Gürcistan'ın dilemması: Saakaşvili

Gürcistan'da bir insan hakları yetkilisi, ülkenin açlık grevindeki eski başbakanı Mihail Saakaşvili'nin tedavi gördüğü hapishane hastanesinin uygun tıbbi donanımdan yoksun olduğunu söyledi. Gürcistan Ombudsmanı Nino Lomjaria, "Saakaşvili'nin yerleştirildiği ve insan haklarını büyük ölçüde ihlal eden ortama" dikkat çekti. Lomjaria’nın açıklamasında "devletin insan onuruna saygı gösterme yükümlülüğünü açıkça ihlal ettiği" ifadeleri de yer aldı. 

Geçtiğimiz günlerde hastaneye kaldırılan ve doktorlar tarafından yüksek teknolojili bir klinikte tedavi edilmesi gerektiği söylenen Saakaşvili’nin avukatları tarafından yayımlanan bir mektupta da eski liderin gardiyanlar tarafından hakarete maruz kaldığı, yerde sürüklendiği ve darp edildiği belirtilmişti.

ABD'nin Gürcistan Büyükelçisi Kelly Degnan, devletlerin mahkûmların tıbbi sağlık ve güvenliğini sağlama sorumluluğuna dikkat çekerek Gürcistan hükümetine Saakaşvili'yi tam donanımlı bir hastaneye transfer etme çağrısında bulundu. Büyükelçi; Saakaşvili'nin Gürcistan yasalarına ve uluslararası standartlara uygun olarak adil ve onurlu bir şekilde muamele görmesi gerektiğini vurguladı. 

Gül Devrimi

1995'ten itibaren başbakan olarak Gürcistan'ı yöneten Eduard Şevardnadze, döneminde yolsuzluklarla anılmaya başlamış, Kasım 2003'te gerçekleşen parlamento seçimlerine hile karıştırıldığını ileri süren Saakaşvili liderliğinde Tiflis'te gösteriler düzenlenmeye başlamıştı. Şevardnadze’nin döneminde Gürcistan’ın Avrupa standartlarına göre yoksullaştığı biliniyordu. 

Kasımın sonuna doğru doruk noktasına ulaşan gösteriler parlamento açılışında Şevardnadze'nin konuşması sırasında Saakaşvili liderliğindeki göstericilerin binaya girişiyle devam etti. Şevardnadze 23 Kasım’da muhalefet liderleriyle gerçekleştirdiği görüşmenin ardından görevinden ayrıldı ve bu durum göstericiler tarafından sevinçle karşılandı. Ocak 2004’te gerçekleşen seçimlerde birinci gelen Saakaşvili 25 Ocak’ta görevine başladı. 

2007'de hükümet karşıtı protestoları dağıtma, yolsuzluk, görevi kötüye kullanma, bir milletvekilini dövdürme gibi suçlarla suçlanan Saakaşvili hakkında tutuklama kararı çıkarılmış, 2013'te görev süresi dolan Saakaşvili ABD'ye gitmişti. Oradan Ukrayna'ya geçen ve Mayıs 2015'te Ukrayna vatandaşlığı alan Saakaşvili, Aralık 2015'te Gürcistan vatandaşlığından çıkarılmıştı. 

Neler oluyor? 

Sekiz yılın ardından ülkesi Gürcistan'a geri dönen Saakaşvili, 1 Ekim'de tutuklanmıştı. Tutuklanışının ardından açlık grevi başlatan ve sonrasında grevinin sahte olduğu yönündeki iddialara karşı vitamin ve takviye alımını da durduran Saakaşvili; başarısız bir post-Sovyet ülkeden bir Batı demokrasisi ve ABD müttefiki yaratmak için çok çalıştığını belirterek "Gürcistan'ın Rusya'nın yörüngesine geri dönüşünü uzaktan izleyemezdim" ifadelerini kullanmıştı. 

Saakaşvili yönetimi ve Rusya, Güney Osetya meselesiyle karşı karşıya gelmişti. Ayrılıkçı olarak bilinen Güney Osetya gerilimi 2008'de bir savaşa dönüşmüş, Rusya birlikleri ve Oset milisler Gürcistan'a karşı savaşmış; gerginlik Avrupa Birliği Dönem Başkanı ve dönemin Fransa Cumhurbaşkanı Sarkozy'nin ara bulucuğuyla sona ermişti. Güney Osetya'yı bağımsız olarak tanıyan Rusya; NATO, AGİT ve Avrupa Konseyi gibi yapılarca kınanmış, Güney Osetya'yı Rusya işgali altındaki Gürcü toprakları olarak tanımlayan Gürcistan Rusya'yla diplomatik ilişkilerini kesmişti.

Tutuklandığında açlık grevine başladığını duyuran liderin gıyabında görevi kötüye kullanma suçundan altı yıl hapis cezası bulunuyor. Saakaşvili ise suçlamaları reddediyor. Saakaşvili Batı yanlısı bir lider olarak biliniyor ve ekim ayının ortalarında protestolar düzenleyen destekçiler, Saakaşvili'nin serbest bırakılmasını "geleceği kurtarmak" olarak yorumluyor. Saakaşvili destekçileri, Gürcistan'ın "Batı yanlısı yoluna dönmesini" istiyor. 

Yaklaşık 3 bin protestocunun katıldığı protestolar hükümet tarafından "Saakaşvili tarafından tasarlanan ve yönetilen planlı bir darbenin parçası" olarak tanımlanıyor. Gürcistan Cumhurbaşkanı Salome Zurabaşvili geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada özel bir mahkûm olarak tanımlanmasında bir problem olmayan Saakaşvili'nin sağlık durumunun siyasi kargaşaya neden olmaması gerektiğini söylemişti. 

Yorumlar

Siyaset bilimci Gia Nodia'ya göre Saakaşvili'nin varlığı, muhalefeti harekete geçirmede önemli bir faktör olarak yorumlanıyor ve etkisi azaltılmak isteniyor. 

Gürcistan'da yerel seçimler, geçtiğimiz haftalarda gerçekleşti. Gürcü Rüyası partisinin adayları, aralarında başkent Tiflis’in de bulunduğu 20 belediyeden 19'unu kazandı. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) "yıldırma, oy satın alma, adaylar ve seçmenler üzerinde baskı" gibi değerlendirmelerle oylamayı kusurlu buldu. 

Foreign Policy'nin yer verdiği yazıda "Vaşington'un unutulmuş altın çocuğu" olarak tanımlanan Saakaşvili, The Washington Post'ta "reformcu" olarak nitelense de muhalefete çok az tolerans gösteren bir lider olarak değerlendiriliyor. Saakaşvili'den sonra görevi devralan İvanişvili yönetiminin "reformculardan intikam almaya" başladığının belirtildiği yazıda Saakaşvili'nin de ülkeyi terk etmesiyle politik uçurumun giderek derinleştiği belirtiliyor.