Her nisan bir yaş daha genç*: Orhan Veli 110 yaşında!

1 Ocak 1949’da Ankara’da Yaprak isminde, künyesinde “Sahibi ve yazı işlerini fiilen idare eden: Orhan Veli Kanık” yazan, 15 günde bir çıkması amaçlanan bir fikir, sanat gazetesi yayımlanmaya başladı. Orhan Veli arkadaşlarıyla hikayeler, yazılar ve şiirler yayımladığı bu gazetenin düzeltisi, mizanpajı, puntosuyla bizzat uğraşır; baskı için gerekli mürekkebi ve kağıdı sağlar; gazeteyi doğrudan doğruya dağıtır, parasını toplar, abonesinin paketlemesini şahsen yapar; postaya kendi götürür verirdi.

Gazetede Oktay Rifat ve Melih Cevdet başta olmak üzere Cahit Sıtkı, Sait Faik, Fazıl Hüsnü, Ahmet Muhip, Orhan Kemal, Necati Cumalı, Sabahattin Eyüboğlu, Abidin Dino gibi sanatçılar eserlerini ve fikirlerini ortaya koydu. Şiirler ve hikayeler bir yana, yazarların ürettiği içerikler toplumcu çizgideydi. Önceleri daha bireysel şiirler yazan Orhan Veli de 2. Dünya Savaşı’yla gelen toplumsal sarsıntıların ardından şiirlerinde maşerî eğilimlere ağırlık verdi; gündelik yaşamın, sokaktaki insanın sorunlarını daha içtimai açıdan ele almaya başladı. Toplumdaki haksızlıkları, çarpıklıkları dert edinen, gericiliğe, çarpıtılmış demokrasi anlayışına karşı şiirler yazan bir şaire, yazılarıyla toplumsal yönü ağır basan bir eylem adamı kimliğine büründü. Sabahattin Eyüboğlu’nun dediği gibi: “Tek insan hallerinden insanlığın haline doğru: Orhan Veli’nin şiirinde gittikçe beliren yöneliş buydu.” Hatta Nâzım Hikmet de önceleri mesafeli durduğu Orhan Veli’ye Yaprak döneminden sonra yakınlık duymaya başlamış; özellikle daha sonraları dış ülkelerde tanıttığı şairlerin en başına onu almıştı.

            ^{(Soldan sağa: Orhan Veli, Şinasi Baray, Oktay Rifat ve Melih Cevdet)}

Dostlarının anlattığına göre Orhan Veli’nin gazeteden hiçbir istifadesi olmadı. Gazeteyi bastırmak için para toparlamaya çalıştığı günlerde yamalı pantolonla dolaşmaktan hiçbir zaman gocunmadı. Yaprak, ona üç kuruş bile kazandırmadı, onun malda mülkte gözü vallahi yoktu* ama gazeteyi bir süre çıkaramayacağını anlayınca, 16 Haziran 1950’de gazetenin 28. sayısını neşretti ve Ankara’dan ayrılıp doğduğu şehir İstanbul'a yol aldı.

İstanbul’da geçirdiği birkaç ayın ardından aynı yılın Kasım ayında Ankara’ya bir haftalık ziyarette bulunmaya karar verdi. Oradayken bir gece belediyenin yola kablo döşemek için kazdırdığı, herhangi bir işaret olmayan, önlem içermeyen bir çukura düşerek başından yaralandı. İki gün sonra İstanbul’a döndüğünde bir arkadaşının evinde öğle yemeği yerken fenalaşarak Cerrahpaşa’ya kaldırıldı. Alkol zehirlenmesi tedavisi uygulandı, beyin kanaması geçirdiği anlaşıldığında komaya girmişti ve saat 23 sularında hayatını kaybettiğinde henüz 36 yaşındaydı.

Ölümü bana hep Yaprak’ın 8. sayısında yayımladığı Bedava isimli şiirinin son dizelerini hatırlatır:

(…)
Kelle fiyatına hürriyet,
Esirlik bedava;
Bedava yaşıyoruz, bedava.

Orhan Veli’nin aramızdan ayrılışına müteakiben Melih Cevdet, Oktay Rifat, Cahit Sıtkı, Abidin Dino ve Sabahattin Eyüboğlu onun anısına nihai bir Son Yaprak gazetesi çıkardı. Son yaprak belki sarardı ve toprağa düştü ama tepeden tırnağa çiçek açmış ağacın* gövdesi sapasağlam ayakta ve 13 Nisan’da 110. yaş gününü kutlamaya hazırlanıyor.

^{(Soldan sağa: Sait Faik, Orhan Veli ve Sabahattin Eyüboğlu)}

Sait Faik’in dostunun ardından yazdığı “Üzülme, keyfine bak Orhan! Mektepten çıkar çıkmaz senin şiirini okuyanlarla dolacak Türkçe konuşulan her köyümüz, her şehrimiz” satırlarının üzerinden 70 küsur yıl geçti ve zaman Sait Faik’i haklı çıkardı. O günden bugüne nesiller; Süleyman Efendi'nin nasırına dertlendi, Gemlik’e doğru denizi görünce şaşırdı, bu güzel havalarda âşık oldu, kelimelerin kifayetsiz olduğunu öğrendi, gün oldu aldı başını gitti, gözleri kapalı İstanbul’u dinledi, gökyüzünü maviye boyadı, yırtılan denizleri dikti, rakı şişesinde balık olmayı diledi, güya bir de Galata’ya dadandı…

Hani insan radyoda çok sevdiği bir şarkıya denk gelir de şarkı birkaç saniye sonra biter ve tadı damağında kalır ya Orhan Veli'nin geçişi de öyle oldu bu dünyadan; ama bir senfoni kadar da muhteşemdi.

*Başlıktaki ve yazıdaki tüm yıldızlar Orhan Veli'nin dizelerine birer naziredir.

Kaynaklar:

Adnan Veli Kanık, Orhan Veli İçin, Yeditepe Yayınları
Asım Bezirci, Orhan Veli, Oluş Yayınevi
Memet Fuat, Orhan Veli, Adam Yayınları
Orhan Veli, Bütün Şiirleri, YKY
TÜSTAV, Yaprak Gazetesi arşivi