Geleceğin Teknolojik Panoraması

Yazar: Dr. Polat Göktaş, Fütüristler Derneği Yapay Zekâ Çalışmaları Grup Lideri ve Fütürist Akademi Eğitmeni, Fütürist, University College Dublin’de Açıklanabilir Veri Bilimi Uzmanı, Marie Curie Araştırmacı Bilim İnsanı, Akademisyen

2023, yapay zekâ (YZ) alanında devrim niteliğinde ilerlemelerle dolu bir yıl olarak kayıtlara geçti. Bu yıl, teknoloji ve yeniliğin sınırlarını zorlayarak, (Fütüristler Derneği tarafından 2023 yılında yayımlanan Gelecek Bilgisi Terimler Sözlüğü’nde “Yapay Anlayış” olarak da adlandırılan) YZ ve ilgili alanlar, geleceğimizi nasıl şekillendirdiğine dair önemli dönüşümleri gözler önüne serdi. Peki, geleceğin sınırlarını keşfetmeye hazır mısınız? İşte bu dönemdeki bazı önemli gelişmeler:

• YZ’nin İnsan Benzeri Öğrenme ve Problem Çözme Yetenekleri: YZ, “akıllı makineler yapma sanatı” olarak tanımlanırken, bu alandaki gelişmeler toplumun işleyişi ve geleceği üzerinde etkili olmaya devam ediyor. Uzmanlar, YZ’nin insanlık için uzun vadeli bir risk teşkil edip etmediği konusunda tartışmalarını sürdürüyor.
• YZ’nin Geniş Etki Alanı: Sağlık, enerji, perakende, finans, otomotiv ve lojistik gibi sektörler, YZ’nin getirdiği yeniliklerden en çok etkilenen alanlar oldu. Özellikle sağlık sektöründe tıbbi teşhisler ve ilaç keşfi, tarımda mahsul yönetimi ve zararlı tespiti, lojistik ve taşımacılıkta ise kaynak tahsisi ve etkinlik artışı YZ ile mümkün hale geldi.
• Üretken YZ’nin Yükselişi: 2023 yılında, üretken YZ özellikle endüstri ve tüketici uygulamalarında büyük bir etki yarattı. ChatGPT’nin lansmanının birinci yıl dönümünde, YZ’nin nasıl günlük yaşamımızın ayrılmaz bir parçası haline geldiğine ve endüstrileri nasıl geleceğe taşıdığına tanık oluyoruz. Yılın son günlerinde Google tarafından sunulan Gemini, bu alanda rekabete yeni bir boyut kazandırdı. Bu teknoloji, insanların çözemediği sorunları çözerek ve işlevleri otomatikleştirecek şekilde verimliliği artırırken, aynı zamanda bilgilerin yeni ve benzersiz yollarla analiz etme yeteneği sunmaktadır.
• Ekonomik Değerler ve Büyüme: Üretken YZ’nin ekonomik değeri, yüz milyarlarca dolardan trilyonlarca dolara kadar değişiklik gösteriyor. Statista Market Insights’a göre, 2023’te üretken YZ pazarının 44.89 milyar dolarlık bir değere sahip olması ve 2030’a kadar 207 milyar dolara ulaşması bekleniyor.
• YZ’nin Zorlukları ve Düzenlemeler: Gelişmiş YZ sistemleri bile bazen tahmin edilemeyen ve istenmeyen sonuçlara yol açabilmektedir. Açıklanabilirlik eksikliği, veri kaynaklı yanlılık, kandırılabilirlik, derin sahtecilik ve mahremiyet ihlalleri gibi zorluklar, YZ’nin gelişen teknolojileri ve yöntemleri anlamak ve düzenlemeleriyle politika yapımını önemli kılmaktadır. Örneğin, 2023 yılının son günlerinde Avrupa Birliği (AB), dünyada bir ilk olan kapsamlı YZ Yasası üzerinde geçici bir politik anlaşmaya vardı. Ancak, yasanın nihai metni henüz tamamlanmamış olup, 2024 yılının başında resmi olarak kabul edilmesi beklenmektedir. 2024’te yürürlüğe girecek olan AB YZ Yasası, 2026 yılında tamamen uygulanmaya başlanacaktır.

Figür. Geleceğin Teknolojik Panoraması: Yapay Zekânın Yükselişi ve 2024’ün Ötesinde Beklentileri Temsil Eden Sanatsal Görseli [Bu görsel, başlıkta belirtilen metin istemini kullanılarak DALL-E platformu aracılığıyla hazırlanmıştır.]

Bu yılın gelişmeleri, 2024 ve sonrası için de YZ’nin nasıl bir yol izleyeceği ve teknolojilerinin geleceğimiz üzerindeki etkilerini daha yakından anlamamıza yardımcı olacaktır. 2023, YZ’nin sadece bugünü değil, yarınını da nasıl şekillendireceğine dair değerli içgörüler sunarak, geleceğin sınırlarını keşfetme yolculuğumuzda bizleri heyecanlandıran bir dönem oldu.

2024 ve sonrasında teknoloji dünyasında öne çıkacak trendler ve beklentiler, iş dünyası ve günlük yaşamımız üzerinde derin etkiler yaratması beklenmektedir. Deloitte’in “Tech Trends 2024” raporu, bu dönemin öncü güçlerinden biri olarak YZ teknolojilerinin gelişimine dikkat çekmektedir. İşte bu dönemde öne çıkan bazı beklenen önemli trendler ve gelişmeler:

• Endüstriyel Metaverse’in Yükselişi: Sanal ve artırılmış gerçeklik teknolojileri endüstriyel alanlarda ilerlemeler kaydetmektedir. Dijital ikizler ve mekânsal simülasyonlar, fabrikaları ve işletmeleri daha güvenli ve verimli hale getirme potansiyeline sahiptir.
• Üretken YZ’nin Etkisi: YZ, iş dünyasında üretkenlik ve verimlilik artışı sağlıyor. Özellikle, YZ sayesinde doktorlara yardımcı olan robotlar, 2024 yılına kadar hastaların %90’ını başarıyla teşhis etmesi bekleniyor.
• Hesaplama Gücünde Yenilikler: Gelişmiş YZ modelleri ve dijital ikizler, yeni ve daha güçlü hesaplama kapasiteleri gerektiriyor. Özel donanımlar, rekabet avantajı sağlamada önemli bir rol oynama ihtimaline sahiptir.
• Siber Güvenlik ve Güven: YZ araçlarının yaygınlaşması ile artan siber güvenlik riskleri, şirketlerin yeni politika ve teknolojiler geliştirmesini zorunlu kılması bekleniyor.
• Teknik Borçtan Teknik Refaha: Şirketlerin eski teknolojilere yapılan yatırımları azaltıp, teknik refahı hedefleyerek, sağlıklı teknoloji sistemlerini destekleyerek geleceğe yatırım yapması bekleniyor.
• YZ ile Siber Saldırılara Karşı Savunma: Gerçekçi içerik üretme yeteneği ile YZ, işletmelere yönelik tehditleri artırıyor ve bu yeni saldırı vektörlerine karşı koruma stratejileri geliştirilmesini gerektiriyor.
• Kuantum Bilgisayarların Yükselişi: Kuantum bilgisayarlar, siber saldırılar ve savunma mekanizmaları için yeni fırsatlar sunuyor ve daha doğru tahmin modelleri ile finans, sağlık gibi alanlarda devrim yaratma potansiyeline sahip olduğu görülmektedir.

Deloitte’in raporu, 2024 yılında YZ’nin, robotik süreç otomasyonu, nesnelerin interneti ve blok zinciri teknolojisi gibi alanlarda önemli etkiler yaratacağını öngörüyor. Bu trendler, önümüzdeki 18-24 ay içerisinde iş dünyasında normatif değişimlere yol açacağını belirtiyor.

2024 ve ötesinde, YZ ve ileri teknolojilerin etkisiyle ortaya çıkacak meslekler ve işletme alanları hem mevcut sektörleri dönüştürerek hem de yeni fırsatlar yaratması uz görülmektedir. Gartner’ın “2024 için 10 Stratejik Teknoloji Trendi” raporuna dayanarak ve fütürist bir bakış açısı ile geleceğin trendlerinden bazılarını ve bunlara dayalı potansiyel iş gruplarını listelersek:

Siber Güvenlik ve Risk Yönetimi:

• Sürekli Tehdit Maruziyeti Yönetimi: Siber güvenlik uzmanları, sürekli değişen tehdit ortamını yönetmek ve kuruluşları korumak için gelişmiş araçlar ve yöntemler kullanacaklar.
• YZ Güven, Risk ve Güvenlik Yönetimi: YZ’nin güvenlik ve risk yönetimine odaklanan profesyoneller, artan YZ kullanımının getirdiği güvenlik zorluklarına yönelik stratejiler geliştirecekler.
  

Sürdürülebilir ve Yeşil Teknolojiler: Çevre dostu teknolojiler ve sürdürülebilir çözümler üreten mühendisler ve girişimciler, yeşil teknolojilerin gelişiminde öncü rol oynayacaklar.

Teknoloji Altyapısı ve Platform Geliştirme:

• Platform Mühendisliği: Teknoloji altyapılarını ve dijital platformları optimize eden mühendisler, işletmelerin dijital dönüşüm süreçlerinde kilit bir rol oynayacaklar.
• YZ Destekli Geliştirme: Yazılım mühendisleri ve geliştiriciler, YZ destekli araçları kullanarak daha verimli ve yenilikçi yazılım çözümleri sunacaklar.
• Endüstriye Özel Bulut Platformları: Bulut bilişim çözümleri sunan firmalar, sektöre özel bulut platformları geliştirerek işletmelerin ihtiyaçlarına daha iyi yanıt verecekler.

Akıllı Şehir Teknoloji ve Toplum Planlayıcıları: Şehirlerin daha akıllı ve sürdürülebilir hale getirilmesine yönelik stratejiler geliştirilerek, teknolojik çözümler sunulacaktır.

Demokratikleştirilmiş Generatif YZ: Kullanıcı dostu ve geniş erişimli üretken YZ araçları, içerik oluşturuculara ve tasarımcılara yeni olanaklar sunacaktır.

İnsan Kaynakları ve İş Gücü Yönetimi:

• Artırılmış Bağlantılı İş Gücü: Uzaktan çalışma ve dijital iş birliği alanlarında, teknoloji destekli yeni iş modelleri ve iş gücü düzenlemeleri ön plana çıkacaktır.
• YZ Destekli İnsan Kaynakları (İK) Uzmanları: Kişisel YZ botları kullanılarak, işe alım süreçlerini optimize eden ve çalışma deneyimini iyileştiren İK profesyonelleri yer alacaktır.

Makine Müşteriler: Algoritma tabanlı müşteriler ve otomatik satın alma sistemleri, pazarlama ve satış stratejilerini yeniden şekillendirecektir.

Yarının YZ Odaklı Mesleklerine Yakından Bir Bakış: 

İşte, 2024 ve ötesinde öne çıkması beklenen YZ ile ilgili iş grupları ve bu gruplara ait meslekler, Tablo 1'de listelenmiştir.

Tablo 1.  2024 ve Sonrasında YZ ile İlgili Öne Çıkan İş Grupları ve İlgili Meslekler.

Bu trendler, işletmelerin yatırımlarını korumak, doğru çözümleri doğru paydaşlar için geliştirmek ve hem iç hem de dış müşterilerin değişen ortamlarında değer sunmak gibi temel iş temalarıyla ilişkilendiriliyor. Bu meslekler, teknolojik ilerlemelerin etkisi altında sürekli gelişen ve evirilen iş dünyasının ihtiyaçlarına yanıt verebilecektir. YZ ve ilgili teknolojilerin sağladığı geniş olanaklar, bu yeni meslek dallarının ve işletme alanlarının ortaya çıkmasına zemin hazırlaması beklenmektedir.

Fütürist bir bakış açısından, 2024 ve ötesi, yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin iş ve günlük yaşamımızı yeniden şekillendireceği bir dönem olarak öne çıkıyor. Bu dönemde, gelişmiş YZ uygulamalarının ve teknolojik yeniliklerin etkileri, sektörler arası ve küresel düzeyde derinleşecek. İş dünyası ve toplum, bu dönüşümlere ayak uydurmak zorunda kalması beklenmektedir. Bu değişimler, mevcut meslekleri dönüştürürken yeni iş alanları ve fırsatları da beraberinde getirecektir. YZ’nin sunduğu bu geniş fırsat yelpazesi, gelecek nesiller için çeşitli kariyer yolları ve işletme alanlarını sunmaktadır. Geleceğin mesleklerini keşfetmek ve bu yeni dünyada yerimizi almak için, teknolojik gelişmelere ayak uydurmak ve sürekli öğrenme anlayışını benimsemek kritik öneme sahip olacaktır. Bu nedenle, teknolojiyi kucaklayarak, yenilikçi ve dönüştürücü bir geleceği şekillendirme yolunda ilerlemek bizim ellerimizde...

Kaynaklar: 

Council of the EU press release. (2023). Artificial intelligence act: Council and Parliament strike a deal on the first rules for AI in the world. https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/12/09/artificial-intelligence-act-council-and-parliament-strike-a-deal-on-the-first-worldwide-rules-for-ai/

Deloitte Insights. (2023). Tech Trends 2024. https://www2.deloitte.com/xe/en/insights/focus/tech-trends.html

Gartner. (2023). Gartner Top 10 Strategic Technology Trends for 2024.

https://www.gartner.com/en/articles/gartner-top-10-strategic-technology-trends-for-2024?utm_medium=social&utm_source=linkedin&utm_campaign=SM_GB_YOY_GTR_SOC_SF1_SM-SWG-CIS-CAR

Goktas, P. (2023). Yapay zekâ, hangi sektörü nasıl etkileyecek?. turcomoney. https://www.turcomoney.com/yapay-zeka-hangi-sekoru-nasil-etkileyecek.html 

OpenAI. (2023). GPTs are GPTs: An early look at the labor market impact potential of large language models. https://openai.com/research/gpts-are-gpts

Pichai, S. & Hassabis D. (2023). Introducing Gemini: our largest and most capable AI model. https://blog.google/technology/ai/google-gemini-ai/  

Statista. (2023). Generative AI – Worldwide. https://www.statista.com/outlook/tmo/artificial-intelligence/generative-ai/worldwide#market-size

Sevgili Okuyucularımız,

Fütürist Bülten hakkındaki görüş ve önerilerinizi [email protected]'a e-posta atarak bizlere iletebilirsiniz.