İyi ki doğdun sana? bana? bize?

Önünüzde bir pasta, üzerinde yaşınız kadar mum, çevrenizde sevdiğiniz insanlar “iyi ki doğdun sana…” derken şarkının bitmesini beklediğiniz o garip anda aklınıza şu soru takılıyor: 

Yahu neden doğum günü kutluyoruz?

Modern zamanda, her yıl kutlanan doğum günleri takvimler oluşturulana kadar yoktu. Eskiden, insanlar zamanın akışını Güneş ve Ay gibi büyük gök cisimlerinin hareketlerini takip ederek anlamlandırmaya çalışıyordu. Herkes yaşlandığının farkındaydı ancak kimsenin yaşlılık için dönüm noktası oluşturacak özel günleri yoktu. Ayın döngülerinin, mevsimlerin geçişlerinin kendini tekrar ettiğini fark eden ve bunları not almaya başlayan insanlar, ilk takvimlerin oluşmasına neden oldu. Bu tür zamanı takip sistemi de her yıl doğum günlerini ve diğer önemli olayları kutlama ya da anmayı beraberinde getirdi.

Günümüzdeki doğum günü kutlamalarının her bir parçasında ayrı bir uygarlığın dokunuşu var.

Her şey Eski Mısırlılar ile başladı. Kutsal Kitabı (İncil) inceleyen din alimleri, en erken doğum günü kutlamalarının MÖ 3000 civarında Firavun için olduğunu söylüyorlar.* Daha detaylı araştırmalar ise bu kutlamanın günümüzdeki her yıl gerçekleşen kutlamalar gibi değil de bir kez ve onun bir Tanrı olarak “doğuşunun” kutlandığını öne sürüyor.

Doğum günü mumları için de Antik Yunan halkına teşekkür etmeliyiz. Tanrılar ve Tanrıçalar bir çoğumuzun bildiği üzere Yunan kültürünün büyük bir parçasını oluşturuyor. Antik Yunanlılar, Tanrılarına birçok farklı yollarda övgüler ve kurbanlar sunuyorlardı. Ay Tanrıçası Artemis de bu ritüellerden payına düşeni aldı. Antik Yunanlılar, Artemis’e bir övgü olarak, ayın parlayan ışıltısını ve onun güzelliğini resmetmek için yanan mumlarla süslenmiş ay şeklinde kekler sunarlardı. Mumlar ayrıca bir dileğin veya duanın iletilmesini sembolize ediyordu. Mumları üflemek ise bu dileğin Tanrılara göndermenin bir yoluydu.

Mum kullanımının bir diğer nedeni ise kötü ruhlardan korunma biçimi olarak benimsenmesi. Birçok pagan kültürü gibi Antik Yunan halkı da, “doğum” günleri gibi büyük değişimlerin kötü ruhları bu dünyaya davet ettiğini düşünüyorlardı. Bu kötü ruhlara karşı karanlığı yok eden kutsal ışığı temsil ediyormuş gibi mumlar yakıyorlardı. Bu da mumların doğum günü kutlamalarında bir korunma ritüeli olarak yer edinmesine neden oldu.

Antik Romalılara kadar doğum günü kutlamaları önemli isimler, Tanrılar, Tanrıçalar için yapılıyordu ancak Antik Romalılar, sıradan insanın doğumunu ilk kutlayanlardı. Bu, tarihte ilk kez bir uygarlığın din dışı kişilerin doğumunu kutladığını gösteriyordu. Sıradan Roma vatandaşları, arkadaşlarının ve aile üyelerinin doğum günlerini kutlardı.

Daha sonra Sanayi Devrimi gerçekleşti.

Şekerli kekler, uzunca bir süre yalnızca zengin insanların erişebildiği bir doğum günü ürünüyken, Sanayi Devrimi ile birlikte şeker daha yaygın olarak kullanılabilir hale geldiğinden şekerli kek ve pastalarla doğum günü kutlamaları çoğalmaya başladı.

🎶 Doğum günü şarkısına gelecek olursak: Her ikisi de Kentucky'de okul öğretmeni olan iki kız kardeş, Patty Hill ve Mildred J. Hill, 1893'te diğer okul öğretmenleri için bir kitapta yayınlanan “Good Morning to All” adlı bir şarkı yazdılar. Bu şarkının asıl amacı, öğrencilerle birlikte sınıfta söyleyerek güne güzel başlamaktı. Ardından Robert Coleman, 1924'te bu şarkıyı, orijinal sözleri hızla gölgede bırakan birkaç değişiklikle bugün söylediğimiz “Doğum Günü Şarkısı”na çevirdi. 1935'te The Summy Company de şarkı için bir telif hakkı oluşturdu ve Hill kardeşlere de yazarlar olarak atıfta bulundu. O tarihte doğum günü şarkısının değeri ise 5 milyon dolar civarında belirlendi.

Artık bir sonraki doğum gününüzde, çevrenizde sevdiğiniz insanlar “iyi ki doğdun sana…” şarkısını söylerken “Yahu neden doğum günü kutluyoruz?” diye düşünecek olursanız derin bir nefes alın, önünüzdeki mumları üfleyin ve binlerce yıldır sürekli evrimleşen bir ritüelin parçası olmanın tadını çıkarın. 

*GENESIS 40:20: On the third day, which was Pharaoh’s birthday, he made a feast for all his servants and lifted up the head of the chief cupbearer and the head of the chief baker among his servants.