İktidarın anayasa değişikliği gündemi ve ihtimaller

Kurulduğu günden bu yana ilk kez girdiği bir seçimde “ikinci parti” olan AKP’de bir yandan parti içinde yaşanacak değişim, bir yandan da iktidarın yol haritası tartışılıyor. Ekonomik sıkıntılar öncelikli gündem olmasına rağmen, krizden çıkış yollarından biri olarak da yeni anayasa çalışmaları görülüyor. Partinin gündeminde, şu aşamada, söylendiği gibi “parlamenter sisteme dönüş” yok ancak “başkanlık sisteminde revizyon” öncelikli amaçlardan biri. Bunun için de Meclis’teki sağ partilerin ikna edilmesi gerekiyor.

2001’de kurulan ve girdiği ilk seçim olan 2002 genel seçiminden bu yana katıldığı 17 ayrı seçimden birinci parti olarak çıkan AKP, yerel seçimdeki yenilginin nedenlerini tartışıyor. Partinin 2023’teki gibi yüzde 35 oy oranında kalması; Ankara, İstanbul ve İzmir’in kazanılamamasının yanı sıra çok sayıda Ege ve orta Anadolu kentinin kaybedilmesi, Yeniden Refah Partisi’ne kaptırılan oylar da AKP'de revizyonun zorunlu görülmesine yol açtı. Parti içinde kısa zaman içerisinde çarpıcı bir değişim bekleniyor. Bununla birlikte teşkilatların ve Bakanlar Kurulu’nun da değişeceği konuşuluyor.

Ancak bununla birlikte, iktidarın yol haritası da tartışılıyor. Öncelikli hedef ekonomik tabloyu düzeltmek ve krizden çıkış. Ancak kısa vadede bu mücadeleden hemen sonuç almak mümkün görünmüyor. 

AKP’nin siyasi hedefi ise gündemi uzun süre kaplayacak büyüklükte: Anayasa değişikliği…

Anayasa değişikliği aslında uzun süredir iktidarın gündeminde, AKP ile MHP’nin hazırladığı sınırlı bir değişiklik taslağı bile var. Ancak siyasi tablo ve Meclis aritmetiği, iki partiyi uzlaşmaya zorluyor. Üstelik gelinen noktada, uzlaşma yollarının aranması AKP açısından kritik de görünüyor.

Sağ koalisyon ihtimali

Anayasanın tamamını ya da bir kısmını değiştirmek için en az 360 milletvekilinin oyu gerekiyor. 360 oyla, anayasa değişikliği teklifi referanduma sunulabiliyor. Anayasa değişikliği teklifinin referanduma götürülmeden doğrudan kabul edilmesi için 400 milletvekilinin desteği gerekiyor.

AKP’nin 265, ortağı MHP’nin 49 milletvekili bulunuyor. TBMM Başkanı dışarıda bırakıldığında iki partinin toplam sayısı 313 yapıyor. Buna göre Cumhur ittifakının 47 vekile ihtiyacı olacak. 2023 genel seçiminde AKP ile hareket eden Hüda Par’ın 4, DSP’nin 1 milletvekili var. Yerel seçimde AKP’den ciddi ölçüde oy çalan Yeniden Refah Partisi’nin de 4 milletvekili bulunuyor. Bu partiler destek verdiğinde de Cumhur ittifakı 322 vekile ulaşabiliyor. Bu tabloda, muhalefet blokunda yer alan, daha önce Altılı Masa’da yer alan partilerin kapısının çalınması gerekecek.

Anayasa masasına oturma ihtimali bulunan Saadet Partisi’nin 10, Gelecek Partisi’nin 10, DEVA Partisi’nin 15 milletvekili var. Demokrat Parti’nin de 3 milletvekili bulunuyor. TBMM’de ayrıca 6 bağımsız vekil bulunuyor. Bu vekillerin tamamı destek verirse 360 sınırı aşılabiliyor ve 366 vekile ulaşılıyor. Ancak bu partilerin ortak bir masa kurulmadan, önerileri kabul edilmeden olası bir teklife destek vermesi mümkün görünmüyor. 

Kilit İYİ Parti

Bu durumda AKP’nin geniş bir anayasa masası kurması dışında sadece İYİ Parti’yi ikna formülü kalıyor. 

AKP’nin önerisine peşin destek verme ihtimali bulunmayan CHP’nin 129, DEM Parti’nin 57 vekili var. Bu sayıdan belediye başkanı seçilen 4 vekil düşecek. Kalan 182 vekilin, bir masa kurulmadan AKP’ye destek verme ihtimali yok.

Bu durumda geriye sadece İYİ Parti kalıyor. İYİ Parti’nin 38 milletvekili var. 38 vekil, Cumhur İttifakı'na destek verdiğinde 360 sayısına ulaşılıyor ve anayasa teklifi referanduma götürülebiliyor. Ancak bu durumda firesiz biçimde tüm vekillerin desteği gerekli. İYİ Parti’nin de pazarlıksız ve firesiz böyle bir teklife destek verme ihtimali zayıf.

Bu durumda AKP’nin önünde iki formül kalıyor. Ya TBMM’deki tüm partilerin katılımıyla geniş bir anayasa masası kuracak ya da CHP ve DEM Parti’yi dışarıda bırakarak, sağ partilerden oluşan bir masa oluşturacak. Bunun dışında Meclis aritmetiği anayasa değişikliğini referanduma götürme olanağı tanımıyor.

Başkanlık sisteminde revizyon

AKP, uzun bir süredir tek başına iktidar olmaya yetecek oyu alamıyor. Ancak MHP ile kurduğu ortaklık, AKP tabanında rahatsızlıklara da yol açıyor. Güvenlikçi politikaların tek başına AKP’yi ideallerinden uzaklaştırdığını düşünen tabanın bir başka tedirginliği de MHP’nin düşük oyuna rağmen istediği an erken seçime giden kapıları açabilme gücünü elinde bulundurması. MHP’nin desteğini çekmesi ve AKP’nin yeni bir ortak bulamaması gibi bir durumda, Cumhurbaşkanı Erdoğan için erken seçime gitmek kaçınılmaz hâle gelecek, zira AKP TBMM’de çoğunluğu kaybedecek.

Bununla birlikte Erdoğan, iki kez başkan seçildiği için, erken seçime gitme kararı almadıkça yeniden aday olamıyor. Erdoğan’a “doğal adaylık” yolunun açılması için de anayasada değişiklik yapılması gerekiyor.

AKP’nin anayasa paketinin başında bu konularla ilgili iki düzenleme var. Birincisi başkan seçilmek için gerekli “yüzde 51” barajının aşağı çekilerek yüzde 40’lara indirilmesi… İkinci olarak da Erdoğan’a yeniden aday olma imkanının tanınması.

Ortak bir masanın bu düzenlemelere onay vermesi çok kolay değil. Ancak AKP de muhalefeti “Anayasa değişikliğini istemiyorlar” sloganıyla köşeye sıkıştırma planları yapıyor. CHP ve DEM Parti’nin yer almayacağı, sağ partilerden oluşacak bir masanın değişikliklere daha kolay ikna olacağı da konuşuluyor.

AKP’nin gündeminde “parlamenter sisteme dönüş” değil, “başkanlık sisteminde revizyon” var. Ve geniş bir anayasa paketi tartışılsa da öncelikli maddeler, söz konusu revizyon düzenlemeleri olacak.