Mahal

6 Şubat’ta meydana gelen depremler, 11 ile yayılan çok geniş bir coğrafyayı etkiledi. Kısa bir süre içinde, depremlere müdahalenin barınma ihtiyacının ötesine geçeceğini öngören Atölye, Aposto, Neol ve İmece ekipleri, orta ve uzun vadeli bir yaklaşımla i) düşük gelirli sosyo-ekonomik yapının, ii) düşük hasarlı konutların, iii) sağlam okul yapıları veya park alanlarının ve iv) açık mutfak, aş evi veya temiz su projelerinin kesişiminde bulunacak ve yerel topluluğu merkeze alacak şekilde Mahal projesini geliştirdi.

Mahal'i oluşturan 4 katman

Bu yaklaşım, şu anda deprem bölgesindeki müdahale ve yeniden inşa aşamalarında hakim olan bakış açısına topluluk merkezli bir alternatif oluşturmayı amaçlıyor. Projeyle birlikte yer değiştirme, hızlı inşa etme ve depremden etkilenen  kişiler adına harekete geçme gibi yansımaları olan genel yaklaşımın yerine alan açma, davet etme, zamana yayma ve birlikte yapmayı koymayı ve süreçleri dönüştürmeyi hedefliyor.

Projenin ilk aşaması sıcak yemek ve temiz su gibi temel ihtiyaçların karşılanması ve kapalı ve yarı kapalı alanların yapılandırılmasını içeriyor. Temel ihtiyaçların karşılanması için daha geniş psikososyal, ekonomik ve katılımcı yeniden yapılanmanın temellerini atacak.

Sırasıyla psikososyal destek ve sosyalleşmenin sağlanması, depremden etkilenen kişilerin de parçası olduğu ekonomik döngüyü desteklemek ve mesleki eğitim projelerine başlamak hedefleniyor. Projenin son aşamasında ise depremden etkilenen kişilerle birlikte mahalle planlarının hazırlanması, tasarlanması ve uygulamaya geçilmesi planlanıyor.

Nasıl başladı?

Bu projenin arkasında ekiplerin depremlerden hemen sonra etkilenen bölgeye yaptıkları ziyaretler ve bölgeye dair gözlemleri var. 18-21 Şubat 2023 tarihlerindeki ziyaretlerde ekipler, Maraş Sümer Ortaokulu ve Hatay Muhtar Ahmet Yiğitoğlu Ortaokulu’nda her ne kadar farklı illerde ve bağlamlarda olsalar da birbirine benzer bir doku gördüler:

1. Temel ihtiyaçlar üzerinden önce çocukları, sonra kadınları bir araya getirmek: Günlük sıcak yemek, temiz su, tuvalet.
2. Yalın ve tanımlı mekânsal çözümlerle ortak topluluk alanları yaratmak: Okul sahaları veya bahçelerinde çardak, masalar, kitaplar, oyuncaklar, beyaz perde vb.
3. Destekleyici fonksiyonlarla katılımı arttırmak: Psikososyal destek, sağlık hizmetleri, kadın destek çemberleri, yevmiyeli çalışanlar ve geleceğe dair planlar (ortak tasarım alanı vb.)

Maraş Sümer Ortaokulu ve Hatay Muhtar Ahmet Yiğitoğlu Ortaokulu’ndaki mekân tasarımı ve kurulan sistem, buralardaki toplulukları devlete "muhtaç" bir noktadan uzaklaştırarak yereli kuvvetlendiren, dış göçü azaltan veya tersine çeviren bir kuvvete sahip. Aynı zamanda bu iki örnek düşük gelir, yıkılmamış bina stoğu ve yerel hızlı inisiyatif sayesinde yeşermeyi başardı.

Ekipler, bu iki örnekteki benzer durumun yanında başka zorluklarla da karşılaştı:

1. Sürdürülebilirlik - Gönüllülük çalışmaları için bir sistem tasarımı gerekiyor.
2. Okulların yeniden açılma takvimi - Okulların değişen açılma takvimleri bu mekânların geleceğini belirsiz kılıyor.
3. Partnerlik - Farklı uzmanlıkları bir araya getirmek için partnerlikler kurmak gerekiyor ancak bu mekânların yapısal olarak tüzel kişilikleri bulunmadığı için partnerlik kurmak zorlaşıyor.

Projenin hedefleri neler?

Proje, afet sonrası deprem bölgelerinde ölçeklenebilir ve efektif olan, psikososyal destek ve ekonomik gelişime odaklanan katılımcı topluluk alanları oluşturulmasını hedefliyor. Proje, temel yaklaşım olarak üç farklı tasarım prensibini önceliklendiriyor:

• Onurlu ve Vakur Yaşam
  İnsanlar temel ihtiyaçlarını karşılarken incelikli düşünülmüş bir deneyim arayışında. Aileler, yemek almak için çocuklarını yolluyor çünkü "bağış yapılması" onları mağdur hissettirdiği için ödünç almak, mecbur olunca ortak alandan bir şeylere ulaşmak ve mümkünse karşılığında çalışmak istiyorlar.
• İş Birlikçi Üretim
  Bireyler, ortaklaşa bir üretim döngüsü ile hem yaşadıkları travmaya dair bir destek mekanizması oluşturuyorlar, hem de üretileni sahipleniyorlar. Onlara hazır sunulan, yer yer fazla "rafine" yaklaşımlar ise güç ve kontrol dengelerini bozabiliyor. Tam tersi, insanların ortak olduğu üretim döngüsü hem mekânsal kalıcılık hem de duygusal aidiyeti kuvvetlendiriyor.
• Uzun Vadeli Döngüsellik
  Bireyler, hem birbirlerine, hem de gönüllülere olan güveni adım adım oluşturma ihtiyacındalar. Tek seferde gelen, anında sunulması gereken ihtiyaçlar baki: temiz su, tuvalet, duş, sıcak yemek. Ancak buna paralel olarak daha döngüsel yaklaşımlara da ihtiyaç var - örneğin efektif bir gönüllülük ağı, yerel tarım ile kurulacak bir yemek sistemi, yerel yevmiye sistemi ile operasyon, veya zamanla ortak alanın programlanmasının evrilmesini sağlamak gibi.

Bir sonraki adımda ne olacak?

Mahal - Komşuluk Ağı üzerine çalışan ekipler, orta vadede benzer mahalleler ve mahalle ağlarının hem kriz öncesi hazırlık dönemlerinin hem de kriz sonrası müdahale ve yeniden yapılanma alanlarının nasıl geliştirilebileceğine dair bir yol haritası çıkarıyor. Aynı zamanda ise farklı STK'lar ve ATÖLYE'nin kurucusu olduğu Kolektif İnovasyon ve Tasarım Derneği'yle (TIK) projenin etki alanını genişletmek için hibe ve fon çağrılarını takip ediyor.

Projeyi kimler yürütüyor?
ATÖLYE, Aposto, Neol, İmece

Afet Dayanışma Ağı'na Katıl