Myanmar'da kriz büyüyor

Şubat ayında askerî darbe yaşanan Myanmar'da darbe karşıtı protestolar sürüyor. Myanmar'daki Siyasi Tutuklulara Yardım Birliği (AAPP), darbe sonrasında 2 bin 574 kişinin tutuklandığını ve 120 kişi hakkında tutuklama kararı çıkarıldığını bildirdi. Emniyet güçlerinin protestoculara müdahalesi sonucu yaşamını yitirenlerin sayısının ise 500’ü aştığı tahmin ediliyor.

• Ne olmuştu? Genelkurmay Başkanı Min Ang Hlaing liderliğindeki ordu, ülkede yapılan seçimin hileli olduğunu öne sürerek 1 Şubat'ta darbeyle yönetime el koymuştu. Darbe sonrası ülke genelinde rahipler, akademisyenler ve sağlık çalışanlarıyla başlayan sivil itaatsizlik eylemleri yapılmış, protestoları engellemek isteyen yönetim ülke genelinde internet erişimini kısıtlamıştı. Arka planda yaşananların ayrıntılarını öğrenmek isteyen okuyucularımızı geçen ay yayımlanan Myanmar’da darbe ve protestolar başlıklı yazımıza alalım.
  
  
• Kanlı protestolar: Geçtiğimiz cumartesi günü emniyet güçlerinin ülkenin birçok şehrinde darbeyi protesto etmek için sokağa dökülen çok sayıda göstericiye ateş açtığı bildirildi. Bazı yerel basın kaynaklarında ölü sayısının 59 olduğu, bazı kaynaklarda ise 90'ı aştığı belirtildi. Ayrıca, güvenlik güçlerinin protestolara müdahalesi sırasında üç çocuğun da hayatını kaybettiği öne sürüldü. Ülkede darbe karşıtlarının eylemlere katılmaları hâlinde "başlarından ve sırtlarından vurulabilecekleri" yönündeki uyarılara rağmen Yangon, Mandalay ve diğer bölgelerde on binlerce kişi sokaklara döküldü.
  
  
• Şimdi ne olacak? Ülkedeki silahlı etnik gruplar, şiddet sona ermediği takdirde halka destek verme tehdidinde bulundu. Myanmar Ulusal Demokratik Ordu Birliği, Arakan Ordusu ve Ta'ang Ulusal Kurtuluş Ordusu yayımladıkları ortak açıklamada, askerî hükümete göstericileri öldürmeye son verme çağrısı yaptı. Soruna siyasi bir çözüm talep eden üç etnik grubun temsilcileri, aksi takdirde kendilerini savunmak üzere "Myanmar'da ilkbahar devrimi" için bir araya gelen bütün etnik gruplarla iş birliği yapacaklarını bildirdi.
  
  
• Myanmar'da resmî olarak kabul edilen 135 etnik grup yaşıyor. Ülkenin kuzeyindeki Kachin ile doğusundaki Shan bölgelerinde özerklik talep eden silahlı etnik gruplarla Myanmar askerleri arasında son zamanlarda çatışmaların arttığı belirtiliyor. Silahlı etnik gruplar Myanmar'ın 1948'de Birleşik Krallık sömürgesinden ayrılarak bağımsızlığını kazanmasından bu yana daha fazla özerklik için hükümetle çatışıyor.
  
  
• Resmî açıklamalar: Askerî yönetim, ölümler ve yaralanmalar hakkında yorum yapmadı. Darbe lideri Min Ang Hlaing, Silahlı Kuvvetler Günü televizyonda yaptığı konuşmada ordunun "demokrasiyi korumak için tüm ulusla el ele vermek" istediğini söyledi ve "hak aramak adı altında yapılan ancak ülkedeki istikrar ve güvenliği etkileyen şiddetli eylemlere izin vermeyeceğiz.” cümlelerini ekledi. Ülkede her yıl kutlanan Silahlı Kuvvetler Günü, Myanmar'ın 1945'te Japonya işgaline karşı askerî direnişinin başlangıcını anıyor. Başkent Naypyitaw'daki askerî geçit törenine Rusya Savunma Bakanı Yardımcısı Alexander Fomin katıldı. Min Ang Hlaing, konuşması sırasında Rusya'nın "gerçek bir dost" olduğunu söyledi. Reuters'a göre Çin, Vietnam ve Tayland da dâhil olmak üzere diğer ülkeler de törene temsilci gönderdi.
  
  
• Uluslararası tepkiler: Myanmar'da askerî darbeye tepki göstermek için sokağa çıkan sivillerin hedef alınmasına ilişkin ABD, Kanada, Fransa, Almanya, İtalya, Birleşik Krallık ve Japonya dışişleri bakanlarıyla Avrupa Birliği Yüksek Temsilcisi tarafından ortak yazılı açıklama yapıldı. Açıklamada, "G7 ülkelerinin dışişleri bakanları ve Avrupa Birliği Yüksek Temsilcisi olarak Myanmar güvenlik güçlerinin barışçıl göstericilere yönelik uyguladığı şiddeti kesin bir şekilde kınıyoruz. Ordu ve asker, itidalli davranmalı ve insan hakları ile uluslararası hukuka saygılı olmalıdır. Silahsız insanlara karşı gerçek mühimmat kullanılması kabul edilemez." ifadesine yer verildi. Birleşik Krallık hükümeti ayrıca Myanmar'daki tüm vatandaşlarını "ülkeyi bir an önce terk etmeye" çağırdı. Açıklamaları takiben ABD, demokratik bir hükümet kurulana dek Myanmar’la karşılıklı tüm ticaret anlaşmalarını askıya aldığını , Birleşik Krallık ise savunma ticaretine yönelik görüşmeleri rafa kaldırdığını açıkladı. 31 ülkeden 137 sivil toplum örgütü ise BM Güvenlik Konseyi'ni Myanmar'a acilen küresel bir silah ambargosu uygulamaya çağırdı.