İstikbal nerededir: F-35’ten F-16’nın modernizasyonuna
Aposto GündemHer sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.
TBMM, Salı günü yapılan ve 4 saatten uzun süren oturumda İsveç'in NATO'ya katılımını Genel Kurul'da onayladı. Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından İsveç ve Finlandiya, 18 Mayıs 2022'de resmî olarak NATO üyeliğine başvurmuş, Türkiye ise bu talebe, "Türkiye'nin terörle mücadelesine destek vermedikleri ve hatta PKK'nın Suriye uzantısı olan YPG'ye destek verdikleri" gerekçesiyle itiraz etmişti. Finlandiya'nın üyeliğini onaylayan Türkiye, "Kuran yakma eylemleri ve terörist grupları koruması" gerekçesiyle İsveç'in üyeliğini onaylamayı ise askıya almıştı. Ancak bu yıl, ABD'den F-16 satın alımıyla ilgili açıklamalarda İsveç'in NATO üyeliği gündeme gelince Türkiye'nin konuya ilişkin tavrı da değişmeye başladı.
Türkiye, hâlihazırda envanterinde var olan F-16 savaş uçaklarını neden istiyor? 2021'den bu yana F-16 konusunda neden ısrar ediliyor? Bu süreçte neler yaşandı ve İsveç'in NATO'ya üyeliğini onaylama vaadini yerine getiren Türkiye'ye bundan sonraki adımlar ne olacak?
Türkiye'nin envanterinde hangi savaş uçakları var?
Ece Göksedef imzasıyla 2021'de BBC Türkçe'de yayımlanan habere göre, Türkiye'nin şu anki envanterinde F-4E ve F-16 savaş uçakları bulunuyor.
- F-4E: Türkiye, 1970'li yıllarda Vietnam Savaşı sırasında ünlenen ABD yapımı F-4'lerden 40 adet satın aldı. 1980'e kadar avcı bombardıman F-4E uçaklarından 32 adet daha satın alındı. 1980'li yıllarda 70 adet F-4E, 1991-1992 yıllarındaki Körfez Savaşı sırasında da 40 adet F-4E Phantom Türkiye'ye hibe edildi. 1990'lara gelindiğinde Türkiye'nin envanterinde 182 adet F-4E savaş uçağı bulunuyordu. 1997'de İsrail'le yapılan anlaşma kapsamında bu uçaklardan 54'ü, 2003'e kadar modernize edildi ve F-4E Terminatör 2020 adını aldı. Türkiye'nin envanterindeki bir filo kadar, yani 30 civarı F-4E, aktif olarak kullanılıyor.
- Bununla birlikte: F-35'lerin aktif hizmete başlamasıyla 2020 yılında F-4E'lerin tamamını envanter dışı bırakma planları gündemdeydi, ancak 15 Temmuz 2016'daki darbe girişiminin ardından Gülen cemaatiyle bağlantılı olduğu gerekçesiyle görevden alınan pilotların büyük bir kısmının F-16 pilotu olması, F-35 projesinde de gecikmeler yaşanması dolayısıyla F-4E'lerin aşama aşama emekli edilmesi planı yavaşlatıldı.
F-4E/Vikipedi
- F-16: Türkiye ilk olarak Blok 30 modeli F-16'lar aldı. 1987-1995 arası 160 adet F-16, bu şekilde Türkiye'nin envanterine girdi. Bunların 8 adedi ABD'den satın alınırken 152'si TUSAŞ tarafından monte edildi. 1999'a kadar 80 adet F-16 daha envantere katıldı. Böylece 2000'li yıllara girerken 12 filoluk F-16 adediyle Türk Hava Kuvvetleri'nin asıl gücünü F-16'lar oluşturmaya başladı. ABD ile anlaşmalı olarak beş ülkenin ortak üretime katıldığı F-16'lar, TUSAŞ tarafından sadece Türk Hava Kuvvetleri için değil; diğer ülkelere satılmak üzere de üretildi.
- Ancak: 2000'li yıllarda bu kez F-16'lar da kaza/kırım haberleriyle anılmaya başladı. Teknolojik gelişmeleri yakalayabilmek ve gövde ömrünü uzatabilmek için modernizasyon ihtiyacı öncelik kazandı. Lockheed Martin firmasıyla yapılan anlaşma kapsamında 30 F-16 daha 2012'de Türk Hava Kuvvetleri filosuna katıldı. Bu yıllarda kaza/kırıma uğrayanlar çıkarıldığında yaklaşık 250 kadar F-16 uçağı Türk Hava Kuvvetleri tarafından aktif olarak kullanılıyor.
- F-16 Modernizasyonu: Lockheed Martin'in "Savaşan Şahinler" adını verdiği F-16'ların en yeni konfigürasyonu, Blok 70/72'ler. Türkiye'deki en gelişmiş varyasyon ise Blok 50+'lar. F-16'ların Blok 40 varyasyonunda birçok özelliği geliştirildi. TSK'nın envanterindeki Blok 30 F-16'ların da 2035'e kadar F-35'lerin eklenmesiyle kademeli olarak emekli edilmesi planları gündeme gelmişti. Ancak F-35'lerin Türkiye'ye satışı yapılmayınca F-16'ların modernizasyon çalışmaları öncelik kazandı. İlk deneme 2010'da 10 adet F-16'da yapıldı. Başarılı olunca 165 uçağa da seri modernizasyon uygulaması yapıldı. F-16'ların yarısından fazlası TUSAŞ ve ASELSAN tarafından modernize edilmiş ve Blok 50+ seviyesine getirilmiş oldu.
Türkiye neden F-35 alamadı?
Türkiye, Lockheed Martin’in ana yüklenicisi olduğu F-35 programına dahil ülkeler arasında yer alıyordu. 1999 yılında ilk adımı atan Türkiye, 2002 yılında Sistem Geliştirme ve Gösterim, 2007 yılında ise Üretim, Destek ve Sürekli İyileştirme safhaları ile programa katılımını artırdı. Türkiye, toplam 100 adet geleneksek iniş-kalkış yeteneğine sahip F-35A tedarik etmeyi planladığını açıkladı. Bunlardan 30’unun siparişini de verdi.
Türkiye’nin ilk iki F-35 uçağı için 21 Haziran 2018’de ABD’de Türk yetkililerinin de katılımıyla bir tören yapılmıştı. Bu tarihten itibaren Türkiye’nin uçak sayısı 6’ya ulaştı. Hatta ABD’de Türk pilotların eğitimi de başlamıştı. Ancak ABD, 17 Temmuz 2019’da, Türkiye’nin Rusya menşeli S-400 hava savunma sistemlerini teslim alması nedeniyle F-35 Programı’ndan çıkarılacağını açıkladı. ABD, kararının gerekçesini ise "S-400 hava savunma sistemlerinin NATO sistemleriyle uyumlu olmadığı ve gizli askerî bilgilerin Rusya'nın eline geçebileceği" şeklinde açıkladı.
F-35 programında kalabilmek veya o tarihe kadar ödenen 1,4 milyar doları geri alabilmek için Ankara ile Washington arasında bir trafik başladı. Türkiye, 23 Eylül 2021'de programdan resmen çıkarıldı, ancak bunu 27 Ekim'de öğrendi.
Ekim ayı başında ise Türkiye, Lockheed Martin tarafından üretilen 40 adet F-16 ve 80'e yakın F-16 modernizasyon kiti almak için ABD'ye başvurdu. Ankara'dan bu yeni teklifin daha önce F-35 programı için ödenen 1,4 milyar doların karşılığında yapıldığına dair açıklamalar geldi.
Yeniden F-16 talebi
Türkiye, 2021 yılında Lockheed Martin tarafından üretilen 40 adet F-16 ve 80'e yakın F-16 modernizasyon kiti almak için ABD'ye başvurdu. ABD ile Türkiye arasında müzakereler devam ediyordu.
Rusya'nın Ukrayna'ya saldırısı sonrasında ABD Başkanı Joe Biden Türkiye'ye uçakların ve modernizasyon kitlerinin satılmasını desteklediğini açıkladı. Takip eden süreç içinde Kongre'den çeşitli itirazların yükselmesi ve satışı belirli şartlara bağlayan yasa tasarılarının geçirilmesi karşısında Başkan Biden satışa olan desteğini yineledi.
İsveç'in üyeliği nasıl ortaya çıktı?
29 senatör, Biden'a yolladıkları mektupta İsveç ve Finlandiya'nın NATO üyelik başvuruları Türkiye tarafından onaylanana kadar uçak ve modernizasyon kitlerinin satışına onay vermeyeceklerini ifade etti.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Eylül ayında Hindistan'da yapılan G20 Liderler Zirvesi'nde, ABD Başkanı Joe Biden'la F-16 konusu hakkında görüştüklerini belirterek "F-16 konusunda maalesef dostlar işi alıyorlar, götürüyorlar, 'İsveç de İsveç' diyorlar. Şimdi bu şekilde yaklaşım bizi ciddi manada üzmektedir. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nden bu tür bir karar geçmediği sürece benim 'evet' demem mümkün değil" açıklamasıyla ABD'nin F-16 satışı ile İsveç'in NATO üyeliği arasında bir bağlantı olduğuna dikkat çekmişti.
ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Miller da bir basın toplantısında "F-16 satışıyla İsveç'in NATO üyeliği arasında bağlantı var mı?" sorusuna "Bağlantı olmadığını düşünüyoruz. Ancak Türk hükümetine ifade ettiğimiz üzere, satışın ABD Kongresi tarafından onaylanması gerekiyor" cevabını vermişti.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, "F-16 alımının İsveç'in NATO üyeliğine bağlanması doğru değil. Polis koruması altında Kur'an-ı Kerim yakılması çok açık bir provokasyondur, nefret suçudur. Hiç kimse bizden buna sessiz kalmamızı bekleyemez" açıklamalarında bulunsa da 23 Ekim 2023'te İsveç’in NATO’ya Katılım Protokolü'nü imzalayarak Meclis'e göndermişti.
Bundan sonra ne olacak?
ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, Çarşamba günü Kongre üyelerine bir mektup yazarak, Türkiye'ye 20 milyar dolarlık Lockheed Martin F-16 uçağı ve modernizasyon kiti satışının onaylanması çağrısında bulundu.
Öte yandan ABD'nin Ankara Büyükelçisi Jeffry Flake; Türkiye'nin İsveç'in NATO'ya üyeliğini resmen onayladığını Washington'a bildirdiği anda, Dışişleri Bakanlığı'nın F-16 satışı için Kongre'ye resmî bildirim yapacağını söyledi.
Millî Savunma Bakanlığı (MSB) kaynakları, F-16 satışıyla ilgili "Resmî kongre onay sürecinin ABD tarafından başlatılması beklenmektedir" açıklamasında bulundu.
Biden yönetimi F-16 savaş uçağının satışını desteklese de Kongre'nin bu süreçte önemi bir rolü bulunuyor. ABD’nin ülke dışına silah satışları için Kongre’nin iki kanadını oluşturan Senato ve Temsilciler Meclisi’nin onayı gerekiyor.
Eylül ayında ABD Senatosu Dış İlişkiler Komitesi Başkanlığı'nı Robert Menendez'den devralan Demokrat Senatör Ben Cardin, "Türkiye sorumlu bir NATO müttefiki gibi davranmaya karar verirse F-16 yolunun açık olmasını bekliyorum" ifadelerini kullanmıştı.
Menendez, Cardin'in aksine Türkiye'ye F-16 satışına karşıydı. Bu nedenle Türkiye Cardin'in gelişini olumlu karşılamıştı.
Ancak yine de 2 yılı aşkın süredir devam eden F-16 satış sürecinin yine hızlı şekilde sonuçlanmayacağı görüşü de Senato'da hâkim.
Kaydet
Okuma listesine ekle
Paylaş
Aposto GündemHer sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.
YAZARLAR
İlkim Emirler
Deputy editor @ Aposto
Aposto Gündem
Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.
İLGİLİ OKUMALAR
“Gibi” ilgeci (edat) Türkçede çok sık kullanılan, cümleye benzetme başta olmak üzere eşitlik / karşılaştırma, zaman (hemen peşinden / anında), olasılık / tahmin ve örneklendirme anlamları kazandıran bir sözcüktür. Bu çok sevilen ilgeç, şarkı ve şiirlerde de her zaman hak ettiği yeri bulmuştur.
