Karanlık Üçlü Nedir?

Narsisizm, makyavelizm ve psikopati kişilik özellikleri karanlık üçlü olarak adlandırılıyor. Birçoğumuzun gözünü korkutan ve hakkında birçok inanış bulunan bu kişilik özellikleri bir spektrum üzerinde yer alıyor. Yani bu özellikleri “karanlık” olarak adlandırsak da insanların bu kişilik özelliklerine sahip olma dereceleri değişiklik gösterebiliyor. Karanlık üçlünün en tehlikelisi ve diğerlerine kıyasla daha nadir görüleninin ise psikopati olduğu düşünülüyor.

Araştırmalar, bir dereceye kadar herkesin karanlık üçlü kişilik özelliklerine sahip olabileceği ihtimalini ortaya koyuyor. Narsisizm, makyavelizm ve psikopatinin görülmesinde bu kişilerin içinde bulundukları çevresel koşullar ya da genetik aktarım etkili olabiliyor. Bu kişilik özellikleri eğer genetik aktarım yoluyla taşınıyorsa bireyin içinde bulunduğu çevresel koşullar, kişilik özelliklerinin ortaya çıkmasını tetikleyebiliyor.

Karanlık üçlüyü oluşturan her bir kişilik özelliğini yakından tanıyalım mı? Narsisizm; şişirilmiş bir benlik algısı, aşırı soğukkanlılık ve bu soğukkanlılığın yalnızca benlik algısına yönelik bir tehditle sarsılması ve güçlü bir hayranlık arzusu ile tanımlanıyor. Narsisizm kişilik özelliğini güçlü bir şekilde gösteren kişiler, çoğunlukla sadece kendi çıkarlarını düşünüyor ve hedeflerini gerçekleştirmek için diğer insanları kontrol etme, yönlendirme ve manipüle etme gibi yöntemlere başvurabiliyorlar. Durumlara dair algıları, gerçekte olandan farklı olabiliyor ve kendilerinde beğenmedikleri özellikleri başkalarına yansıtabiliyorlar. Ayrıca var olan durumu reddetme, başkalarını suçlama ve eleştirme gibi davranışları narsisizm seviyesi düşük kişilere kıyasla daha sık gösterebiliyorlar.  

Karanlık üçlünün bir diğer bileşeni olan makyavelizmi en iyi özetleyen cümle belki de “Amaca giden her yol mübahtır.” cümlesi. Makyavelist kişilik özelliğini yoğun bir biçimde gösteren kişilerin, duygusal farkındalık seviyelerinin düşük olduğu, duygu düzenleme konusunda zorluk yaşadıkları biliniyor. Bunun bir sonucu olarak bu kişiler etraflarındaki insanların ihtiyaç ve isteklerine daha az cevap verebiliyor ve yakınlarına daha az duygusal destek sağlayabiliyorlar. Makyavelist bireyler, belirledikleri hedefe ulaşmak için duyguları görmezden gelerek onları hedeflerine ulaştıracak olan neyse onu yapma eğiliminde oluyorlar. Amaçlarını gerçekleştirmek ve kişisel çıkarlarını en yüksek seviyede tutmak için her türlü yola başvurabiliyorlar. Makyavelizm spektrumunda uçlarda olan kişilere genellikle faydacılık, benmerkezcilik, vicdansızlık gibi özelliklerin de eşlik ettiği görülüyor. Makyavelist kişilerin geçmişine bakıldığında bu kişilerin genellikle sevgisiz, ilgisiz, kısıtlayıcı ve cezalandırıcı davranışları sıklıkla gösteren ebeveynler tarafından yetiştirildikleri görülüyor.

Karanlık üçlünün son bileşeni olan psikopatinin ise empati eksikliği ve dürtüsellikle yakından ilişkili olduğu biliniyor. Bu kişilerin sapkın davranışlarda bulunma eğilimlerinin ortalamaya göre daha yüksek olduğu görülüyor. Psikopati kişilik özelliği; düşük öz denetim, düşük öz güven ve pişmanlık duygusunun eksikliği ile ilişkilendiriliyor. Psikopati seviyesi yüksek bireylerin, çoğu zaman antisosyal davranışlar gösterdikleri ve kontrolsüz davranmaya eğilimli oldukları biliniyor.

Karanlık Üçlü Kişilik Özelliklerinin Benzerlik ve Farklılıkları

Araştırmalar, bu kişilik özelliklerini güçlü bir şekilde gösteren kişilerin ortak noktalarının hissizlik, kayıtsızlık ve manipülatif davranma olduğunu ortaya koyuyor. Karanlık üçlünün benzer davranış modelinin, diğer insanların acı çekmeleri durumunda kayıtsız kalma ve onları kendi çıkarlarını gerçekleştirme uğruna kullanmaktan çekinmeme olduğu gözlemleniyor. Narsisizm, makyavelizm ve psikopati kişilik özelliklerinde fark edilen bir diğer ortak nokta ise işbirlikçi olmama, güvenilmez ve düşüncesiz olma.

Bununla birlikte bu üç kişilik özelliğinin birbirlerinden farklılaştığı noktalar da bulunuyor. Narsisizm ve psikopatinin dışadönüklük ve deneyimlere açık olma ile ilişkili olduğu görülüyor. Psikopati ve makyavelizmin ise öz disiplin ile negatif yönde bir ilişkisi bulunuyor. Karanlık üçlüyü oluşturan kişilik özelliklerini birbirinden farklı kılan diğer bir nokta da her bir kişilik özelliğinin “karanlık olma” derecesi.

Karanlık Üçlü İlişki Tercihlerini Nasıl Etkiliyor?

Araştırmalar, karanlık üçlü ile ilişki tercihleri arasında bir bağlantı olduğunu ortaya koyuyor. Karanlık üçlü kişilik özelliklerine sahip kişiler kısa süreli ilişkileri daha çok tercih ediyorlar. Romantik ilişki yaşamayı daha az tercih ettikleri ve özellikle duygusal olarak bağlanmaktan kaçındıkları görülüyor.

Narsist kişilerin kendilerini her zaman haklı görmeye ve başkalarını suçlu çıkarmaya olan eğilimleri sebebiyle bu kişiler ilişkilerinde daha az uyumlu olarak değerlendiriliyorlar. Onlar için önemli olan ortak kararlar değil kendi istekleri oluyor. Yakın ve sıcak bir ilişkidense daha çok çıkarları üzerine arkadaşlık kuruyorlar ve etraflarındakilerini amaçları doğrultusunda kullanmaya yatkın oluyorlar. İlişkilerini kendilerini övmelerini kolaylaştırabilecek bir alan olarak kullanmak isteyebiliyorlar. Bu sebeple de övgü toplayabilecekleri durumlarda daha iyi bir partner olmaya başlıyorlar. Ancak narsist bireyler reddedilmeye karşı daha hassas oluyorlar ve bu kişilerin ilişkinin dağılmasını önlemeye yönelik davranışlarda bulunma olasılıkları daha yüksek oluyor. Ayrıca narsist bireyler kendilerine hayranlık duyulmasını istedikleri için karşılarındaki kişileri deyim yerindeyse fethetmeye yönelik davranışlarda bulunuyorlar. Bu doğrultuda sergiledikleri davranışlardan biri de karşılarındaki kişiyi göklere çıkarmak oluyor.

Makyavelist bireyler, duygularını ve kırılganlıklarını göstermenin bir zayıflık olduğunu düşündükleri için yakınlık kurma ihtiyaçlarını minimum düzeyde tutmak istiyorlar. İnsanların güvenilmez ve tahmin edilmesi zor olduklarını düşünüyorlar. Bu nedenle diğer insanların sahip oldukları değerlere saygı duymuyorlar ve davranışlarının arkasında genellikle art niyet arıyorlar. Sonuç olarak duygusal açıdan kopuk ilişkiler kuruyorlar ve düşük düzeyde ilişki bağlılığı tercih ediyorlar. Daha uzun vadeli olan ve bağlılık gerektiren bir ilişki içine girdikleri zaman ise bu duyguyu hissedemedikleri için partnerlerini aldatma ihtimalleri daha yüksek oluyor. Ayrılma ya da terk edilme durumunda yoğun öfke hissediyorlar ve yaşadıkları ilişkiyi tümüyle hiçe sayıp aşağılama eğiliminde oluyorlar. 

Makyavelist bireylerin sahip oldukları özellikler ile kaçıngan bağlanan kişilerin sahip oldukları özellikler arasında benzerlikler bulunuyor. İki taraftaki kişilerin de kendileriyle ilgili olumlu, başkaları ile ilgili olumsuz düşünceleri oluyor. Makyavelistleri kaçıngan kişilerden ayıran özellik ise yakınlık beklentileri ile ilgili oluyor. Kaçıngan bağlanan kişiler, insanlarla mesafelerini korumak isterken makyavelist kişiler genellikle karşılarındakini sömürmek ve kontrol etmek amacıyla yakınlık kurmak istiyorlar.