Madde madde sokak hayvanları yasa teklifi ne getiriyor?

Yıllardır tartışılan, büyük görüş ayrılıklarına yol açan sokak hayvanları ile ilgili kanun teklifinin görüşmelerine TBMM Tarım ve Köyişleri Komisyonu’nda başlandı. Komisyondaki tartışmalar da sokakta ve sosyal medyadaki kadar sertti. “Hayvan katliamına izin vermeyeceğiz” görüşü ile komisyonda öneriyi eleştiren CHP’liler, teklifi madde madde inceledikleri özel bir çalışma da yaptı.

CHP’nin komisyon görüşmeleri başlamadan önce yaptığı çalışma, getirilen teklifin sonuçlarını açıkça gösteriyor. Çalışmadan çıkan başlıklar şöyle:

• Sahipsiz hayvanların, “insan, hayvan ve çevre sağlığı” gerekçesiyle öldürülebilmelerine olanak tanınıyor.
• Sahipli ve sahipsiz hayvan tanımları yeniden yapılarak Tarım ve Orman Bakanlığı veri tabanına kaydettirilmemiş tüm evcil hayvanlar “sahipsiz” hâle getiriliyor.
• Bakımevleri dışında bir hayvana bakmak, ancak onun yasal sorumluluğunu alarak, yani Bakanlığın veri tabanına kaydederek sahiplenilmesi hâlinde mümkün olabilecek.
• Mevcut yasadaki “yakala-kısırlaştır-sal” yöntemi kaldırılıyor. Yerine “yakala - rehabilite et - sahiplendir” yöntemi getiriliyor. Getirilmek istenen yöntem, fiili olarak “yakala - öldür” şeklinde işleyecektir.
• İnsani ve vicdani olarak sahipsiz ve güçten düşmüş bir hayvana bakmak zorlaştırılıyor. “Bakımevi kurma” zorunluluğu getiriliyor. Kimse hasta bir sokak hayvanına yardım bile edemeyecek.
• Sahipsiz hayvanlara ötanazi, hatta tıbbi gerekçeler dışında da ötanazi yapılmasının yolu açılıyor.
• İl Hayvanları Koruma Kurulları'nın görevleri arasına sahipsiz hayvanlardan kaynaklanan sorunları belirleme görevi de ekleniyor. Kurullara, hayvanların öldürülebilmesi için gerekçe üretme görevi veriliyor.
• Kanuna aykırı davrananlara uygulanan idari para cezaları artırılıyor.
• Yerel yönetimlerin hayvanlara belli koşullarda uygulayacağı ötanazi suç olmaktan çıkarılıyor.
• Belediyelere 2028 yılı sonuna kadar barınma evleri kurma ve var olanları iyileştirme zorunluluğu getiriliyor.
• 2028 yılı sonuna kadar il belediyeleri ile nüfusu 25 binin üzerindeki belediyelere bir önceki yıl kesinleşmiş belediye gelirlerinin binde 5’i, büyükşehir belediyelerine de binde 3’ü kadar bir kaynağı barınak kurma, rehabilite etme sahiplendirme gibi amaçlar için ayırma zorunluluğu getiriliyor.
• Bu zorunluluğa uymayan belediye başkanları ve belediye meclisi üyeleriyle bu amaçla ayrılan ödeneği başka alanlara harcayan belediye başkanı ve belediye yetkililerinin 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılmalarına olanak sağlanıyor.
• Toplanan hayvanların yeniden sokağa salınması uygulaması kaldırıldığı için “yerel hayvan koruma görevlileri” uygulamasına da son veriliyor.

Hayvanlar “sahipsiz” sayılacak, sahiplenilmeyen öldürülecek

CHP’nin çalışması, teklifin neler getirdiğini açıkça göstermesi açısından önemli. Çalışmada, maddelerle ilgili değerlendirmeler de yapıldı. Bu değerlendirmeler özetle şöyle:

• Kanunun amacının ifade edildiği birinci maddesine eklenmesi önerilen cümleyle insan, hayvan ve çevre sağlığı gerekçeleri, hayvanların korunması ve yaşatılmasından daha öncelikli hâle getiriliyor. Bu değişiklikle “insan, hayvan ve çevre sağlığı” sokak hayvanlarının öldürülebilmelerinin gerekçesi hâline getiriliyor. 
• Teklif, 2 milyon olarak tahmin edilen Türkiye’deki sahipsiz köpek sayısının, köpeklerin yılda 1-2 defa doğum yapmaları nedeniyle aslında 4 milyon olduğu varsayımıyla hazırlanmış.
• Teklifin gerekçesinde bir dişi ve erkek köpeğin, altı yılın sonunda 67 bin hayvandan oluşan bir popülasyona ulaşabildiğine ilişkin bir senaryo çizilmiş.
• Türkiye’deki kuduz riskli temas sayısının yüksekliği de teklife gerekçe gösterilmiş.
• ABD, Japonya, İsveç, Norveç, Hollanda, İrlanda, İngiltere, Fransa, Finlandiya, Almanya, Çek Cumhuriyeti, Kanada, Avustralya gibi ülkelerin Türkiye’ye gidecek vatandaşlarını başıboş saldırgan köpek çeteleri ve kuduz riski açısından uyardığı ileri sürülmüş.
• Sahipsiz hayvan sayısının kontrol altına alınabilmesi için tüm sokak hayvanlarının yüzde 70’inin kısırlaştırılmasının gerektiği, Türkiye’de bu oranın yüzde 8,5’te kaldığı, teklifin gerekçeleri arasında sıralanmış.
• Teklifle, hayvanların korunmasında, “yakala-kısırlaştır-sal” yönteminin terk edilmesine uygun olarak hayvan bakımevi tanımında değişiklik yapılıyor. Mevcut uygulamada “hayvanların rehabilite edileceği tesis” olarak tanımlanan, hayvan bakımevleri “hayvanların sahiplendirilinceye kadar barındırıldığı ve rehabilite edildiği” yer olarak tanımlanıyor. Bu tanım değişikliğiyle yakalanıp bakımevine alınan hayvanların, kısırlaştırıldıktan sonra salıverilmelerinin önü kapatılıyor.
• Kanundaki “sahipsiz hayvan” ve “sahipli hayvan” tanımları değiştiriliyor. Sahipsiz hayvan, “sahipli hayvanlar dışında kalan evcil hayvanlar,” sahipli hayvan ise “Bir kişi, kuruluş, kurum ya da tüzel kişilik tarafından sahiplenilen, bakımı, aşıları, periyodik sağlık kontrolleri yapılan ve Bakanlık veri tabanına kaydedilen ev hayvanları” olarak tanımlanıyor.
• Bakımevleri dışında bir hayvana bakmak, ancak onun yasal sorumluluğunu alarak sahiplenilmesi hâlinde mümkün hâle getiriliyor. Değişiklikle bir sokakta veya mahallede o sokak ya da mahallelinin bakımını yaptığı hayvanlar “sahipsiz” hâle getiriliyor ve toplanıp öldürülebilmelerinin yolu açılıyor.
• Teklifte bakımevlerinde yer kalmadığında, yeni gelen hayvanların nerede kalacağına ya da böyle bir durumda ne yapılacağına ilişkin bir belirleme yok. 
• Bu maddeyle getirilen bir diğer değişiklikle sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanlara kazanç ve menfaat gütmeden bakmak isteyenlerin, bakımevi kurarak bu hayvanları sahiplenmelerine atıfla ilgili, şartları taşımaları koşuluyla ilgili kurumlar tarafından izin ve tahsislerin yapılması düzenleniyor.
• Sahipsiz ya da güçten düşmüş hayvanların kanuni istisnalar hariç denilerek öldürülmelerini yasaklayan teklifin bu maddesinde söz konusu kanuni istisnalar düzenleniyor ve sahipsiz hayvanlara ötanazi yapılabilmesinin yolu açılıyor. 
•  “Sahipsiz hayvan popülasyonunun, kamu güvenliği bakımından tehlike oluşturmasına” ifadesinin kanuna eklenmesiyle hayvanların öldürülmesine hastalık dışında bir sebep yaratılmış oluyor.