Hükümet düşüren patlama

4 Ağustos akşam saatlerinde Beyrut limanında yaşanan patlama, 1975-1990 yılları arasındaki iç savaştan bu yana gördüğü en büyük ekonomik bunalımla mücadele eden Lübnan’da Başbakan Hassan Diab ve hükümetini istifaya sürükledi. Patlamaya sebep olan büyük ihmalin ardından yeniden alevlenen gösteriler ve çeşitli bakanların art arda gelen istifalarıyla meşruiyet kaybına uğrayan hükümet, sokaktan gelen güçlü baskı karşısında varlığını sürdüremez bir hâle geldi. Başbakan Diab, 10 Ağustos günü istifasını yönetimdeki yozlaşmanın devletin kendisinden daha büyük bir boyuta ulaştığını ifade ederek Cumhurbaşkanı Michel Aoun’a sundu. İstifayla birlikte Diab, Ekim 2019’da başlayan ülke çapındaki protestolar sebebiyle koltuğunu yitiren ikinci başbakan oldu.

• Ülkede neler oluyor? Lübnan’da sokak olayları 17 Ağustos 2019 tarihinde, dönemin başbakanı Saad Hariri hükümeti tarafından hazırlanan tütün ve petrol ürünleri ile WhatsApp aramaları üzerine çeşitli ek vergiler getirilmesini öngören yasa tasarılarının ortaya çıkmasıyla başlamıştı. Lübnan’ı protestolara sürükleyen süreçte, halk uzun yıllardır pozitif bir ivme kazandırılamayan durağan ekonomik sürecin etkileriyle mücadele etmekteydi. Devlet içinde kadrolaşmış siyasal elitin yolsuzluk düzeni ve Arap Baharı'nın ardından ülkeye 700 bin üzerinde mültecinin sığınmasına neden olan göç dalgasının etkisiyle 2018 sonu itibarıyla %46 seviyesine ulaşan işsizlik oranı toplumun üçte birini açlık sınırının altında yaşamaya mahkûm etmişti.
   
• Arka plan: Mevcut hükümet ve kolluk güçlerinin bütün müdahalelerine karşı bastırılamayan protestoların ardından 19 Aralık tarihinde Saad Hariri’nin başbakanlığını yaptığı hükümet düşmüş, bağımsız teknokratlardan oluşan yeni bir hükümet kurma vaadiyle Hariri’nin kabinesinde eğitim bakanlığı görevini üstlenen Hassan Diab Cumhurbaşkanı Michel Aoun tarafından görevlendirilmişti. Protestocuların itirazlarına karşın Lübnan Hizbullah’ının desteğini arkasına alan Diab 21 Ocak 2020 tarihinde yeni kabinesiyle başbakanlık koltuğuna oturdu. Bir numaralı gündem maddesi Lübnan’ın içinde bulunduğu ekonomik krizden çıkış yolu bulmak olan Diab hükümeti, IMF ile aylar süren pazarlık sürecinin ardından herhangi bir anlaşmaya varmayı başaramadı. Var olan ekonomik kriz COVID-19’un ardından etkisini daha da artırdı ve yılın ikinci çeyreğinde Lübnan lirası %80 oranında değer kaybetti.
   
• Dönüm noktası: 6 Ağustos gündeminde bildirdiğimiz patlamanın yıkıcı etkileri geçen bir haftanın ardından daha net bir şekilde ortaya çıkmaya başladı. 2013 yılından bu yana Beyrut Limanı'nda uygun olmayan koşullarda depolanan 2700 ton amonyum nitratın neden olduğu patlamanın arkasındaki ihmaller zinciri, gittikçe derinleşen ekonomik krizle birlikte Diab hükümetinin sonunu getiren kıvılcım oldu. Başbakan istifasını duyurduğu basın açıklamasında, patlayıcı maddenin limanda depolandığını temmuzdan bu yana bildiğini ancak herhangi bir önlem alınması yönünde talimat vermediğini itiraf etti.
   
• Etkiler: Yedi yıldır çeşitli hükümetler tarafından önüne geçilmeyen kazanın sorumluları üzerindeki tartışma hâlâ devam ediyor. Kısa vadede patlamanın yarattığı siyasal krizinden çok daha önemli ekonomik ve sosyal riskler söz konusu. Yapılan resmî açıklamaya göre patlamanın neden olduğu fiziksel hasar 3 milyar dolar boyutunda ancak toplam ekonomik zararın 15 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Mevcut durumda şehirde 200 bin kişi evsiz kalmış durumda ve ulusal tahıl stokunun %70’e yakını patlamanın etkisiyle yok olan depolarda tüketilemez hâle geldi.
   
• Sırada ne var? Cumhurbaşkanı Aoun yeni hükümet kurulana kadar yaşanacak süreçte Başbakan Diab ve kabinesinin görevde kalmasını istedi. Ufukta erken seçim görülen ülkede Diab geçiş hükümetinin başkanı olarak görevine devam edecek.
   
• Fransa’dan çağrı: Başta Fransa olmak üzere çeşitli AB ülkelerinden acil durum yardımı alan ülkenin yaralarını sarabilmesi için geniş çaplı ekonomik desteğe ihtiyacı olduğu aşikâr. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ülkenin ihtiyacı olan finansal desteğin sağlanması için bir an önce köklü yapısal reformların hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı.