Reform paketindeki makroekonomik politikalar

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, aylar önce gündeme getirilen Ekonomik Reform Paketi’ni 12 Mart’ta açıklamıştı. Ana hedefi "salgın sonrası dönemin ekonomik yapılanmasına uygun, sürdürülebilir, güçlü ve kaliteli büyümeye erişim" olarak belirlenen ve makro politikalarda kamu maliyesinden fiyat istikrarına, cari açıktan istihdama geniş bir yelpaze barındıran paketin detaylarına ilişkin hazırlanan kitapçık da Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın internet sitesinde yayımlandı. Kitapçığa göre, "makro ekonomik politikalar" ve "yapısal politikalar" olmak üzere iki ana reform alanı bulunan paketin her iki ana hedefi altında beşer başlık bulunuyor. Ekonomistler ve politikacıların gündeminde olan pakette makroekonomik istikrar kapsamında kamu maliyesi, fiyat istikrarı, finansal sektör, cari açık ve istihdam başlıkları yer alıyor.

• Kamu maliyesi: Harcama disiplinin sağlanması için döner sermayelerin disipline edilmesi ve verimli olmayan döner sermaye işletmelerinin kapatılmasının planlaması, kamuda taşıt alımı ve kiralanması ile temsil ve ağırlama gibi harcama alanlarına katı sınırlamalar getirilmesi gibi bir dizi reform açıklanırken kamu borç yönetimini güçlendirmek için döviz cinsi borçların toplam borç stoku içerisindeki payını düşürmeye ve borçlanmanın ortalama vadesinin artırılmasına yönelik adımlar atılacağı belirtildi. Vergi düzenlemelerinin sadeleştirilemesine yönelik adımlar arasında yaklaşık 850 bin küçük işletmenin gelir vergisinden muaf tutulacağı belirtilen pakette aynı zamanda kamu alımlarının ihalelerine katılan firmaların liyakat ve yetkinliklerini belirleyen kriterlerin kamuoyu ile paylaşılarak şeffaflık artışının sağlanması da hedefleniyor. Ekonomi profesörü Veysel Ulusoy, vergi düzenlemelerine ilişkin olarak “Vergilerimiz üzerine kurulan kamu kaynaklarının bölüşümü reform değildir. Reform, üretim kaynaklarının en uygun şekilde dağılımıyla, refahı yukarı iten köklü ekonomi programı değişikliğidir,” diyor.
  
  
• Fiyat istikrarı: Enflasyondaki artışın hem yapısal hem de dönemsel sebeplerinin olduğunu ve küresel gıda fiyatlarındaki yükselişin enflasyona etki ettiğine işaret eden Erdoğan, tek haneli enflasyona ulaşma çalışmalarına öncelik verdiğine dair açıklamalarda bulundu. Bu kapsamda reform paketi, enflasyonu düşürmek için bir Fiyat İstikrarı Komitesi kurulmasını; gıda fiyatlarındaki dalgalanmanın önlenmesi amacıyla da Erken Uyarı Sistemi kurulmasını öngörüyor. Gıda fiyatlarının enflasyonun sebebi olarak gösterilmemesi gerektiğini ve asıl sorunla yüzleşilmeden gıda enflasyonu konusunun çözülmeyeceğini ifade eden ekonomist Hakan Kara, “Yapılması gereken ilk iş komite kurmak değil; Merkez Bankası üzerindeki araç bağımsızlığı gölgesinin kaldırılmasıdır,” diyor.
  
  
• Finansal sektör: Finans sektörünün kurumsal altyapısını geliştirmek için de bir dizi plan içeren pakette bankaların aktif yapılarını temiz tutmak, varlık yönetim şirketlerinin kapasitesini güçlendirmek ve sermaye piyasalarını geliştirmek için çeşitli maddeler bulunuyor. Bu kapsamda, şirketlerin halka arz süreçlerinin kolaylaştırılması ve teşvik edilmesi yönünde düzenlemeler yapılacağı, özel sektör tahvil piyasasında ihraçların kolaylaştırması amacıyla bir Tahvil Garanti Fonu kurulacağı ve yeşil tahvil piyasasına dönük altyapının oluşturulacağı açıklandı. Paket içinde finansal teknolojiler (fintech) ekosistemine yönelik adımlar da öne çıkarken faizsiz finans sisteminin güçlendirilmesi amacıyla geleneksel finansın yanında büyüme alanı sınırlı olan katılım finansı sektörüne ilişkin düzenlemelerin hayata geçirileceği belirtiliyor. Pakette bir diğer öne çıkan nokta, 18 yaşından küçük vatandaşların bireysel emeklilik sistemine (BES) dâhil edilmesini sağlayacak düzenlemeler yapılması oldu. Bazı ekonomistler, ilk etapta yaklaşık 3 milyon gencin katılmasıyla toplam fon büyüklüğünün 100 milyar liraya ulaşması beklenen bu uygulamanın kamuya yeni kaynak sağlamak için konulduğunu belirterek Erdoğan'ın "Borçlanmada dış kaynakları değil kendi iç kaynaklarımızı kullanacağız," açıklamasındaki "iç kaynaklar" ifadesinin BES’teki paraya işaret ettiğini söyledi.
  
  
• Cari açık: Cari açığın en çok dikkat ettikleri hususların başında geldiğine dikkat çeken Hazine ve Maliye Bakanı Lütfi Elvan, orta ve uzun vadede çözebilecekleri yapısal sorunların olduğunu ve bu alanda yoğun bir şekilde çalıştıklarını söyledi. Erdoğan da cari açıkla mücadelede yapısal cari açığa odaklanma, ihracatın tabana yayılmasını sağlama ve sanayide yeşil dönüşümü destekleme olmak üzere üç temel politika izleyeceklerini açıkladı. Bu kapsamda paket, uluslararası standartlara uyumlu bir kıymetli maden ve taşlar piyasası oluşturulması, elektrikli araç şarj altyapısının hayata geçirilmesi, elektrikli araçların kullanımının teşvik edilmesi, ihracat potansiyeli yüksek olan küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin dış pazarlara açılmaları için teşvik edilmesi gibi bir dizi reform adımı içeriyor. Ek olarak Elvan, yapısal cari açığa yönelik olarak küresel değer zincirlerine daha güçlü entegrasyon sağlamayı düşündüklerini belirterek belirli ürünlerde belirli ülkelere yönelik çalışmalar başlattıklarını bildirdi. Diğer yandan, reform paketi bu alanda da bazı eleştiriler aldı. Paketin bir “reform paketi” olmadığını belirten Dünya gazetesi yazarı Nevzat Saygılıoğlu, “Büyüme, enflasyon, işsizlik, cari açık gibi makroekonomik hedefler rakamlandırılmış değil. Aynı şekilde bu hedeflere hangi süre içerisinde ulaşılacağı belirlenmiş değil,” yorumunda bulundu.
  
  
• İstihdam: Paket, firmaların istihdama kazandırdıkları her bir ilave kişi için Kredi Garanti Fonu kefaletiyle 24 ay vadeli, ilk 6 ayı ödemesiz 100 bin lira tutarında kredi kullanabilmesine yönelik bir düzenleme içeriyor. En fazla beş kişiye kadar geçerli olan bu uygulamada taahhüdünü yerine getiren firma, ilave istihdam için yıl boyunca ödediği sosyal sigorta ve işsizlik sigortası primlerini kredi finansman maliyetinden düşebilecek. Paket, genç istihdamını ve iş gücü niteliğini artıracak adımlara yer verirken sektörel iş gücü planlaması gibi geleceğin işleri odaklı iş gücü dönüşümünün hızlandırılması ve yeni nesil çalışma yöntemlerinin yaygınlaştırmasını amaçlayan maddeler de içeriyor. Paketin istihdam başlığına karşı eleştirilerde bulunan CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, paketi "dağ fare doğurdu" şeklinde nitelendirerek “2002'den bu yana 16'sı istihdamda teşvik olmak üzere toplam 23 reform paketi açıkladılar. Açıklanan her reform paketinden sonra işsizlik arttı, döviz tutulamadı, istihdam düştü,” açıklamasında bulundu.