Facebook, Artırılmış Gerçeklik Teknolojisini Beyin Sinyalleriyle Geliştiriyor

2019 yılında, Facebook’un Kaliforniya Üniversitesi’nde gerçekleştirilen beyin okuma çalışmalarına maddi destek sağladığını ve araştırma sonrasında, beyin okuma cihazının sadece iki şıklı sorularda %61 oranında başarı yakalayabildiğini aktarmıştık. Facebook bu durumu oldukça pozitif bir bakış açısıyla  “’Ana sayfa’, ‘seç’ ve ‘sil’ gibi bir avuç hayali komutu bile algılayabilmek, günümüzün VR sistemleriyle -ve yarının AR gözlükleriyle- tamamen yeni etkileşim yöntemleri sağlayacaktır” şeklinde karşılamıştı. 

Facebook'un 2019 yılında paylaştığı beyin okuma kaskı (prototip)

Beyin okuma ile ilgili çalışmalarına 2017 yılında başlayan Facebook, 2019 yılında bünyesine kattığı CTRL-Labs isimli girişimle birlikte electromyography (EMG) ismi verilen bir yönteme odaklanmaya başladı. Yazma, kaydırma ve basit oyun oynama komutlarını aktarabilen bu yöntem ile artırılmış gerçeklik teknolojisini birleştirerek, fiziksel yaşam ve sanal yaşam arasındaki çizgiyi daha da kısaltmak istiyor. 

Facebook Reality Labs (FRL), 3 kısımdan oluşan bir blog serisi ile “İnsan-bilgisayar etkileşiminde yeni çağ” konusunu detaylandırıyor. Blogun ilk yazısı mart ayının başında, ikincisi ise geçen hafta yayınlandı. Üçüncü yazının yıl sonunda yayınlanacağını ve “haptic eldiven” araştırmasını odağına alarak günlük giyilebilir teknolojiler hakkında olacağını biliyoruz.

FRL’nin üzerinde çalıştığı projelerden birisi de bu videoda gördüğümüz “bileklik” ile birlikte çalışan bir artırılmış gerçeklik deneyimi. Tıpkı daha önce Microsoft HoloLens’te gördüğümüz “havaya dokunma” hareketindeki gibi çalışan ancak el hareketi yerine beyin sinyallerini dikkate alan bu prototip yapay zekâdan da faydalanarak akıllı gözlüklerle dijital ortam yönetimini kolaylaştırmayı amaçlıyor. 

Örneğin bu arayüz, sanal bir klavye deneyimi sunabilir. Normal bir klavyeden en büyük farkı yazmayı düşündüğümüz kelimedeki yaptığımız yanlışları fark ederek (“Gelecek Burada” yazmaya çalışırken “Gelecek bursda” yazdığımızda, yani sürekli “a” harfine basmaya çalışırken “s” harfine bastığımızda) klavye bunu beyin sinyallerimizin hareketi sayesinde ve yapay zekâ desteğiyle kolayca fark edip düzeltebilir.

“Birkaç işinizi tamamlamak için mahallenizde bir kafeye gidiyorsunuz. Gözünüzde AR bir gözlük ve bileğinizde akıllı bileklik var. Evden çıkmak üzere kapıyı açtığınızda asistanınız “en sevdiğin podcastin son bölümünü açayım mı?” diye soruyor, küçücük bir parmak hareketiyle “oynat” komutu veriyorsunuz. Kafeye girdiğiniz anda asistanınız “kahve siparişi vereyim mi?” diye soruyor, küçük bir parmak hareketi ile reddedip masaya yöneliyorsunuz. Küçük mü küçük, hafif mi hafif haptic eldivenlerinizi çıkarıyorsunuz ve sanal bir ekran ile sanal bir klavye ortaya çıkıyor. Düzenlemek istediğiniz belgeyi açıp, yazmaya başlıyorsunuz. Sanal klavye en az fiziksel klavye kadar akıcı hissettiriyor.” -Facebook’un blogundan bir kesit

Bu konsept şu an için yazı yazarken sanal bir klavye üzerinde parmaklarımızı oynatmamızı gerektiriyor ancak projenin uzun vadede; parmaklarımızı bile hareket ettirmeden sadece düşünerek yazı yazabilmemizi sağlaması hedefleniyor. 

Facebook, cihaz ile kullanıcı arasındaki iletişimi güçlendirmek için farklı prototipler üzerinde çalışıyor. Bunlardan birisi “Bellowband” (Körük bilekliği): iki bileğe birden takılan bir körüğün belirli durumlarda şişme ve sönme hareketi ile sinyal üretmesi prensibiyle çalışırken Tasbi ise bileğe takılan ve ‘sıkma’ yöntemiyle çalışarak titreşim yaratan bir uyarıcı görevi görüyor.

Facebook, bu cihazların nörol sinyalleri okumasına rağmen “beyin okumadığını” yani kişisel düşünceleri çalamayacağını söylüyor. 

“Pek çok düşünceniz var ama sadece bazılarıyla harekete geçersiniz. Harekete geçmeye karar verdiğinde beyniniz, yazma ve kaydırma gibi eylemleri gerçekleştirmek için ellerinize ve parmaklarınıza belirli şekillerde hareket etmelerini söyleyen sinyaller gönderir. Bizim çalışmalarımız da bilekte bu sinyallerin (gerçekleştirmeye karar verdiğiniz eylemlerin) kodunu çözmek ve bunları cihazınız için dijital komutlara çevirmekle ilgilidir.”

CTRL-Labs bu teknolojiyi “beyin-bilgisayar arayüzü” olarak tanımlıyor ancak Elon Musk’ın Neuralink’i ile pek de alakası yok. Neuralink ve benzeri beyin implantları, beyni kola sinyal gönderemeyen insanlara yani felçli veya uzuv eksikliği yaşayan insanlara hitap ederken, CTRL-Labs ve Facebook’un üzerinde çalıştığı bu teknoloji, gönderilen sinyalleri okumaya odaklanmış durumda. 

Zuckerberg, kısa zaman önce implantların, yakın geleceğin tüketici teknolojisi olacağını belirtmiş, insanların kafalarının içindeki verilerin izlenmesinden pek de hoşlanmayacağını söylemişti. Ancak Facebook’un üzerinde çalıştığı bileklik teknolojisinin benzer gizlilik endişelerine sebep olmayacağını vurgulamıştı. Her ne kadar Facebook Reality Labs, “nöroetik program”larının gizlilik ve güvenlik konusunda özel olarak önlemler aldığını belirtse de; son 5-10 yılda öğrendiğimiz bir gerçek varsa o da Facebook’a asla güvenmememiz gerektiğidir. 

“Facebook kullanan bir insanın akışında gördüğü gönderilere verdiği tepkilerin direkt olarak beyin dalgalarından Facebook’un algoritmalarını besleme ihtimali, dahası bu verilerin kaydedilerek 3. parti taraflara satılabilecek olması ihtimali her zaman masada olacak.” -2019 haberimizden

Facebook, VR-AR dünyasının en ciddi girişimi Oculus’u ve beyin-bilgisayar arayüzü konusunda adını duyurmayı başarmış CTRL-Labs’i bünyesine kattıktan sonra beyin okuma araştırmaları için üniversiteleri fonlayarak bu konuda ne kadar ciddi olduğunu kanıtlamış oldu. Bundan 10 yıl sonra ya annelerimizin sanal bir 3D ortamda altın günü yaptığına şahit olacağız ya da “Yaşadığım şehirdeki tüm dijital oluşumlar Facebook ile çalışıyor, maalesef hesabımı silemiyorum” diye yakınmaya devam edeceğiz. Nasıl bir gelecek bizi bekliyor, hep birlikte göreceğiz. 

“Tüm gün giyilebilecek AR gözlükler yeni bir paradigma gerektiriyor. Çünkü gün içinde yaşayabileceğiniz her türlü senaryoda fonksiyonel olabilmeliler. Bilmek veya yapmak istediğiniz şeyleri anında size sağlayabilmeliler. Tam olarak beynininizin çalıştığı gibi” -Facebook’un blogundan bir kesit 

Yukarıda bahsettiğim videoyu Türkçe alt yazı ile izlemek için tıkla.

Facebook’un bu çalışmaları askeri alanda nasıl bir karşılık bulur bilemiyoruz ancak askeri alandaki diğer gelişmeler de bizi evhamlandırmaya yetecektir. Mercek Altı’nı tamamladık, şimdi biraz da o konulara bakalım: