Eğitime paha biçilemiyor: Özel okullarda zam krizi

1,7 milyon öğrencinin eğitim gördüğü özel okullarda, Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'yle %56,89'lük tavan zam oranı belirlendi. Bu oran yalnızca ara sınıflar için geçerli, başlangıç sınıflarının kayıt ücretini belirleme konusunda özerkliğe sahip birçok özel okulda %200-300 seviyelerini aşan zam oranları açıklandı. Veliler durumdan şikayetçi. Öğrenci Veli Derneği Başkanı Ömer Yılmaz, bu çıkmazı özel okulların MEB’in yönetmelikte net bir şey söylememesi üzerine durumu suistimal etmesi şeklinde açıklıyor. Yılmaz, aynı zamanda tartışılan ücretlerin erken kayıt dönemini kapsadığını, asıl kayıt döneminde "çok sıkıntı olacağını" söylüyor.

• Perspektif: Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) 2022-23 dönemi örgün eğitim verilerine göre; Türkiye'deki 14 bin 281 özel öğretim kurumuna 1 milyon 670 bin 729 öğrenci kayıtlı. Aynı dönemde özel öğretimin toplam içindeki payının ise kurum bazlı olarak %19, öğrenci sayısındaysa %9,3 olduğu görülüyor.

Haber Global'den Mert İnan'ın haberine göre, büyükşehirlerdeki birçok özel eğitim kurumu kapılarını 400-500 bin liradan açarken, yıllık yemek ücretlerinin 80-90 bin lira seviyesine ulaşması da can sıkıcı sonuçlar doğuruyor. İstanbul'da fiyatları 500-750 bin lira arasında değişen anaokulları da var. 

Millî Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, konuya dair yaptığı 19 Ocak tarihli açıklamada mevcut yönetmeliğe göre ara sınıflar için özel okulların fiyatlarını belirleme yetkisi MEB'e aitken özel okulların başlangıç ücretini kendilerinin belirleme yetkisi olduğunu hatırlattı. 

• Nedir? Başlangıç sınıflar birinci, beşinci, dokuzuncu sınıflar ve eğer varsa hazırlık sınıfını kapsıyor. Bunlar haricindeki tüm seviyeler ise ara sınıfları oluşturuyor.
• Öte yandan: Özel okul ücretleri, Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği’ne göre belirleniyor. Yönetmeliğe göre, özel okulda devam eden öğrencilerin eğitim ücreti belirlenirken öğrenci kayıt sözleşmesinde belirlenen ücret dikkate alınıyor ve bu ücretlere [(bir önceki yılın Yİ-ÜFE ortalaması + bir önceki yılın TÜFE ortalaması)/2]+5 oranından fazla artış yapılamıyor. Bu formüle göre özel okulların, gelecek yılki eğitim öğretim ücretlerini ara sınıflardaki öğrenciler için en fazla %56,89 oranında artırabileceği öngörülüyor.

Bakan Tekin, "Özel okullarımızın TEFE-TÜFE + %5 kadar zaman yapma hakları var. Kendilerini uyarıyoruz. Yeni başlayanlar için yönetmeliğimizde bir bağlayıcılık yok. Dün yine Maliye Bakanımız görüştü, biz de kendileriniyle görüştük. Bu konuda fikir alışverişimiz devam edecek" ifadelerini kullandı.

Türkiye Özel Okullar Derneği (TÖZOK) Başkanı Zafer Öztürk ise özel okullara yapılacak keyfî bir ücret tespitinin kendilerini güç durumda bırakacağını söylüyor, bu konudaki tepkileri "basının kışkırtması"na bağlıyor. Patronlar Dünyası'ndan Ali Kemal Erdem'in haberinde TÖZOK Başkanı, 1000'in üzerinde okulun kapanması ve 20 bin öğretmenin istihdam dışı kalmasıyla sonuçlanan bu durumu haksızlık olarak nitelendiriyor.

“Bir maliyet raporu yayınladık. Hiçbir sektöre yapılmayan bir regülasyon 2022-2023 eğitim döneminde özel okullara yapıldı. Enflasyon 2022’de %80’lerde iken o zamanki eğitim bakanımız Mahmut Özer, mevcut yönetmeliğin arkasından dolanarak bize %36 kısıt getirdi. Sonra şu anda içinde olduğumuz eğitim yılında bu sefer yönetmelik değiştirilerek ‘Rakam bakanlıkça belirlenir’ diye ifade kondu ve bir gecede %65 sınır getirildi. Ki o sene %124 devlet değerleme oranı vardı. Bu sene de %100 devlet değerleme oranı var. Asgari ücret artışı %100. Bizim giderlerimiz %459 arttı. Ancak bize iki sene regülasyon yapıldı. 

• Zafer Öztürk bu açıklamalara ek olarak, verdikleri hizmetin bedava bir alternatifinin de olduğunu söyleyerek pahalı bulduğu için özel hastaneye gitmeyenlerin özel okula da gitmemesi gerektiğini savundu.

Öte yandan: Fahiş fiyatlara rağmen, Türkiye’de özel eğitim kurumlarında çalışan eğitimciler çoğunlukla asgari ücret civarında seyreden maaşlar karşılığında çalışıyor. Geçen yaz, Özel Sektör Öğretmenleri Sendikası, taban maaş ve güvenceli çalışma taleplerini duyurabilmek için TÖZOK önünde bir basın açıklaması yapmak istedi. Polisin müdahale ettiği eylemde, öğretmenlerin 26’sı ters kelepçeyle gözaltına alındı.

Yorumlar: Milliyet Yazarı Abbas Güçlü, özel okul ücretlerinin eskiden orta ve üstü beyaz yakalı çalışanların ödeyebileceği düzeyde olduğunu, bugüne gelindiğinde fiyatların üst düzey bürokratlar ve özel sektör yöneticilerinin bile yanından geçemeyeceği hâle geldiğini söylüyor.

Dahası: Gazete Duvar'dan Pelin Akdemir'in haberine göre, Veli-Der Bursa Şube Başkanı Barış Dinga, kamu okullarındaki çocuklara ayrılmayan kaynakların özel okullara ayrılabildiğini belirtiyor. Birçok veli de doğal olarak, verilen hizmetin bedavası olduğunu bilmesine rağmen özel okulda kalmayı tercih ediyor.

"Eğitim alanındaki uygulamalar, ekonomik durumu müsait olmasa bile velileri, çocuklarını özel okula göndermek zorunda bırakıyor. Okullarda dinselleşme, meslek veya imam hatip lisesi dayatmaları velileri çocukları özel okula göndermeye zorluyor."

Benzer pencereden: BirGün'den Ozan Gündoğdu ise velilerin artan ilgisinin zenginleşmenin bir sonucu olmadığı konusunda hemfikir, problem devlet okullarına yönelik güvensizlikler ve eğitimin ideolojikleşmesi. 

"Veliler artık müşteri olduklarını içselleştirmiş durumda. Zira parasız, bilimsel, kamusal eğitim talep etmek yerine, 'ucuza eğitim' talep ediyorlar. Eğitimin herkes için bir hak olduğunu, bundan 20-30 yıl önce, bu ülkenin hemen tüm çocuklarının kamusal eğitimden geçtiği günleri unutmuş görünüyoruz. İktidar kamusal olana kendi ideolojisini dayatırken bu dayatma karşısında şikayet edenleri ‘istemeyen özele gitsin’ diyerek kovuyor. Kamusal alan muhafazakarlaşırken, bu muhafazakarlaşmadan tedirgin olan toplum kesimlerine seküler olan ‘satılıyor’. Satın alabiliyorsanız ne ala, satın alamıyorsanız, buyrun İmam-Hatip’e…"