Geleneksel aile yapısı ve RTÜK

Geçtiğimiz günlerde Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) Netflix, Disney+, Amazon Prime Video, Mubi, Bein ve Blu TV'deki bazı yapımlar için "toplumsal ve kültürel değerler ile Türk aile yapısına aykırı" gerekçesiyle üst sınırdan idari para cezası yaptırımı kararı aldı. 

RTÜK’ün televizyon yayınları üzerindeki sıkı denetimi uzun süredir tartışılıyordu, ancak dijital mecralar üzerinde de denetimini ekonomik yaptırımlarla sürdürmeye kararlı gibi görünüyor. Peki bu aile değerleri ne ifade ediyor?

Şiddetlenen şikayetler

Dijital mecraların ağ tabanlı yapısı, denetlenmesini daha zor hâle getiriyor. Ancak iktidar tarafından uzun süredir çeşitli platformlardaki içeriklere yönelik şikayetler biliniyordu. Örneğin Cumhurbaşkanı Erdoğan geçtiğimiz senelerde Netflix için “bu millete yakışmıyor” ifadesini kullanmıştı. 

Bu platformlar aynı zamanda çeşitli kesimler tarafından da uzun süredir rahatsızlık konusuydu. İçeriklerin insanları ve genel olarak toplumu değiştirdiği ve dönüştürdüğüne yönelik şikayetler birçok şekilde dillendirilmişti. Özellikle seçim döneminde LGBTI+ hareketine karşı siyasi kampanya ile birlikte bu şikayetler daha fazla şiddetlendi.

Sağ popülizmin yeni sığınağı

Aslında yükselen sağ popülizmle beraber dünyada benzer örnekleri görmek mümkün.   Sağ popülizmin anlatıları özellikle seçim dönemlerinde daha şiddetli bir hâle gelirken, çeşitli değerler ve sembollerle desteklenmiş duygusal reaksiyonlar kullanılarak, toplumun bütünlük algısının tehdit altında olduğuna yönelik ifadelerle daha fazla güçlendiriliyor. 

Sağ popülizmin en sık başvurduğu retoriklerin arasında en güçlülerinden biri ise aile değerleri. Geleneksel aile yapısında bir bozulma tehdidi içinde olduğu vurgusu, söz konusu kültürel kodları evrensel bir standart hâline getiriyor ve bu yapıya tamamen uymayan kişiler, gruplar ve anlatılar bir tehdit gibi algılanıp düşmanlaştırılıyor. 

Daimi tehdit algısı

Toplumun politik tahayyülünü duygusal reaksiyonlara indirgeyen sağ popülizm tehdit algısını da oldukça kolay biçimde dolaşıma sokuyor. Özellikle uzun süredir devam eden sosyal ve ekonomik krizin maddi gerçekliği, böylesi soyut değerler etrafında oluşan tehdit algısıyla görünmezleştiriliyor.

Ayrıca gerçekçi politik birlikteliğin yerini temsillerin mücadelesine bıraktığı günümüzde dijital ortamlara müdahale edilerek toplumun dışına itilmiş gruplar tehdit algısı etrafında siyasi bir koz olarak kullanılıyor. 

Reaksiyon siyasetinden sansüre

Uzun süredir devam eden bu tehdit retoriğinin şimdilik idari para cezası noktasına geldi. Sürecin devamında neler olabileceğini, dijital mecralarda sansür ve toptan yasaklama gibi pratiklerin hayatımıza girip girmeyeceğini bilemiyoruz.

Ancak bu müdahale pratiğinin hem siyasi hem de sosyal olarak oldukça olumsuz çıktıları olduğu söylenebilir. Buradan yaratılacak bir meşruiyet, sınırların daha da zorlanmasına yol açabilir ve ifade özgürlüğünden, demokratik değerlere kadar birçok alana müdahale pratiği gündelik gerçeklik hâline gelebilir.