Karadeniz gazı: ‘Müjde’nin bedeli

"Müjde" başlıklarıyla önümüze çıkan Karadeniz gazı, son dönemdeki doğalgaz ve elektrik zamlarının önüne geçemedi. En son 1 Ağustos itibarıyla doğalgaza %38 zam geldi. Oysa 2023'teki genel seçimden hemen önce yeni bir gaz haberi daha müjdelenmiş; 24 Nisan 2023'ten 31 Mayıs 2023'e kadar olan 38 günlük doğalgaz kullanımlarının tamamı, sonrasında 1 Mayıs 2024 tarihine kadar gelecek olan faturaların 25 metreküplük kısmı Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ödenmişti.

Karadeniz'de keşfedilen doğalgaz rezervleri, Türkiye'nin enerji ithalatını azaltma ve ekonomik bağımsızlığını artırma vaadiyle tanıtıldı, ancak 2023 genel seçimlerine yetiştirilme çabası; yeterli araştırma ve hazırlık yapılmadan hızlandırılan üretim sürecine, süreç de yüksek maliyetlere ve teknik sorunlara neden oldu. 

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Karadeniz doğalgazı müjdesi, resmî verilere yansımadı. BirGün'den Havva Gümüşkaya'nın haberine göre, 2023 seçimleri öncesinde faaliyete giren Filyos Gaz İşleme Tesisi'nde ilk fazda günlük 10 milyon metreküp üretim hedefi belirlendi. Ancak üretim, bu hedefin altında kaldı. 2023 yılı sonunda, ortalama günlük 2,49 milyon metreküp ile başlayan üretim, 2024'ün ilk beş ayında ortalama 3,47 milyon metreküpe ulaştı.

Gaz müjdeleri 

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 30 Kasım 2021'deki açıklamasında “Sakarya Gaz Sahası'nda ilk fazda 10 kuyudan günlük 10 milyon metreküp üretim yapmayı planlıyoruz, ikinci fazın tamamlanmasıyla bu rakam 40 milyona çıkacak" ifadelerine yer vermişti. Dönemin Enerji Bakanı Fatih Dönmez, Sakarya’daki bu üretimin başlangıcı olarak 2023 yılını hedef göstermişti.

Erdoğan 13 Haziran 2022'de Karadeniz'de gaz bulunduğu müjdesini vermiş; “2023'ün birinci çeyreğinde ilk fazda üretilecek günlük 10 milyon metreküp doğalgazı millî iletim sistemimize aktarmış olacağız" açıklamasında bulunmuştu. 

14 Mayıs 2023'teki genel seçimlerden önce Nisan 2023'te Erdoğan, Karadeniz doğalgazının devreye alındığını belirtmişti. 

Doğalgaz ve petrol haberleri 

doğrulukpayı'nda yer alan araştırmada, son 18 yılda Karadeniz’de iki kez doğalgaz, bir kez de petrol bulunduğu haberleri teyit edildi. 

• 10 Eylül 2011'de Hürriyet gazetesindeki habere göre, Karadeniz’de çok değerli petrol bulundu. 
  • TPAO Genel Müdürü Mehmet Uysal’ın yaptığı açıklamaya göre, Karadeniz’de Sürmene-1 kuyusundan alınan numunelerin içerisinde kaliteli petrol emarelerine rastlandı. Petrolün kalitesinin yüksek olduğunu vurgulayan Uysal, basınçlar nedeniyle sondaja devam edemediklerini belirtti.
• 17 Eylül 2012’de Hürriyet gazetesindeki habere göre dönemin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Taner Yıldız, Karadeniz Bölgesi’ndeki Istranca’da TPAO’nun yaptığı çalışmada doğalgaza rastlandığını bildirdi. 
  • Bakan Yıldız, doğalgazın bulunduğunu, ancak henüz çıkarılmadığını belirtti. TPAO’nun 2015 Mayıs tarihli Ham Petrol ve Doğal Gaz Sektör Raporu'nda, Karadeniz’de 2004-2014 yılları arasında sismik çalışmalar yapıldığı ve Istranca kuyusundan sondaj çalışmalarının yapıldığına dair bilgiye yer verildi.
• 15 Kasım 2018’de Sözcü gazetesinde yer alan habere göre, Karadeniz’de Barbaros sismik araştırma gemisinin yaptığı çalışmalarda, Batı Karadeniz’de doğalgaz yatakları tespit edildi. 
  • Enerji Enstitüsü’nün bildirdiğine göre Türkiye, Batı Karadeniz’de Romanya ve Bulgaristan’ın yıllardır faaliyetlerine devam ettiği Tuna Bloğu’nda sondaj çalışmaları başlattı.

Fatih sondaj gemisi 

29 Mayıs 2020'de Haydarpaşa Limanı'ndan kalkarak Karadeniz'deki ilk görevine giden sondaj gemisi Fatih, 20 Temmuz 2020'de Zonguldak açıklarındaki Tuna-1 lokasyonunda ilk derin deniz sondajına başladı. Fatih gemisinin 21 Ağustos 2020'de Karadeniz'de 4 bin 575 metre sondaj hedefine ulaşılmasına 1.055 metre varken, 320 milyar metreküp doğalgaz rezervi bulduğu açıklandı. Rezervin 17 Ekim 2020'de 85 milyar metreküp artışla toplam 405 milyar metreküpe ulaştığı bildirildi. Karadeniz'deki gaz rezervi, 4 Haziran 2021'de Amasra-1 kuyusundaki 135 milyar metreküplük keşfin ardından toplamda 540 milyar metreküpe çıktı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Aralık 2022'de ise bölgedeki toplam rezervin 710 milyar metreküpe ulaştığını duyururken, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na bağlı kuruluş olan MAPEG, doğalgaz rezervinin 543 milyar metreküp olduğunu belirtti.

2023'teki doğalgaz müjdesi ve hedefler

Nisan 2023’te Filyos Gaz İşleme Tesisi, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın katıldığı  "Karadeniz Gazı Devreye Alma Töreni" ile açıldı. İlk fazda günlük gaz üretiminin 10 milyon metreküp olacağı, Faz-2'de 40 milyon metreküpe, Faz-3'te ise 60 milyon metreküpe ulaşacağı belirtildi.

• Öte yandan: EPDK verilerine göre, sahada ilk üretim faaliyeti, günlük ortalama 2,49 milyon metreküp olmak üzere Eylül 2023’te aylık 74,7 milyon metreküp ile başladı. 2024 yılının Mayıs sonu verilerine göre, yılın ilk beş ayında günlük üretim ortalama 3,47 milyon metreküp, Mayıs ayında ise 4,86 milyon metreküp oldu. 

Filyos Gaz İşletme Tesisi’nin seçim arifesindeki açılışında, seçimlerin yapılacağı Mayıs ayında tüm konutlara doğalgazın bedava verileceği açıklanmış; ardından gelir durumları dikkate alınmaksızın tüm konut tüketicilerinin aylık 25 metreküplük gaz tüketimi kalan 11 ay boyunca faturalandırılmamıştı. Bu uygulama ile yaklaşık 5 milyar metreküp gaz bedelsiz olarak tüm tüketicilere verildi. Sadece kamu kaynakları üzerinden yapılan bu uygulamanın faturası ise yaklaşık 1,5 milyar dolar oldu. 

• Önemli ayrıntı: EPDK verilerinde Karadeniz gazının sisteme Eylül ayında dahil edildiği anlaşılırken, bedava gazın ithalat yoluyla temin edildiği açığa çıktı. Buna göre Karadeniz gaz sahasında üretilen gaz, bedava verilen gazın küçük bir bölümüydü.

Üretim hedefleri neden tutmadı? 

BirGün’e konuşan sektör uzmanlarına göre, gazın içerdiği yüksek oranda kum ve su nedeniyle sistem sık sık arızalanıyor, bu nedenle de verim düşüyor. Üretimin günde 40 milyon seviyesine çıkması hâlinde ayda 1,2 milyar metreküp, yılda 14,4 milyar metreküp gaz üretilebilecek. 

Doğalgaz tüketimi 2023 yılında 50 milyar metreküp olarak hesaplandı. Böylece 40 milyon hedefine ulaşılsa dahi çıkacak olan gaz yıllık tüketimin yalnızca dörtte birini karşılayabilecek.

Memur ve emekli zammı etkilendi

TÜİK'in Mayıs 2023’te enflasyonu hesaplarken doğalgaz için "sıfır fiyat" yöntemi uygulaması, doğalgaz fiyatının yansıdığı konut harcamalarının aylık %13,79 gerilemesine ve enflasyonun da 2021 sonlarından itibaren ilk kez %40’ın altına gerilemesine neden oldu. Bu durum memur ve emeklilerin alacağı zammı da etkiledi.