Orta Vadeli Program Öngörüleri

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tarafından 5 Eylül’de açıklanan Orta Vadeli Program (OVP) üç yıllık ekonomik beklentileri kapsamakta. Yol haritası niteliğinde olması gereken OVP geçmişte tutarsız bulunan ve nihayetinde hedefleri ıskalayan içeriği nedeniyle sıkça eleştiriliyordu. Bu eleştiriler programa olan güveni ve ciddiye alınırlığını zedelemişti. Ancak, yeni ekonomi yönetiminin geleneksel politikalara dönüşü, merkez bankasındaki değişiklikler ve bu politikalara yerel seçimlerden sonra daha sıkı bir şekilde sarılacağı beklentisi, OVP’ye olan ilgiyi bir miktar artırmıştı. Fakat program, geçmişte olduğu gibi yine tutarsız ve aşırı iyimser öngörüler barındırmakta.

OVP neler vadediyor?

Orta Vadeli Program 2024 yılı ekonomik büyüme tahminini %4’ten %3,5’e düşürerek aşağı yönlü bir revizyon yapmakta. Ancak sonraki yıllar için belirlenen büyüme hedefleri, mevcut ekonomik koşullara bakıldığında oldukça iddialı görünüyor. 2025 yılı için %5, 2026 ve 2027 yılları için ise sırasıyla %4,5 ve %5 büyüme hedeflenmiş durumda. Bu hedeflere göre kişi başına milli gelir, 2024’te 15.551 dolar, 2025’te 17.028 dolar, 2026’da 18.990 dolar ve 2027’de 20.420 dolar olacak şekilde öngörülmüş. Bu gelir hedeflerinin gerçekleşmesi için USD/TL kuru ortalaması 2024 yılı için 35,5 TL, 2025, 2026 ve 2027 yılları için sırasıyla 42 TL, 44,4 TL ve 46,9 TL olarak tahmin edilmiş.

Enflasyon beklentileri ise 2024 yılı için %41,5, 2025 için %17,5, 2026 için %9,7 ve 2027 için %7 olarak belirlenmiş. Bu öngörüler doğrultusunda, işsizlik oranının 2024’te %9,3, 2025’te %9,6, 2026’da %9,2 ve 2027’de %8,8 olması beklenmekte. Bütçe açığı ise 2024 yılı için %4,9, 2025 için %3,1 ve sonraki iki yıl için sırasıyla %2,8 ve %2,5 olarak hedeflenmiş.

Büyüme ve enflasyon ilişkisi

Türkiye ekonomisinin en önemli gündem maddesi enflasyon olduğundan, programın en dikkat çekici göstergesi enflasyon tahminleri oldu. Enflasyon öngörülerinin gerçekleşebilmesi için diğer ekonomik göstergelerin de bu tahminlerle uyumlu olması gerekiyor. Burada özellikle büyüme hedeflerine bakmak önemli. Program, şu an %51,97 olan enflasyonun 2027 sonunda %7’ye düşmesini öngörürken, ekonomik büyümede kayda değer bir düşüş beklememekte; hatta 2025 yılı için güçlü bir büyüme hedefi belirlenmiş durumda. 2025 sonunda enflasyonun %17,5’a düşmesi öngörülürken, aynı dönemde büyümenin %5 olarak gerçekleşeceği tahmin ediliyor. Bu noktada ciddi bir tutarsızlık dikkat çekiyor, çünkü mevcut koşullarda enflasyonun, ekonomik aktivite sıkılaştırılmadan düşmesi mümkün görünmüyor. 2000’lerin başında ekonominin hızlı büyüdüğü dönemde enflasyon keskin bir şekilde düşmüştü, ancak o dönemde Türkiye’nin güçlü bir siyasi ve ekonomik hikâyesi vardı ve dış yatırımlar bu olumlu durumu desteklemişti. Günümüz koşulları ise oldukça farklı; bu nedenle ekonomik aktivitede yavaşlama olmadan enflasyonun düşmesini beklemek oldukça iyimser bir bakış açısı olur. Nitekim son aylarda enflasyondaki düşüş de ekonomik yavaşlama neticesinde gerçekleşti.

Bu açıdan, gelecek üç yılda hem güçlü bir ekonomik büyüme hem de enflasyonun keskin bir şekilde düşmesi beklentisi tutarsız görünüyor. Ayrıca, geçen yıl açıklanan OVP’de 2024 için %4 büyüme beklenirken, enflasyon tahmini %33 idi. Bu yıl ise büyüme beklentisi %3,5’e düşürülürken, enflasyon beklentisi %41,5’a yükseltilmiş durumda; bu da programın tutarsızlığını açıkça ortaya koyuyor. Daha düşük bir büyüme ile daha yüksek bir enflasyona ulaşılmış durumda. Bu yüksek büyüme beklentisi ile cari açıkta iyileşme beklemek de yine tutarsızlık içeriyor. Kısa vadede cari açık biraz düşse de, ekonomik aktivitenin yeniden toparlanmasıyla birlikte artan iç talebin cari açığı tekrar yükseltmesi beklenebilir. Son olarak enflasyonda sert bir düşüş öngörürken işsizliğin de azalmasını öngörmek de bir diğer tutarsızlık.

OVP’nin Hazırlanma Süreci

OVP’yi hazırlayan ekonomi kurmayları ve Merkez Bankası yönetiminin uyumuna bakıldığında büyüme hedefinin enflasyon öngörüleri ile tutarsızlığını açıklamak zorlaşmakta. Program ya geçmişte olduğu gibi yeterince ciddi şekilde hazırlanmadı ya da büyüme hedefleri kamuoyundan ziyade iktidarı memnun etmeye yönelik şekilde hazırlandı. Mehmet Şimşek’in yönetimine parti içinden gelen eleştiriler ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ekonomik büyümeye verdiği önem göz önüne alındığında, OVP’nin en azından kâğıt üzerinde bu beklentileri karşılamak amacıyla şekillendirilmiş olması muhtemel.

* Dr. Caner Gerek

[1]https://www.bbc.com/turkce/articles/cdjwmerd9wvo

2 https://www.bloomberght.com/iistanbul-da-taksi-sayisinin-artirilmasi-planlaniyor-2359133