Çocuk Edebiyatı ve küreselleşme devri: Dünyanın Çocukları

Tüm meraklı çocuklara.

Şehir-devlet meselelerinin sonuna geldiğimiz popülizm devrinde küreselleşme üzerine konuşmak ve kimlik politikalarını sorunsallaştırmak el ele gidiyor gibi. Bu ikiliğin nispeten komikliğiyle konuya girmek uygun kaçıyor çünkü Fibula'nın yeni kitabını elime aldığımda yaklaşımımı tam olarak bu örnek gibi şekillendi.

Dünyanın Çocukları, Nicola Edwards tarafından yazılmış ve Andrea Stegmaier tarafından da resimlenmiş. Türkçeye Gülüş Türkmen çevirmiş ve Fibula Yayıncılık da bu edisyonun arkasındaki yayıneviymiş. Emekleri için teşekkür ederiz.

İthaflar ve kitabın doğası: Oldum olası kitapların ithaf kısımlarına kitabın kendisinden daha çok heyecanlanmışımdır. O yüzden Andrea'nın "Tüm meraklı çocuklara," diyerek kitabı geniş bir yerden ele alması ve Nicola'nın "Ruby ve Romy'ye, dünyaya hoş geldiniz!" diyerek genele kendinin yolunu bulması gözümden kaçmadı. Bu, birazdan anlatacağım üzere, kitaba bakış açımızı yeniden özetliyor.

🎨 İllüstrasyon: Andrea Stegmaier

Dünyanın Çocukları: Merak uyandıran kürenin etrafında

"Dünyanın dört bir yanındaki çocuklar günlük hayatta neler yapar?" sorusunun yaklaşımından yola çıkan kitap, sayfalar boyu karşılaştırmalı bir biçimde kültürleri keşfediyor ve didaktik kelimesine atfedilen sıkıcılık olmadan küre genelini kültürler özelinde keşfediyor.

"Farklı dilleri konuşan çocuklarla arkadaşlık kurmayı öğrenip yemeklerinden ailelerine kadar her şeyi keşfedelim!" heyecanını yansıtırken dünya genelinde farklı coğrafyalarda yaşayan çocukların hasta olduklarında neler yediklerini, nasıl evlerde yaşadıklarını, aile düzenlerini, soyadı kanunlarını, nerelerde uyuduklarını anlatıyor. Teneffüs zamanlarında oynanan oyunların farklılıklarına heyecanlanmayan var mı peki?

Biraz da okur yorumu: Mesela nerede nasıl kahvaltı tercih edildiğini biraz da olsa—mütevazı seyahatlerimle birlikte özellikle de internet çağında—yakalamışımdır diye düşünüyordum. Çoğuna uzak değilmişim ama şaşırtan gerçekleri keşfetmek inanılmaz hoşuma gitti. Ya da acaba küresel bir zevk olarak anılan pizzalara Pakistan'da yoğurt konduğunu biliyor muydun? Ben bir dahaki sefere muhakkak deneyeceğim.

Normatif düzenler ve mutlak ikilikler

Kültür tanıtma konsepti başlı başına zor. Dünyanın Çocukları bunu canlı renkleri ve şahane illüstrasyonlarıyla yapıyor. Bir okur olarak buna ancak teşekkür edildikten sonra "Çocukken Müzede Bir Gece filmine bayılıyordum, 20 yıl önce çıkmış olsaydı bu da bayıldığım kitaplardan biri olurdu," denilebilir ancak.

Bir sosyal bilim sevdalısı olarak da "normatif" düzenlerimiz üzerine düşünmeden edemiyorum ve akabinde küre etrafında turlarken yansıtılan hayat türlerinin orta sınıfın standartlarına göre yansıtıldığını fark etmeden edemiyorum. Heteroseksist düzenden bahsedeceğim zamanlar da gelecek ama oraya gelemeden kafamı karıştıran çok fazla detay var bile.

Kitabın araştırma sürecinde iletişime geçilen kaynakları merak etmekle birlikte bununla ilgili yazarla yapılan bir röportaja rastlamadım—o hâlde bu yazı bir vesile olsun ve ben kafamdan birkaç şey sorayım:

• Bu kadar fazla keşfedilecek şey varken kategorileri nasıl seçtiniz?
• Temel ihtiyaçlarına ulaşamayan çocuklardan bahsederken "Burada sık sık elektrikler kesildiği için..." şeklinde bilgiler verirken sınıf bilincini gözettiniz mi?
• Ülke ülke basımlar ve çeviriler artarken yerel editörlerle iletişim süreçlerini birebir şekilde yönetiyor musunuz?

🍕 Görsel: Fibula Yayıncılık

Teknik özellikler: #ÇağrıOdabaşıKitaplığı

Dünyanın Çocukları, yalnızca içeriğinden değil, görsel dünyasından da yakın okumaya alan açıyor. "Bir illüstratörü en iyi bir illüstratör anlar," düşüncesinden yola çıkarak Çağrı Odabaşı'nın kitaplığını paylaştığı seride Dünyanın Çocukları için yazdığı bir yorumu paylaşmak keyifli olacak:

Orijinaline sadık bir kapak görseliyle birlikteyiz. Başlık font'u da bir o kadar dilimize ve orijinaline uygun seçilmiş. Grafik uygulama adına böylesi mühim bir uğraş bence çok kıymetli. Sert kapak üzeri lak uygulama örnekleriyle de dikkat çekiyor.

Hakikaten de bu karşılaştırmalı kitabın kapağı, canlı renkleri, değişiklikleri kutladığını vadeden hâli insanı Dünyanın Çocukları'na çeken detaylardan. Evet, bugün baktığımda kitaplara şehir-devletlerin yok olmaya yüz tutan yapısından bakıyorum ve sınıf bilincini yakın okumalarıma iliştiriyorum ama 25 yaşındaki Alara'yı alıp 20 yıl öncesine götürsem Disneyland Paris'te It's a Small World ride'ına bindiğinde hissettiği şeyi hissederdi diye düşünüyorum: merak, heyecan ve farklılıklara duyulan minnet.