Küba’da Protestolar

Küba’da yılların en büyük protestosu yaşanıyor. Binlerce kişi Pazar günü elektrik kesintilerini, yemek kıtlığını ve ilaçların eksikliğini protesto etmek için sokaklara çıktı. New York Times’a konuşan, Havanalı tiyatro direktörü Adonis Milán, yaşam standartlarına katlanmanın artık çok zorlaştığını söyledi. 

“Sorun artık ifade özgürlüğü değil; sorun açlık. Insanlar bu devleti, tek-parti düzeni, baskıyı ve son 60 yıldır deneyimlediğimiz sefaleti protesto ediyor” dedi. 

Bu protestoyu tetikleyen en güncel neden pandeminin turizme etkisi ile yaşadıkları gelir kaybı. Üniversitedeyken Küba’ya gitme şansını yakalamıştım. O dönem* iki para birimi vardı: CUP ve CUC. Küba pesosu olan CUP, yerel insanların kullandığı ve çoğunun maaşlarını aldığı para birim. CUC ise benim gibi turistlerin eline verilen ve Amerikan dolarına 1’e 1,08 dolar oranına göre sabitlenen para birimiydi. 1 CUC ise tam 25 CUP’a denk geliyordu. Bazı yerlerde turistler ve halk beraber oturmuyordu ve fiyatlandırmalar farklıydı. 

Mesela Coppelia adında devlet tarafından işletilen bir dondurmacıya gittik. Fidel Castro’nun kendi dondurma aşkını, küba halkı ile tanıştırmak için açtığı bu “ucuz” dondurmacı sayesinde Kübalılar, dondurma aşkı ile yanıp tutuşuyor. Bazen Coppelia’ya girmek için 2 saat bile bekliyorlarmış. Çok güneşli ve sıcak bir günde Kübalılar 15 top dondurma tüketebiliyorlarmış. Benlik bir yer. Turist tarafında tabii böyle bir durum yok. Kapıda ne tür para birimin olduğunu soran polise CUClarımızı gösterince, ne kadar istemesek de beklemeden turist bölümüne götürüldük. Burada dondurmalara yaklaşık 2,5 CUC ödeyip ‘oh ne kadar ucuz ve lezzetli’ derken sonradan öğrendim ki, lokal tarafta bir topa 1 CUC’tan az ödüyorlar. Bu farkı elime bir şekilde CUP geçtiğinde daha iyi anladım. Bu parayla bir sokak satıcısından aldığım iki top dondurmaya 3 CUP ödemiştim. 

‘Amma bahsettin dondurma fiyatlarından’ diyebilirsiniz ama turistlerin Küba’nın ekonomisine önemini anlamak için çok basit ve etkili bir örnek.Orada bir dönem yaşayan bir arkadaşımla konuşurken öğrendim ki birçok doktor ve öğretmen işlerini bırakıp turizm ve servis sektörüne geçiş yapıyor. Bazı durumlarda taksici olmak çok daha fazla para kazandırıyordu çünkü paralarını turistlerden CUC olarak alıyorlardı. 

Küba başkanı Miguel Díaz-Canel Bermúdez, bu sorunların Amerika’nın suçu olduğunu söyledi. Bermúdez, ‘maydanoz ülke’ adını koyduğum Amerika konusunda da bir yere kadar haklı. Amerika’nın Küba’ya koyduğu ambargolar ve yaptırımların yanında Küba’ya medya ve politika ile yaptıkları karşı kampanyalar kesinlikle ülkeye zarar veriyor. Ancak Küba’nın politik düzeni (sosyalist ülke ve komünist parti) de bu problemin büyük parçalarından biri.Şu anki protestolarda, Komünist Parti yanlıları ile Fidel Castro ve Küba Devrimine karşı sloganlar bağıran eylemciler birbirlerine girdi. 

Che Guevara, Kongo’da devrim yapmaya gitmeden önce yazdığı mektupta “¡Hasta la victoria siempre!” yani ‘zafere kadar, daima!’ der. Bu sözü ardından Kübalı besteci Carlos Puebla Hasta Siempre, Comandante adında Küba devrimi ve Che Guevara’nın rolü hakkında bir şarkı besteledi.  Kübalıların Fidel Castro, Che ve devrim ile ilgili düşünceleri karışık — destekleyen de desteklemeyen taraflar da çok güçlü. Ancak devrimci bir kolektif bilinç aşılanan toplumun bu protesto ile neler başaracağını ( ya da başaramayacağını), devletin halkı rahatlatmak için ne yapacağını merak ediyorum. 

*Ocak 2021’den itibaren, Küba bu iki para birimini birleştirdi. Küba pesosunun Amerikan dolarına oranı 24’e 1.  Díaz-Canel, bu değişim ile maaşların artacağını duyurdu — ancak bununla gıda, ilaç, kamu ve diğer hizmetlerin de fiyatları arttı.