İklim Krizi Bunu da Yaptı, Grönland'da Yağmur Yağdı

Kuzey Kutup Çemberinin 800 kilometre içerisinde ve 3200 metrelik bir yükseklikte bulunan Summit kampında daha önce hiç olmayan bir şey oldu. Grönland’daki bu kampta yaşayanlar dışarıda ilk defa yağmur yağdığını gördü.

Kutup buzullarının araştırılması için kurulan bu merkezin, 1980’lerden itibaren tutulan kayıtlarına göre de daha önce böyle bir şey olmadığı kesin.

Özellikle saatlerce sağanak şekilde yağan böyle bu yağmuru, dondurucu sıcaklıkları, eksiden artıya yükselttiği için fark etmemek neredeyse imkansız. 

Buzullardaki izler üzerinden benzer bir olayı araştıran biliminsanları, son iki bin yılda sadece 6 defa sıcaklıkların bu şekilde yükseldiğini görüyor.

Bu yükselişin üçü son 10 yıl içerisinde gerçekleşmiş; 2012, 2019 ve 2021.

Neredeyse iki milyon kilometrekareye yayılan, Türkiye’nin iki katından büyük Grönland adası, üç bin metre kalınlığında bir buzul örtü ile kaplı.

Buna rağmen Grönland şu an hızla erimekte. Kar yağışının azalması ve eriyen buzulların domino etkisi yaparak diğer buzları da etkilemesi, adanın son 20 yılda ortalama 300 milyar ton buz kaybetmesine yol açmış.

Bu yıl kışın yağan erken kar biraz umut olduysa da, Temmuz ve şimdiden Ağustos ayındaki sıcaklar, buzul kayıplarının bu yıl da artabileceği endişesini doğurmuştu.

Bunun üstüne sağanak yağan bu yağmurlar ve sıcaklığın kutup sıcaklıklarının üstüne çıkması, yüzeydeki buzulun neredeyse yarısının erimesine sebebiyet verdi.

Normalde Temmuz ile son bulan bu erime sürecinin, Ağustos ortasına kadar uzamış olması hiç de iyi bir haber değil.

Çünkü ortalama sıcaklıktaki yarım derecelik bir oynama bile bu bölgede buz ile sıvı arasındaki fark anlamına geliyor.

Grönland’da yağan yağmur “tek bir defaya mahsus” şeklinde adlandırılsa da, uzmanlar buna benzer olayların daha fazla ve daha sık bir şekilde olduğunu belirtiyor.

Bu durum aynı zamanda her yerde olduğu gibi Grönland’ın da iklimin değiştiğinin bir kanıtı.

Zaten buna benzer bir süreci Türkiye’nin buzullarında da görebiliyoruz.

Sayıları az da olsa Türkiye’de Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerindeki yüksek dağlarda buzulları görmek mümkün. Mesela, Türkiye'nin tek doruk buzulu en yüksek dağımız olan Ağrı Dağı'ndadır ve 10 km2'lik alanıyla da en büyük buzul yapısını oluşturur.

En büyük vadi buzulu ise Türkiye’deki buzulların üçte ikisini içinde bulunduran Güneydoğu Toroslardaki 4 km uzunluğu ve 8 km2 alanıyla Uludoruk Buzulu'dur ve en yüksek ikinci dağımızı Cilo Dağı’nda bulunur.

Maalesef bu iki dev buzul da, Grönland’daki buz örtüsü gibi hızlı bir şekilde erimekte.

Ağrı Dağı’ndaki doruk buzulu özellikle temmuz ayının başı ve ağustos ayı içerisinde erimekte ve artık eski boyutuna ulaşamayarak toprağı da ıslattığı için bölgede heyelanlar meydana gelmekte.

Hatta geçtiğimiz günlerde Iğdır'ın Aralık ilçesi Ahura Vadisi ve Ağrı'nın Doğubayazıt ilçesi Örtülü köyündeki derelere büyük kayalarla birlikte gelen çamur yöre halkı tarafından cep telefonları ile görüntülenmişti.

Cilo Dağı’nda yapılan çalışmalar ise, küresel ısınmaya bağlı olarak bölgedeki buzulların son 30 yılda %48 oranında küçüldüğünü bize gösteriyor. Buna ek olarak buzulların üzerindeki çatlakların da giderek büyümesi bu erimeyi hızlandırıyor. 

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi’nden Doç. Dr. Onur Şatır, BBC Türkçe’ye yaptığı açıklamada, bu buzulların erimesinin azalarak devam edeceğini belirtiyor.

Bununla beraber buzulların erime hızının azalması, güneş gören yerlerdeki buzulların hızla ve tamamen eriyeceğinden kaynaklanıyor. Yani ileride sadece gölgede olan ve güneşten uzak bölgelerde buzullar ömrünü devam ettirebilecek.

Bölgenin tatlı su kaynağı ve ekosistemdeki önemli bir aktörü olan buzulların bu derece azalması hiç de iyi bir haber değil. Bununla beraber Cilo Dağları’nın milli park ilan edilmesi en azından iyi bir haber diyebiliriz.

Bölgenin milli park ilan edilmesi, buzulları korumak için bazı yöntemler uygulanabileceği anlamına geliyor. Doç. Dr. Şatır, doğal malzemeler ile hazırlanmış özel örtülerin özellikle güneşi dik alan bölgeleri koruyabileceğini belirtiyor.

Buna rağmen Şatır, bir şeylerin yanlış olduğunu ve tedbir almamız gerektiğini, buzulların iklim krizi hakkında bize bu şekilde uyarı verdiğini belirtiyor.

Neredeyse 5 bin metre yükseklikte bulunan buzulların erimesi, kutupta bulunan Grönland’da tarihte ilk defa yağmur yağması, ŞİMDİ harekete geçmemiz yönünde doğanın bize verdiği uyarılardan.

İnsan eli il gerçekleşen sera gazı salımının durdurulması ve bunun için ilk adım olarak kömür santrallerinin kapatılması, doğalgaz tüketiminin azalarak bitirilmesi ve verimlilik teknolojilere yatırım yapılması ilk atacağımız adımlar olmalı.

Bu adımları “atması gerekenler”, “en çok kirleticiler” gibi tabirler suçu başkasına atmakta öteye geçmiyor. Bu krizi çözmek için uluslararası arenada beraber çalışmamız, diplomatik bir şekilde ilerlememiz şart.

Bunun ilk adımı ise 197 ülkenin imzalayıp onayladığı, ancak Eritre, İran, Irak, Libya, Yemen ve Türkiye’nin onaylamadığı Paris İklim Anlaşması’nı daha iyi bir niyet beyanı sunarak onaylamamız.

Ülkemizin hala fosil yakıt çağında kalması, Paris İklim Anlaşmasını onaylamaması, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’nda ilerleyememesi, Avrupa Yeşil Mutabakatı’na uyum sağlayamaması, sadece iklim krizi konusunda değil, politik ve ekonomik anlamda da kaybetmemiz anlamına geliyor.

İklim Krizi ve Koronavirüs sonrası oluşacak yeni dünyada, Türkiye’nin ne şekilde yer alacağı, bu süreçte alacağı kararlara bağlı.