Mucizevi kuşaktan ortak melankoliye: Z Kuşağı’nın kendini arayışı

Son yıllarda Sırbistan’dan Fas’a, şimdi de başta Fransa olmak üzere Batı Avrupa’nın farklı kentlerine uzanan gençlik hareketleri; eğitim bütçelerindeki eksikliklere, büyüyen ev bulma krizine, yolsuzluğa ve ekonomik güvencesizliğe karşı yükselen kitlesel eylemler olarak karşımıza çıkıyor. Öte yandan Z kuşağı, artık varoluşunun bir parçası hâline gelen melankoli ve gelecek kaygısının ilacını bambaşka yerlerde, hatta kimi zaman tamamen zıt ideallerde de arayabiliyor.
Mucizevi kuşaktan ortak melankoliye: Z Kuşağı’nın kendini arayışı

1991 yılında Douglas Coupland, Generation X: Tales for an Accelerated Culture kitabında içinde bulunduğu kuşağı “X” olarak tanımlayarak günümüzün en büyük trendlerinden birini, kuşakları isimlendirme ve ortak aidiyetlerini sorgulama akımını popüler kültüre taşıdı. Daha önce kuşak çatışmalarını inceleyen sosyologlar olsa da Coupland bir sosyolog değil, kendini yabancılaşmış hisseden kuşağını sorgulayan bir sanatçıydı. Popüler kültüre kattığı bakış açısı ise zamanla Y, Z ve Alfa kuşaklarına uzanan bir aidiyete dönüştü.

Kuşakları isimlendirerek anlama trendi, ilk olarak pazarlamacılar arasında yayıldı. Ancak özellikle 1990’ların sonları ile 2010’ların başları arasında doğanları tanımlamak için kullanılan "Z kuşağı" etiketi, zamanla başlı başına bir kimliğe dönüştü. Artık neredeyse bir millet gibi Z kuşağının da ortak bir kültürü, espri anlayışı ve alışkanlıkları var. Öyle ki kurumlar, bu kuşağa daha fazla seslenebilmek için gençlere doğrudan “Gen Z” diye hitap edebiliyor; onlarla özdeşleştirilen bazı davranışlarla tatlı tatlı dalga geçerek onlara hitap etmeye çalışabiliyor.

  • Fakat bugün aynı “Gen Z"nin kurumlara güveninin eridiğini, geleceğe dair umudunun azaldığını ve temsiliyet krizinin yükseldiğini de görüyoruz. Bu koşullarda kurumların gençlerin güvenini kazanması hiç olmadığı kadar zor. Hatta bu güvensizlik, artık başlı başına bir “Gen Z” aidiyetinin parçası.

Gelinen nokta ise bugünkü “Z kuşağı protestoları”. Son yıllarda Sırbistan’dan Fas’a, şimdi de başta Fransa olmak üzere Batı Avrupa’nın farklı kentlerine uzanan gençlik hareketleri; eğitim bütçelerindeki eksikliklere, büyüyen ev bulma krizine, yolsuzluğa ve ekonomik güvencesizliğe karşı yükselen kitlesel eylemler olarak karşımıza çıkıyor. Farklı ülkelerde, farklı koşullarda ortaya çıkan bu eylemlerde gençler çoğu zaman ön saflarda yer alıyor. Bir zamanlarda şanslı bir zamanda dünyaya geldikleri söylenen bu kuşak, bugün kendisine karşı adaletsiz olduğuna inandığı bir dünyanın varlığını Z kuşağı kimliğinin bir parçası hâline getiriyor. 

  • Birçok ülkede büyüyen konut kriziyle birlikte 20’li yaşlarda kendine ait bir yaşam alanına sahip olmanın giderek zorlaşması, yüksek eğitimliler arasında nitelikli bir iş bulamamanın normalleşmesi, Batı’da artan enerji ve savunma bütçeleriyle birlikte sosyal harcamaların geri planda kalması ve demokrasinin birçok ülkede gerilemesiyle Z kuşağı olmak da hiç olmadığı kadar melankolik bir kimliğe dönüşüyor.

Adults

Bu yeni kimliğin izlerini yalnızca kitlesel protestolarda değil, popüler kültürde de görüyoruz. Yılın en ses getiren sitcomlarından Adults, yetişkinliğe adım atmaya çalışan beş ev arkadaşının zorluklarını komediye dönüştürerek Z kuşağının kaygılarını anlatıyor; böylece kitlesel melankoli bir sitcoma uyarlanıyor. Şirketler ise Z kuşağı gençleri arasında yaygın olarak algılanan “gülümsemeyen, duygusuz yüz ifadesi”ni, yani “Gen Z stare”i, sosyal medyada mem’ler aracılığıyla paylaşarak pazarlamalarının bir parçası hâline getiriyor.

  • Bazı teorisyenler bu ifadenin nedenini gençlerin artık fiziksel olarak daha az sosyalleşmesine bağlıyor. Yani aslında bu komik tespitin ardında, dijital dünyanın fiziksel dünyanın yerini almasından sosyal imkanların gençler için ulaşılmaz hâle gelmesine kadar çok daha büyük problemler yatıyor olabilir.

Türkiye’de ise “Z kuşağı”, ilk gündem olduğu dönemden bu yana dünyanın gidişatına kızgın ve genellikle muhalif tarafta duran gençleri tanımlamak için kullanılıyor. 2020 yılında Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın YouTube’da yaptığı bir yayın gençlerden büyük tepki çekince Z kuşağının siyasi idealleri, değerleri ve ne kadar muhalif bir kimliğe sahip olduğu birden ülkece masaya yatırıldı. 2023 seçimlerinde gençlerin hangi partiye oy verebilecekleri dönemin en çok konuşulan konularından biriydi. 

O günden beri Z kuşağı, Türkiye’de bazen yüceltilen, bazen küçümsenen, bazen de kendi içinde ayrışan “yeni kuşak solcu” veya “seküler milliyetçi” gibi kimlikler üzerinden anlaşılmaya çalışılan bir grup. Birçok ülkede olduğu gibi Türkiye’deki Z kuşağı da geleceğe dair umutsuzluğu, sisteme karşı tepkileri ve yeni kimlik arayışlarıyla öne çıkıyor.

Tüm dünyada Z kuşağından muhalif gençler, ortak aidiyetlerini internet ve popüler kültür üzerinden de ifade ediyor. Geçen yıl Fas’taki protestolarda muhalif gençler arasında sembolleşen One Piece animesine ait korsan bayrağı, bugün Paris’teki eylemlerde de görülebiliyor. Benzer şekilde, Türkiye’deki 19 Mart protestoları sırasında ortaya çıkan ve viral olan Pokémon kostümü, daha sonra Sırbistan, Gürcistan ve hatta ABD’deki eylemlerde de görüldü.

  • Birbirinden farklı ülkelerde, farklı siyasi taleplerle sokağa çıkan gençlerin aynı popüler kültür sembollerini kullanması, gençlerin ön planda olduğu hareketler arasında dikkat çekici bir görsel ortaklık yaratıyor.

Fakat Z kuşağı, belirsiz bir geleceğe karşı mücadele eden bir kuşak olduğu kadar kendi içinde de bölünmüş bir kuşak. Bir yanda Fransa’daki öğrenciler eylemleriyle tüm dünyada gündem yaratırken, öte yanda birçok Z kuşağı üyesi sosyal medyada bu eylemleri yozlaşmanın bir göstergesi olarak yorumlayabiliyor. Bir yanda Türk kökenli ABD’li yayıncı Hasan Piker, sosyalist görüşleriyle geniş bir genç kitleye ulaşırken diğer yanda Z kuşağının birlikte büyüdüğü ve bugün Trump yanlısı olan birçok influencer sosyal medyada hiç olmadığı kadar ön planda. Berlin’de genç seçmenlerden güçlü destek alan Die Linke, Elif Eralp’in adaylığında seçimden birinci çıkarken Almanya genelinde AfD’nin özellikle genç erkekler arasındaki desteği de artıyor.

Yani Z kuşağı, artık varoluşunun bir parçası hâline gelen bu melankoli ve gelecek kaygısının ilacını bambaşka yerlerde, hatta kimi zaman tamamen zıt ideallerde arayabiliyor. Böylece Z kuşağı, yalnızca melankoli etrafında birleşen değil, melankoliyle birlikte farklı rüzgarlara kapılan ve kendini binbir farklı şekilde anlatmaya çalışan bir jenerasyonun hikayesine dönüşüyor.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

İLGİLİ BAŞLIKLAR

YAZARLAR

Nart Özel

Nart Özel

Brüksel’de yaşayan bir İstanbul insanı. Hayatın içinden kültür ve sanat trendlerini Türkiye’den Dünya’ya, siyasetten topluma geniş bir bakış açısıyla yeniden yorumlamayı sever.

Spektrum

Spektrum

Her perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.

İLGİLİ OKUMALAR