Eğitim ortamlarında arkadaşlıklar neden önemli?

Görsel betimleme: Görselde, See You See Me Studio’dan Shermaine ve Kenny’in çizimiyle kumsalda oturan sırtı bize, yüzleri denize dönük dönük iki insan ve bir köpek yer alıyor. 

"Sen … ile arkadaş ol. … ile arkadaş olma. Bak, senin arkadaşın … orada. Hadi, git … yanına otur.” Bu noktaları doldurmak kuşkusuz çok da zor değil. Seçim yapması beklenmeden “arkadaş” olması istenen kişilerle “zorunlu” olarak yaşanan tanışıklıklar, arkadaşlığı seçme şansından çok, seçimi çoktan yapılmış ve uyulması gereken mutlak bir “kural”a dönüştürebiliyor. Eğitim ortamlarında yaşanan bu durum, ayrımcılıklara zemin hazırladığı gibi bireyin kendini  keşfetme, arkadaşlarını seçme süreçlerine de ket vurabiliyor. Halbuki bireyin gözlemine, iradesine bırakılan arkadaşlıklar, özgüveni artırdığı gibi öğrenme ortamını da güvenilir, mutlu, rahat, keşfetmeye hazır hale getiriyor.

“Arkadaşlarımızın sayesinde kendimiz olabiliyoruz, kendimizin kim olduğunu keşfedebiliyoruz. Arkadaşlar sayesinde kendimizi okul, iş yeri, mahalle belki de genel anlamda bir topluma ait olarak hissedebiliyoruz. Yanımda sevdiğim arkadaşlarım, kendimi ait hissettiğim bir arkadaşlık ortamım olduktan sonra yaşayamayacağım yerin çok az olduğunu düşünüyorum.” - Elif Ünal, Yeşil Gazete Editörü

“Öğrenmeyi etkileyen birçok faktör var. Bunlardan bazıları kişinin kendisiyle ilgili, bazıları öğrenme ortamı ile bazıları ise öğrenme tekniği ile ilgili. Arkadaşlık ve öğrenme aynı başlık içinde düşünüldüğünde akla gelen ilk şey akran öğrenmesi olabilir. Akran öğrenmesinin öğrencilerin başarısını yükselttiği pek çok bilimsel çalışmada aktarılıyor. Yanı sıra öğrenmeyi etkileyen en önemli unsurlardan biri de motivasyon. Bireyin öğrenme motivasyonun artmasında veya azalmasında içinde bulunduğu arkadaş grubunun büyük bir etkisi var. Bu nedenlerden dolayı arkadaşlık ilişkileri öğrenme sürecini önemli ölçüde etkiliyor.” - Neslihan Yücelşen, Öğretim Elemanı

“Birbirini tanıyan, aralarında paylaşımlarda bulunan bireylerin içinde bulundukları öğrenme ortamlarında kendilerini daha rahat ifade edebilmeleri bakımından arkadaşlığın öğrenme sürecinin verimli geçebilmesi için önemli olduğunu düşünüyorum. Bunun en önemli dayanak noktası ise öğrenme ortamında güvene dayalı, birbirini anlayan ve birbirleriyle paylaşımlarda bulunan bireylerin daha etkili bir öğrenme süreci geçireceklerini düşünmem.” - Murat Açıkgöz, Türkçe Öğretmeni

Karşılıklı güvene ve sevgiye dayalı arkadaşlıklar, eğitim ortamlarında yalnızca akademik başarıyı değil aynı zamanda bireylerin iyi olma hâline de katkı sunuyor. Yaşadığımız tüm zorluklara karşı adeta bir aşı veya tampon görevi görüyor. Arkadaşlarla yapılan konuşmalar, planlar, kurulan hayaller ve daha fazlası eğitim ortamlarında başlayıp hayat boyu etkisi sürecek özel bir hale bürünüyor. 

“Çoğu zaman ailemden çok daha fazla vakit geçirdiğim arkadaşlarımın benim kişiliğimin oluşmasında çok büyük bir katkısı var. Kendimi Elif şöyle bir insandır böyle bir insandır diye tanımlamaktan ve sınırlamaktan vazgeçtim, sürekli değişim hâlinde olduğumu biliyorum. Ancak bugün olduğum gibi bir insan olmam onların sayesinde oldu. Birçok müziği, birçok kitabı, birçok bilgiyi birlikte keşfettik. Geleceğe dair plan yaparken hep birlikte bu planları hazırladık. Bilginin yalnızca okullarda derslerde gördüğümüz matematik, fen, edebiyat dersleriyle sınırlı olmadığını düşünüyorum. Okulun veremediği birçok bilgiyi arkadaşlarımız sayesinde keşfediyoruz. Her sabah 07.00’de kalkıp, hazırlanıp, çoğu zaman sıkıcı olan o derslere katılmak için okula gitmek yalnızca öğrenme aşkıyla ya da zorunluluk ile açıklanabilecek bir durum değil. Çoğu zaman bunu yapmamızın gerekçesi arkadaşlarımızla görüşebilmek ve onlarla vakit geçirebilmek oluyor. Hatta o aralar arkadaşlarımızla sıkıntılı bir ilişkimiz varsa okula gitmek dahi istemiyoruz ve sabah birden ateşimiz yükselebiliyor:) Bu sebeple arkadaşlığın devamlılık açısından önemli olduğunu düşünüyorum. Üstelik ders sırasında da tatlı rekabetler, yardımlaşma ve dayanışma hâli ile öğrenme hevesini artırıyor. Arkadaşlar öğrenme sürecini eğitim verilen saatlerin dışarısına taşıyor.” - Elif Ünal, Yeşil Gazete Editörü

“Eğitim hayatımda anne babamın öğütlerinden çok, arkadaşlarımla yaşadıklarımdan öğrendim çoğu şeyi.” - Gökçe Aktaran, Arkeolog

İyi örneklerin yanında arkadaşlığa dair kötü örnekler de eğitim ortamlarında kaçınılmaz. Güvenin oluşturulmadığı ortamlarda akran zorbalığı vb. durumlar ortaya çıkabiliyor. Sınıf ikliminde yaşanacak herhangi bir zorbalık, fiziksel veya psikolojik şiddete dair alınması gereken önlemler için düşünülmesi gereken bir “nasıl” sorusu var.