Patent Hukukunda Cevapsız Sorular

Yapay zekâ, önceki bültenlerde de ele aldığımız gibi kişisel verilerin korunması hukuku, hukuki ve cezai sorumluluk gibi konularda cevaplanması gereken sorular doğurmakta. Yapay zekânın hukuk dünyasında cevapsız bıraktığı sorular ise yalnızca bu alanlarla sınırlı değil. Bu cevapsız sorulardan biri de yapay zekâ teknolojileri tarafından geliştirilen (ya da bir diğer ifadeyle geliştirildiği iddia edilen) buluşların patentlenebilirliği.

İlk bakışta yalnızca teorik bir tartışma gibi görünen bu konu son yıllarda “Yapay Buluşçu Projesi” olarak tercüme edilebilecek “Artificial Inventor Project” liderliğinde patent ofislerine yapılan başvurularla teorik olmaktan çıkmış durumda. Özellikle geçtiğimiz yılın temmuz ayında, Avustralya Patent Ofisi’nin yapay zekânın ortaya koyduğu buluşların patentlenemeyeceğine ilişkin kararının, Avustralya Federal Mahkemesi tarafından hukuka uygun olmadığına hükmedilmesiyle, âdeta bu konuda kartlar yeniden dağıtıldı. Zira, 2020 yılından beri söz konusu başvurular Avrupa Patent Ofisi (EPO), Amerikan Patent ve Marka Ofisi (USPTO) ve Birleşik Krallık Patent Ofisi (UK IPO) tarafından reddedilmişti.

Peki, bu başvuruların konusu ve bu başvurularda talep edilen nedir?

Bu başvurularda, acil durumlarda dikkat çekmek amacıyla kullanılabilecek bir ışık mekanizması ve bir yiyecek kabının yapay zekâ tarafından icat edildiği iddia ediliyor. Söz konusu patent başvurularına konu buluşları ortaya koyan (ya da koyduğu iddia edilen) yapay zekânın adı: DABUS (Device for Autonomous Bootstrapping of Unified Sentience). Stephan Thaler tarafından geliştirilen ve günümüzdeki en popüler buluşçu yapay zekâ olarak anılan DABUS, türünün bu konudaki ilk ve tek örneği değil.

Zira, John Koza ve arkadaşları tarafından geliştirilen ve Türkçeye “İcat Makinesi” olarak tercüme edilebilecek “Invention Machine”, buluş ortaya koyabilen ilk yapay zekâ teknolojilerinden biri. Hatta, bu yapay zekânın ortaya koyduğu buluşlar Amerikan Patent Ofisi USPTO tarafından patentlenmiştir. O hâlde, yapay zekânın ortaya koyduğu buluşların patentlenebilirliğiyle ilgili soru işareti nerede diye düşündüğünüzü duyar gibiyiz. Evet, söz konusu buluşlar patentlendi; fakat arada önemli bir fark var! USPTO’ya yapılan başvurularda, söz konusu buluşları ortaya koyanın bir yapay zekâ olduğu patent ofisine bildirilmemiş, John Koza ve arkadaşları başvuruya konu buluşların patentlenmesini kendilerini buluşçu olarak göstererek sağlamış!

Günümüzde ise bu konuda yapılan çalışmalarda aşağıdaki soruların cevaplanmaya çalışıldığı görülmekte:

• Yapay zekânın ortaya koyduğu buluşlar, patentlenebilirlik şartlarını taşıyorsa patentlenebilir mi?
• Eğer söz konusu buluşlar patentlenebilecekse bu buluşlar için patent başvurusu yapmaya kimler yetkili?
• Başvurularda buluşçu olarak yapay zekâ yazılmalı mı?
• Söz konusu buluşların patent sahibi kim olmalı?
• Eğer söz konusu buluşlar, insan bir buluşçu gösterilerek patentlenirse bu patentlere karşı herhangi bir hukuki mekanizmaya başvurulabilir mi?

Peki, siz ne düşünüyorsunuz?