İran'da idam cezası raporu: "2022'de idamlar %75 arttı"

Iran İnsan Hakları (UST) ve İdam Cezasına Karşı Birlikte (ECPM) adlı insan hakları gruplarının hazırladığı rapora göre, İran'da geçtiğimiz sene en az 582 kişi idam cezasına çarptırıldı, önceki yıllara kıyasla ülkedeki idamlar %75 arttı. Böylece 2022, ülkede 2015'ten bu yana en fazla idam cezası infazının gerçekleştirildiği sene oldu. 

• İdam cezasına çarptırılan insan sayısı, 2021'de 333'tü.

Resmî bilgiler eksik: Raporda, 2022 yılında kaydedilen idamların sadece 71'inin hükümete dayalı resmî kaynaklar tarafından açıklandığı yer alıyor. Geri kalan idamlar "duyurulmayan" veya "gizli" bir şekilde düzenlenmiş ve görgü tanıkları, aile üyeleri, avukatlar ya da hapishane ve adliye gibi yerlerde çalışanlar tarafından bildirildiği ifade edildi.

Eylül 2022'de İran'da başörtüsünü düzgün takmadığı gerekçesiyle gözaltına alınan Mahsa Amini'nin hayatını kaybetmesinin ardından başlayan rejim karşıtı protestolara yetkililer idamlarla karşılık veriyor. En son dört kişinin asıldığı bir dava uluslararası alanda büyük tepki çekmişti. 

• Raporda, bu dört kişinin idam edilmesinin ardından, yüz protestocunun daha idam edilme riskiyle karşı karşıya olduğu belirtildi.

Protesto dışı suçlara da idam cezası: Raporda, İran yönetimi halk arasında korku salmak amacıyla idam cezasını, uyuşturucu suçları gibi siyasi olmayan suçların cezalandırılmasında da kullanıyor. 2022 yılındaki idamların %44'ü uyuşturucu ile ilgili yargılamalar sonucunda verildi. Halbuki 2017'de uyuşturucu suçlarını ilişkin yapılan yasa değişikliğinden sonra 2021'e kadar bu tür suçlar nedeniyle idamların sayısında düşüş görülmüştü. 

Neden? UST direktörü Mahmud Amiri Mogaddam, bu konu hakkında, Mahsa Amini protestolarıyla bağlantılı idamların büyük ölçüde uluslararası tepki topladığını ve bunun da protesto bağlantılı idamları belli bir ölçüde kontrol altında tuttuğunu söylüyor. Öte yandan, gerçekleştiremedikleri protesto bağlantılı idamları telafi etmek ve korku yaymak için ise siyasi olmayan suçlamalardaki idam cezalarının yoğunlaştırdığını ifade etti. 

Tepki: İnsan hakları grupları, Birleşmiş Milletler ve bağışçı devletlerin bu "dramatik artışa" tepki vermemesine tepki gösteriyor. 

Etnik azınlıklar: Raporda ayrıca, nüfusun sadece %2 ila %6'sını oluştura Sünni Müslüman Beluc azınlığının, 2022'de ülke genelinde idam edilen insanların %30'unu oluşturduğunun altı çiziliyor. Bununla birlikte, uyuşturucu suçundan idam edilen Kürtlerin ve Arapların sayısının da nüfusa oranlarında daha yüksek olduğu belirtiliyor. 

•  "İdam cezası İran'da etnik azınlıklara sistematik olarak uygulanan ayrımcılık ve aşırı baskıcı yöntemlerin bir parçası" yorumu yapılıyor. 

En çok hangi suç?  En fazla idam cezası yüzde 49 ile cinayet suçlarından verilmiş. Fakat bu da son 15 yılda bu suç için verilen en yüksek idam cezası oranını oluşturuyor.

Dikkat çeken detaylar: Rapora göre protestocu Macidreza Rahnavard da dahil olmak üzere iki kişi herkesin gözü önünde asıldı. İdam edilenler arasında 18 yaşın altında en az 3 çocuk suçlu bulunurken en az 16 kadın idam edildi.