

"Ortaya çıkan tablo, doktorunuzun market fişinizi kontrol etmeden sadece alışveriş listenize bakarak diyetinizi değerlendirmesini istemek gibi bir şey.”

Oxfam'ın araştırması, Dünya Bankası'nın iklim finansmanını nasıl kullandığına dair temel bilgileri edinmenin bile zahmetli ve zor olduğunu ortaya koydu. Araştırma sürecinin nasıl ilerlediğine de değinen Kate Donald, hesaplamalarda karmaşık ve eksik raporları elemelerine rağmen sayısız tutarsızlıklarla karşılaştıklarını ifade etti: 

"Bu bilgilere erişmenin ve anlamanın bu kadar zor olması endişe verici. Milyarlarca dolarlık iklim eyleminin nasıl harcandığını anlamak için profesyonel araştırmacılardan oluşan bir ekip gerekmemeli. Bu şeffaf olmalı ve herkes için erişilebilir olmalı. Özellikle de iklim finansmanından faydalanması gereken topluluklar için." 

COP29 öncesinde güven problemi

Ayrıca, bu fonların takibinin zorluğu ve raporlamalardaki boşluklar, bu yıl Azerbaycan’da yapılacak olan COP iklim zirvesi öncesinde iklim finansmanı çabalarına olan güveni sarsabilecek nitelikte. Dünya Bankası, tüm çok taraflı kalkınma bankaları tarafından sağlanan iklim finansmanının %52’sini sağlayarak bu alandaki en güçlü finansör konumunda bulunuyor.

Dünya Bankası'ndan Oxfam'ın raporu sonrasında herhangi bir açıklama gelmedi.