Nerede yanlış yapıyoruz?

Herkese merhaba,

2021 yılının son yazısı ile karşınızdayız. Bir yılı aşkın süredir aralıksız her hafta sizlerle bir araya geldiğimiz haftalık yazılarımızı, bültenlerimizi ve son dönemde fiziksel ortamlarda da seminerler ve eğitimlerle yüz yüze geldiğimizi düşününce acaba gerçekten de istediğimiz etkiyi yaratabiliyor muyuz diye düşündük. Temelde ilk çıkış noktamız olan farkındalık yaratma amacımız doğrultusunda ekip olarak olması gerekenin çok gerisinde ama beklediğimizin de çok ötesinde bir noktada olduğumuzu düşünüyoruz. Farkındalık kazandırarak etki yaratmak elbette en önemli süreçlerden birisi bizim için. Fakat çıktılarını daha somut şekillerde görebileceğimiz çalışmalar için beyin fırtınası süreçlerimiz devam ediyor. 2021 yılında farklı kurumlarla gerçekleştirdiğimiz eğitimler ve seminerler hem bizim için çok değerli bir deneyim, hem de etki yaratabileceğimiz farklı alanları ve uygulama şekillerini de görmemiz açısından durmadan öğrendiğimiz bir süreçti.

Bu yılın son yazısını da aslında 2021 yılında özellikle Türkiye ekosisteminde elde ettiğimiz deneyimlerimiz sayesinde 2022’de odak noktamıza almayı planladığımız bazı noktalara ayırmak istedik. 2022 için aklımızdaki bazı fikirler ve fikir olmanın ötesine geçmiş olan bazı uygulamalarımız bizleri çok heyecanlandırıyor. Bugüne kadar ki destekleriniz ile her zaman yanımızda olduğunuz için de Döngüsel Ekonomi 101 okuyucularını süreçlerimizle ilgili bilgilendirmek bizi çok mutlu ediyor. 2022 detayları için bizi takip etmeye devam edin ve Türkiye’de başlayıp globalde de etki yaratan bir platforma dönüşüm sürecimizde herhangi bir şekilde katkı sağlayabileceğinizi düşünüyorsanız lütfen bizimle iletişime geçin. Döngüsel bir ekosistem için her alandan farklı deneyimlere sahip zihinlere ihtiyacımız olduğu aşikâr. Bu nedenle hem ekibimizi bu doğrultuda farklı bakış açılarına sahip ekip arkadaşları ile büyütmeyi hem de iş birliklerimizi farklı alanlarda farklı kurum ve kuruluşla yapmaya, bu sayede de sistemin bir destekçisi olurken dokunmadığımız kimsenin kalmadığına, sistemin en küçük noktasına kadar dokunduğumuza emin olmaya çalışıyoruz.

Yazıyı daha fazla uzatmadan artık ülkemizde ve globalde döngüsel ekonomi ile ilgili kendimizce gördüğümüz eksiklikler ve yanlış anlamalar üzerinde duracağımız ana konumuza geçebiliriz. Sistem içerisinde daha fazla yer aldıkça daha fazla paydaşla iş birliği yaptıkça ve elbette her an daha fazlasını öğrenmek için araştırmalar yaptıkça görüyoruz ki döngüsel ekonomi olması gereken yerin çok uzağında. Bu zaten beklemediğimiz, bizi fazlasıyla şaşırtan bir durum değil. Fakat aşağıda sıralayacağımız bazı belli başlı konular, döngüsel ekonomi ile ilgili sandığımızdan çok daha geride olduğumuzu ve kavramsal yaklaşımlardaki hatalar dolayısı ile pratikteki uygulamaların da yanlış yönde ilerlediğini sizlere gösterecek diye umuyoruz. Yanlış veya eksik oluşturulmuş sistemlerin doğru şekilde temellendirilmediği noktada önümüzdeki yıllarda işe yaramayacak bir konsept olarak hayatımızda yer alma potansiyeline sahip olan döngüsel ekonomiyi hep birlikte doğru şekilde anlayıp, doğru şekilde yayarak etkisini artırmasına imkân tanıyabiliriz.

Döngüsel ekonomi nedir?
Bu soru, son bir yılda fazlasıyla sorduğumuz, üzerine araştırmalar yaptığımız ve bunu yaparken de farklı alanlardan destek aldığımız bir süreci deneyimlememize olanak tanıdı. Bu noktada gözlemlediğimiz en önemli yanlışların başında döngüsel ekonominin sadece yeniden kullanım (ikinci el) veya sadece geri dönüşüm ile bağdaştırılması. Bu konuya biraz derinlemesine inip de detaylıca bakarsanız döngüsel ekonomi hakkında 114 farklı açıklama olduğunu ve bu açıklamaların sayısının her an arttığını görebilirsiniz. Ama durun, bunu sizin için Utrecht Üniversitesindeki akademisyenler zaten yaptı😊 araştırmanın sonunda ise döngüsel ekonominin en anlamlı ve tüm noktalarına değinen kapsayıcı açıklaması olarak aşağıdakini bizlere sundular.

“Döngüsel ekonomi, toplumumuzu ve ekonomik yapılarımızı organize etme şeklimizde doğal ekosistemleri taklit eden, tasarımı gereği atık içermeyen, esnek ve dayanıklı bir ekonomik sistemdir. Ekonomik sistemdeki tüm paydaşlar, döngüsel strateji ve ilkeleri izleyerek, gezegen üzerindeki etkileri en aza indirirken en yüksek ekonomik ve toplumsal değere ulaşılmasını sağlayabilirler.”

Döngüsel Ekonomi 101 takipçileri uzun zamandır döngüsel ekonominin ne olduğunu ne olmadığını farklı odak alanları ile ilgili içeriklerle öğrendi aslında. Fakat aramıza yeni katılanlar ve bilgilerini tazelemek isteyenler için yukarıdaki tanım her şeyi anlatıyor diyebiliriz. Döngüsel ekonomi sadece geri dönüşüm, sadece materyallerin döngü içinde kalması veya sadece karlılık odaklı bir sistem değil. Tanım aslında oldukça açık ama kısaca bakmak gerekirse, artık birbiri ile bağlantılı olduğu su götürmeyen global sistemlerimizi doğa ile uyumlu şekilde tasarlamamıza olanak tanıyan bu sistem, yapısı gereği atık oluşumunu önleyen ve olası tüm felaketlere karşı kendini geliştirip yenileyebilecek bir sistemdir. Döngüsel ekonomi ile ilgili daha fazla bilgi edindikçe göreceksiniz ki, birlikte çalışma, tüm paydaşların aynı stratejilerle hareket etmesi, gezegenimize verdiğimiz zararı en aza indirirken, ekonomik ve sosyal kalkınma alanlarını da hızlıca geliştirecektir.

“Döngüsel ekonomi stratejilerimizde yer almıyor veya ikinci, üçüncü sırada yer alıyor”
Bu konu da yine sistem içerisindeki hatalardan biri diyebiliriz. Özellikle şirketlerin ve devletlerin iklim krizi ile mücadelede döngüsel ekonomiyi aksiyon planlarının temeline oturtmadıklarını hem CoP26 çıktılarında hem de önemli markaların sürdürülebilirlik raporlarında görebilirsiniz. Döngüsel ekonomi sanki arada bir yere sıkıştırılırsa, ikinci veya üçüncü öneme sahip bir odak noktası gibi gösterilirse yeterli olacak algısı, iklim krizi ile mücadeledeki en önemli yanlışımız. Döngüsel ekonomi sadece belli başlı odak noktaları ile dokunabileceğimiz bir sistem değil, aksine düşünce yapımızı değiştirmemizi gerektiren, bu nedenle de aksiyon planlarımızda, hedeflerimizde orta sıralarda yer alması değil, aksine bu hedeflerin oluşturulması noktasında kavramsal olarak temele oturtmamız gereken bir konsept. Bu nedenle etrafınızda gördüğünüz, içinde bulunduğunuz şirketler, devlet kurumları veya herhangi bir oluşum, döngüsel ekonomi ile ilgili adımlar atarken bunu spesifik noktalarla sınırlamışsa ve genel çerçevede lineer ekonomi ile uyumlu süreçler hala devam ediyorsa değişimin öncüsü siz olabilirsiniz belki de ne dersiniz? 

“Döngüsel ekonomiyi sadece şirketlere ve yasa yapıcılara odaklanarak geliştirebiliriz”
Döngüsel ekonomi, adında ekonomi geçtiği için çoğu kişi tarafından sadece sektörlerin kendi imkanlarına göre dahil olacağı, yasa yapıcıların belirli zorlamalar ve regülasyonlarla şirketleri dahil edeceği bir süreç olarak algılanıyor. Bu özellikle bu alanda çalışan çok önemli kurumların da merkezinde ne yazık ki. Göz ardı edilen nokta ise döngüsel ekonominin global bir ekonomik sistem değişimini önermesi, ki bu nokta da ekonomileri oluşturan en önemli unsur, yani sosyal alan. Döngüsel ekonomi sadece kaynak kullanımı, üretim süreçleri, lojistik adımları veya atık yönetim süreçleri ile oluşturulabilecek bir sistem değil. Tüm bu adımları kimin için yaptığımızı düşünmeden, tüketiciyi, tüketicinin bu sisteme nasıl dahil edildiğini tasarlamadan, tüketicinin sadece “biz sistemi tasarlayalım, tüketici nasılsa uyum sağlar” mantığı ile şekillendiği bir düşünce yapısı ile, döngüyü tamamlamamız mümkün değil. Bu nedenle, özellikle bizim de ekip olarak çoğu noktada dokunmaya çalıştığımız tüketicilerin, yani bireylerin ve dolayısı ile toplumların bu dönüşüm sürecine dahil edilmesi en çok dikkat edilmesi gereken noktadır. Mükemmel tasarlanmış bir süreç ile üretilmiş, tamamen döngüsel bir ürün yaratmış olmamız, tüketicinin onu nasıl kullandığını, ona gerçekten ihtiyacı olup olmadığını, ekonomik olarak buna erişebileceğini vb. farklı soruları düşünmediğimiz bir sistemde, hiçbir işe yaramayacaktır. Bu nedenle, daha çok kişiye ulaşmalı, daha çok kişiyi bu alanda bilinçlendirmeli ve üreticilerin tasarladıkları değil, tüketicilerin ve gezegen üstündeki tüm ekosistemlerin düşünülerek tasarlandığı döngüsel bir sistem için çalışmalıyız.

Bu üç ana konuya benzer elbette onlarca farklı konu mevcut. Döngüsel ekonomi özellikle ülkemizde çok yeni bir kavram fakat globalde de döngüsel ekonomi konsepti yanlış yönlendirmelere çok açık. Bu belki de döngüsel ekonominin lineer ekonomi gibi katı kuralları olmamasından kaynaklanıyor olabilir. Her an gelişim ve yaratıcılık odaklı bir sistem olması dolayısı ile, her bakış açısı kendine göre farklı inovatif düşünceler sunuyor, ki ekip olarak da bu durmayan yaratıcılık bizi en çok çeken konu. Fakat doğru şekilde anlatıldığında, doğru açıklamalarla döngüsel ekonominin temel prensiplerini ortak bir dile dönüşebilir. Bu nedenle daha çok kişiye ulaşmalı ve döngüsel ekonominin basit bir ekonomik sistem değil, global bir düşünce yapısı olması gerektiğini anlatmalıyız.

Döngüsel ekonomi ile ilgili sizlerin aklına gelen yanlış anlaşılmalar, eksik taraflar veya döngüsel ekonomiye dair eleştiriler var mı? Endişelerinizi, yanlışları, gözden kaçanları bizlerle paylaşın ve 2022 odak noktalarımızı belirlerken bizlere destek olun.

2022 için bizler çok heyecanlıyız, umuyoruz sizler de kendi hayatlarınız ve gezegenimiz için, geleceğimiz için bizim kadar heyecanlısınızdır. Herkese şimdiden sağlıklı, mutlu ve huzurlu bir yıl diliyoruz. Gezegenimiz ve üzerindeki her bir canlı için güzel bir gelecek yaratmak için çalıştığımız nice güzel yıllar olması dileğiyle,