Özelleştirilen kömürlü termik santraller üzerine ekonomik inceleme

Sürdürülebilir Ekonomi ve Finans Araştırmaları Derneği (SEFiA) tarafından yayımlanan “2053 Net-Sıfır Emisyon Hedefi Yolunda Emekli Edilecek Kömürlü Termik Santraller: Özelleştirilen kömürlü termik santraller üzerine bir ekonomik inceleme” başlıklı çalışma, net-sıfır hedefine ulaşmak için yaşlı ve ekonomik ömrünü tamamlamış/tamamlamak üzere olan santrallerin devreden çıkarılmasının uygunluğunu değerlendirmektedir.

Çalışmada, özelleştirilen dokuz termik santralden sekizinin –özelleştirme tarihi itibarıyla belirli varsayımlar altında– özelleştirme bedelini ne zaman ödeyip başa baş noktasına geleceğinin hesaplanması amaçlanmaktadır. Net-sıfır hedefleri doğrultusunda emekliye ayrılan kömürlü termik santraller hakkında dünyadan güncel örnekler sunulmaktadır.

• Neden önemli? Çalışmada, kömürlü termik santrallerin emekliye ayrılması yalnızca kamu maliyesi gözünden değil; yatırımcı açısından ekonomik olarak da değerlendirilmektedir.

Raporda öne çıkan bulgular

• Özelleştirilen santrallerin bir kısmının hâlihazırda özelleştirme bedelini ödediği, ağırlıklı bir kısmının ise 2030’ların ikinci yarısına kalmadan özelleştirme bedelini ödeyeceği görülmektedir.
• Özelleşen santraller, ortalama 2032 yılında başa baş noktasına gelecektir. Santrallerin özelleştirme sonrası anapara ödemeye başlaması muhtemel olduğundan, ortalama 2032 yılına gelen başa baş noktasının daha erkene kayması da mümkün gözükmektedir.

Değerlendirmeler

Kömürlü termik santrallerin çok uzak olmayan bir gelecekte hayatımızdan tamamen çıkacağı, kaderlerinin en iyi yalnızca rezerv kapasite olarak bekletilmek olacağı bugün daha açık bir biçimde görülmektedir: Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Avrupa’nın yaşadığı doğal gaz krizi neticesinde kömür kullanımının artacağına dair argümanlar basında sıkça yer bulmaktadır. Oysa bu durumun geçici olduğunun, bir kısım kömürlü termik santralin hâlihazırda emekli edildiğinin, kalanların ise kademeli olarak önümüzdeki on yıllarda devreden çıkarılacağının tartışmasız bir gerçeklik olduğunun kabul edilmesi gerekmektedir. Aksine mevcut krizin net-sıfır hedefinden uzaklaştırmayacağı, özellikle Rusya'dan gaz alımını kesen AB ülkelerinde tam tersine dönüşüm için atılması gereken adımları hızlandıracağını söylemek mümkündür.

Türkiye, 2053 net-sıfır hedefleri doğrultusunda kömürlü termik santralden elektrik üretimini terk etmelidir: Mevcut santral portföyünün ne şekilde ve hangi sıralamayla emekli edileceğinin planlanması gerekmektedir. Bir yanda 2053 hedefleri doğrultusunda emekliye ayrılmayı bekleyen santraller, diğer yanda ise ülkenin arz güvenliğinin zora sokulmaması gerekliliği, detaylı bir planlamanın zorunluluğunu göstermektedir.

Türkiye, koruması gereken arz güvenliği nedeniyle bir santral kapatırken yeni bir santral yatırımı yapmak durumunda olacaktır: Elbette enerji verimliliği, talep tarafı yönetimi gibi uygulamalarla sistemden çıkan kapasiteden çok daha düşük bir kapasiteyi devreye almak mümkündür. Bu yatırımlar planlanırken hem Avrupalı ülkelere göre ciddi oranda yüksek yenilenebilir enerji potansiyeli hem de enerji ithalatı kaynaklı cari açık problemine de çözüm olması nedeniyle, yenilenebilir enerji yatırımları öne çıkacaktır.

Fosil yakıta dayalı üretim lisansları çok uzak olmayan bir gelecekte sermaye atıllaşma riskiyle karşı karşıya olup yatırımcılar için birer yükümlülüğe dönüşecektir: Bu santraller için bir emeklilik planı çalışması yapılıp, santral işletmecilerine belirlenen bir oranda yenilenebilir yatırımı yapma ruhsatı verilmesi, kamu açısından hem net-sıfır hedeflerine ulaşmada hem de arz güvenliğini tehlikeye atmama hususunda; santral işletmecileri için ise sermaye atıllaşması riskinden kaçınma ve kaybedilecek gelecek nakit akışlarını telafi etmede çözüm olacak bir model olabilir.