Sayılarla Türkiye'de çocuk olmak: Her dört çocuktan biri çalışıyor

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün çocuklara armağan ettiği 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’nı yüz binlerce çocuk, çalışarak karşılayacak.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2024 yılı “İstatistiklerle Çocuk” verilerine göre, Türkiye nüfusunun %25,5'i çocuklardan oluşurken, çocukların işgücüne katılım oranı ise %24,9’a yükseldi. Yani Türkiye’de her dört çocuktan biri çalışmak zorunda kalıyor. 

15-17 yaş grubunda 3 milyon 894 bin çocuk bulunurken, çocuklardan 970 bini kayıtlı işçi olarak çalışıyor. Ayrıca 504 bin çocuk da mesleki eğitim merkezleri (MESEM) kapsamında çalıştırılıyor. Toplam çocuk işçi sayısı 1 milyon 474 bin.

Okul öncesi okullaşma düştü

Ölüm ve Ölüm Nedeni İstatistikleri'ne göre bebek ölüm hızı 2021'de %0,93 iken 2024'te bu oran %1'e çıktı. Ayrıca 5 yaş altı ölüm hızı da 2022’de %1,12 iken, 2023’te %1,45’e çıkmış durumda.

Millî Eğitim Bakanlığı Örgün Eğitim İstatistikleri'ne göre, okul öncesi eğitim seviyesinde 5 yaş net okullaşma oranında da gerileme görülüyor. 2022-2023 öğretim yılında %85 olan okullaşma oranı, 2023-2024 öğretim yılında %84,3’e düştü. 

Çocuklar et ve balık tüketemiyor, tatil yapamıyor, oyun oynayamıyor

Verilere göre, çocukların %32,3’ü günde en az bir kere et, tavuk veya balık tüketemiyor. Ekonomik sebepler dolayısıyla günde en az bir kez taze meyve veya sebze tüketemeyen çocukların oranıysa %10.

Evden uzakta bir haftalık tatil yapamayan çocukların oranı %22,2. Yaşına uygun kitaplara ulaşamayan çocukların oranı da %16,7 iken, evde ders çalışabileceği uygun bir yere sahip olmayan çocukların oranı ise %21,5.

Çocukların %24,5’inin ise evde oynayabileceği oyuncağı bulunmuyor. Çocukların %41,2’si arkadaşlarını oyuna veya evde yemeğe davet edemiyor. Boş zaman aktivitelerine katılamayan çocukların oranıysa %64,1.

Maddi yetersizlik nedeniyle çocukların %9,2’si de yeni giysi alamıyor.

4 yılda 377 bin çocuk işçi

15-17 yaş grubundaki çocukların işgücüne katılma oranı 2020’de %16.2 iken 2024’te %24,9’a yükseldi. 4 yılda %8’lik artışla 377 bin çocuk işçi olarak kayıtlara eklendi.

TÜİK verilerine göre, bu yaş grubunda 3 milyon 894 bin çocuk bulunurken, 2024’te bunların 970 bini kayıtlı işçi olarak çalıştırıldı. Öte yandan 2020’de MESEM’e kayıtlı çocuk işçi sayısı 143 bin 237’den 2024’te 504 bine çıktı. Böylece 2024’te kayıtlı toplam çocuk işçi sayısı 1 milyon 474 bine ulaştı. 

• Kayıt dışı çalıştırılan çocuklar da dikkate alındığında çocuk işçi sayısının 3,5 milyona yaklaştığı belirtiliyor. 

Öte yandan: 2024’te 970 bin çocuk işçinin 101 bini ise işsiz olarak kayıtlara geçti. Ölüm ve ölüm nedeni istatistiklerine göre 2023’te 15-17 yaş grubunda çocuk ölümleri en fazla dışsal yaralanma ve zehirlenmeler nedeniyle meydana geldi. Hayatını kaybeden 15-17 yaş grubundaki çocuk sayısı ise 2023’te 13 bin 43 oldu. Kaç çocuğun çalıştığı esnada can verdiğine ilişkin ise bir veri bulunmuyor. Raporda yıllara göre çocuk işçi sayısında yaşanan değişim işe şöyle belirtiliyor:

• 2020: 593 bin 
• 2021: 607 bin 
• 2022: 707 bin
• 2023: 853 bin
• 2024: 970 bin (resmî sayılar) + 504 bin (MESEM’li) = 1 milyon 474 bin

Nisan ayında en az 5 çocuk işçi çalışırken hayatını kaybetti

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) verilerine göre ise son 11 yılda 742 çocuk, 2025’in ilk 4 ayında 21, sadece Nisan ayında ise en az 5 çocuk çalışırken hayatını kaybetti.

Niğde’de Bor Karma Organize Sanayi Bölgesi’nde bir geri dönüşüm tesisinde çalışan 14 yaşındaki çocuk işçi Abdurrahman Özkul, makineye kaptırdığı kolunun omuz hizasından kopması sonucu hayatını kaybetti. 17 yaşındaki Mehmet Özarslan, Kayseri Sarıoğlan'da çalıştığı kum ocağında iş makinesinin yağ bakımını yaparken Kızılırmak nehrine düştü ve cansız bedenine 26 saat sonra ulaşıldı.

17 yaşındaki Yakup Taşar, Antalya Gazipaşa'da işyerinde yaşamına son verdi. 14 yaşındaki Yusuf Mısri, Konya Beyşehir'de sondaj kuyusu açılırken sondaj makinesi borusunun yerinden çıkarak yüzüne çarpması sonucu hayatını kaybetti. Lise son sınıf elektrik-elektronik bölümü özel eğitim öğrencisi 17 yaşındaki Necip Fazıl Çırak ise Samsun Atakum'da stajyeri olduğu firmayla elektrik işleri yaptıkları inşaatta seyyar merdivenden 2. kattan düşerek hayatını kaybetti.