Sesi Duyulmayanlar: Gençler

Dünya genelinde hükümetlerin karar alma aşamasındayken tepki görmekten en çok çekindiği grup 18-35 yaş arası genç yetişkinler. Ekonomik problemlere veya özgürlük kısıtlamalarına dair kararlar alınırken aksiyon alma kabiliyetleri ve örgütlenme becerileri diğer toplumsal gruplara kıyasla daha gelişmiş olan üniversite öğrencilerinin istekleri ve ihtiyaçları göz önüne alınıyor.

Özgürlük Kısıtlamaları

Türkiye’de durum teoride böyle olsa da maalesef pratikte tam tersi bir tutum görülüyor. Partiler seçim beyannamelerini oluştururken genelde gençler, çocuklar ve eğitim başlıklarının içini doldurmaya çabalıyor. Ülkemizdeki genç ve dinamik nüfusun fazla olması sebebiyle gençler, partilerin siyaset yapmak için geniş alan bulduğu bir grup hâline geliyor. Özgürlük kısıtlamalarının büyük ölçüde yaygınlaştığı günlerde de bu sıkıntıdan en çok etkilenen kitle yine gençler. Bunun en basit örneklerinden birkaçını hatırlayalım: aylarca erişilemeyen Wikipedia veya en ufak bir krizde kısıtlamaya maruz bırakılan sosyal medya platformu Twitter, en sonuncusu da hâlâ yasaklı olan Ekşi Sözlük. Teoriye tekrar geldiğimizde günümüz hükümeti AK Parti’nin 2023 Seçim Beyannamesi’nde şu cümleyle karşılaşıyoruz:

"İktidarımız döneminde mevzuatın önemli bir kısmını gözden geçirdik, antidemokratik ve yasaklayıcı birçok düzenlemeyi kaldırdık."

Geleceğe dair vaatleri ise şu şekilde: 

"Topluma kimlik ve yaşam tarzı dayatılmasının karşısında olmaya devam edeceğiz. Bütün vatandaşlarımızın özgür fertler olarak güven içinde yaşadığı, geleceğe umutla baktığı, birinci sınıf olarak kabul edildiği ve muamele gördüğü bir ortamı tesis etmeyi sürdüreceğiz."

Teoride vaat ve plan var gibi gözükse de pratikte bu vaatlerin gerçekleştirilme durumuna baktığımızda vaatlerin gerçekleştirilmesi bir yana, yasakçı zihniyetin gün geçtikçe arttığını görüyoruz.

Ekonomik sıkıntılar

Ekonomik sıkıntılar, bugünlerde yaş fark etmeksizin Türkiye’nin her ferdinin en büyük sorunlarından biri hâline geldi. Mevcut hükümetin bu konudaki başarısızlıklarının sonucu olarak halk bu sıkıntılarla baş başa kalsa da özellikle yaklaşan seçimlerle birlikte bu durumu tersine çevirmeye çalışan hükümetin attığı bir dizi adım var. Bunlar, emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) yasasının çıkması ya da asgari ücretin enflasyon karşısında ezilmemesine yönelik adımlar. Atılan bu adımların her biri gençlerin yararından çok zararına oluyor. Aşağıda Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü (KYK) öğrenim kredisinin asgari ücret karşısındaki durumuyla ilgili bir veriyi gözden geçirelim:

KYK Öğrenim Kredisi 2016 yılından itibaren dolar bazında asgari ücretin 1/3, 1/4’ü seviyelerinde seyrederken bu yıl bu 1/7 gibi bir seviyeye düşmüş. 2002’den günümüze TL bazında yine aynı oranlardayken 2022’nin ikinci asgari ücreti ve 2023 asgari ücretinin 1/6’sı, 1/7’sine denk.

Yıl ortası asgari ücrete sürekli gelen zamlarla birlikte ne enflasyon artma hızı durdurulabildi ne de asgari ücretli vatandaşın enflasyon karşısında ezilmesi durdu. Yoksulluk sınırının 33.014,66 TL olduğu bir ülkede asgari ücretle geçinen bir bireyin yoksul olmak için bile para biriktirmesi gerektiği söylenebilir. Burada özellikle dikkat çekilmesi gereken mesele ise bu zamlarla birlikte sözde bir iyileşme gözükse de pek çok gencin belki de tek geçim kaynağı olan KYK öğrenim kredisine oranla verilen zamların oldukça düşük seviyelerde kalması. Bu durumda geçinmesi her geçen gün zorlaşan gençler, belli kesimlere seçim propagandası yapılması veya enflasyonun işçiyi vurmadığı algısının yaratılmak istenmesi sebebiyle atılan bu adımlar sonucunda en fazla sıkıntı yaşayan grup oldu.

Öğrenim kredisi

AK Parti 2023 Seçim Beyannamesi’nde öğrenim kredisiyle ilgili geçmiş tutumlarını şöyle dile getiriyor:

•  Yükseköğrenim gören gençlerimizin barınma, beslenme, burs ve kredi imkânlarını çok daha iyi seviyelere ulaştırdık.
•  İktidara geldiğimizde 450 bin gencimize kredi verilirken, bu rakamı yaklaşık 3 katını aşan oranda artırarak 568.835 bini burs, 870.582 bini kredi olmak üzere 1.439.417 milyon öğrencimize burs veya kredi vermekteyiz.
• İktidara geldiğimizde 450 bin gencimize kredi verilirken, bu rakamı yaklaşık 3 katını aşan oranda artırarak 568.835 bini burs, 870.582 bini kredi olmak üzere 1.439.417 milyon öğrencimize burs veya kredi vermekteyiz.
•  2002 yılında lisans öğrencilerine verilen aylık 45 TL bursu 1.250 TL’ye yükselttik.
•  Yüksek lisans öğrencilerine verilen aylık 90 TL bursu, 2.500 TL’ye, doktora öğrencilerine verilen aylık 135 TL bursu 3.750 TL’ye yükselttik.
•  2002 yılında öğrencilere aylık 11 TL beslenme yardımı verilmekteyken, 2022 yılında 164 kat artışla aylık 1.800 TL beslenme yardımı veriyoruz.

Dikkat etmemiz gereken nokta ise burs miktarlarından ziyade bu bursların asgari ücrete olan oranları. 2002 yılında asgari ücret 184 TL idi, yani KYK öğrenim kredisi asgari ücretin yaklaşık 4’te 1’ine denk düşüyordu. Güncel verilere geri döndüğümüzde ise bu oran 1/6, 1/7 bandında. Bu ciddi fark bir yana, 2002’nin 45 TL’si ile bugünün 1250 TL’si arasındaki ciddi bir fark olduğunu anlamak için de basit bir derecede ekonomi bilgisine sahip olmak yeterli. Halkı enflasyon karşısında ezdirmeme politikasının sonucunda hem halkı enflasyon karşısında ezdirmeme hedefi gerçekleşmedi hem de gençlerin yaşam koşulları daha zor bir hâle geldi.

AK Parti’nin 2023 Seçim Beyannamesi’nde gençlere yönelik bazı vaatleri:

• Ülkemizde yaşayan gençlerle yurt dışında hayatını sürdüren Türkiye kökenli gençler arasındaki irtibatı artıracak programlar uygulamaya koyacağız.
•  Müracaat eden her öğrenciye öğrenim kredisi, ihtiyaç sahibi öğrencilere ise burs imkânı sağlamaya bu kapsamda aktarılan kaynakları artırarak devam edeceğiz. Gençlerimizin öğrenme ve kendini geliştirme dışında hiçbir konuyu dert edinmemelerini sağlayacağız.
• Genç işsizlik oranını kalıcı bir şekilde düşürecek, gençlerimize nitelikli istihdam imkânları oluşturacağız. Gençlerin ortaöğretimden yükseköğretime geçişte eğitim ve kariyer planlamasına yardımcı olacak, uygun rehberlik ve yönlendirmeyle kendilerini en iyi şekilde geliştirmelerini sağlayacağız.
•  Eğitimde ve istihdamda olmayan gençlerin sayısının azaltılması için etkin politikalar geliştireceğiz. Genç işsizliğinin en aza indirilebilmesi için gerekli tedbirleri alacak, tahsil sürecinde gençlerin iş hayatı ile tanışmalarının önünü açacak, gençlerin tahsil sürecinde aktif çalışma hayatı ile ilişkilerinin kurulması yönünde politikaları daha da geliştireceğiz
•  Lise veya üniversiteden mezun olmuş gençlere iş ve kariyer konusunda yol gösterici destekler sunacağız.

TÜİK'e göre 2022 yılında 15-24 yaş grubunu kapsayan genç nüfusta işsizlik oranı %19,4 oldu.

İşsizlik seviyesinin her geçen yıl arttığı ve %19,4 gibi yüksek bir seviyede seyrettiği bir ülkenin 20 yıllık iktidar partisinin seçim beyannamesinde bu oranı düşürmeye yönelik vaatlerine güvenmemek için bu ülkenin genç seçmen kitlesinin elinde sağlam kanıtlar bulunuyor.

Madde bağımlılığı

Madde bağımlılığını engellemek, bu ülkenin iktidarı olmayı hedefleyen her siyasi partinin verdiği vaatler arasında. AK Parti de 2002’den bu yana yayımladığı beyannamelerde bu doğrultuda vaatlerde bulunuyor. AK Parti’nin 2023 Seçim Beyannamesinde madde bağımlılığını engellemeye yönelik vaatleri şu şekilde:

• Gençleri bağımlılık yapan maddelerden korumak için tedbirleri artıracağız. Bağımlı olanların tedavilerinin gerçekleştirilmesini, bu sürecin sadece genç ile değil ailesi, okulu ve sosyal çevresi ile yürütülmesini sağlayacağız.
•  Madde bağımlılığıyla mücadele kapsamında tüm gençlik merkezlerimizde faaliyetlerimize katılan gençlere farkındalık eğitimleri vermeye devam edeceğiz.
•  Bağımlılıkla mücadele programlarımızı kararlılıkla uygulamaya devam edeceğiz. Uyuşturucu ile Mücadele Yüksek Kurulunun daha etkin çalışmasını sağlayacak, okul etrafında kurulan narkotimlerin sayıları ve niteliklerini artıracağız. Özellikle uyuşturucu ile mücadele hususunda toplumsal mutabakatın sağlanacağı daha caydırıcı önlemlerin gündeme getirilmesini sağlayacağız.

20 yıldır bu ülkenin iktidarı konumunda bulunan AK Parti döneminde gençlerin madde bağımlılığı konusunda bazı istatistikleri ise şöyle: 

• İHH raporuna göre Türkiye'de yaklaşık 10 milyon insan madde ve davranış bağımlısıdır.
• Birleşmiş Milletler'in (BM) raporuna göre dünyada en fazla uyuşturucu ele geçirilen ülke İran; Türkiye ise 2. sırada.

Bu istatistikler doğrultusunda net bir şekilde görülüyor ki AK Parti hükümeti madde bağımlılığını engelleme hususunda başarılı bir tutum sergileyememiştir. Madde bağımlılığının artışındaki önemli bir neden de aslında yazımızın başındaki özgürlük kısıtlamalarıyla bağlantılı olduğu öne sürülebilir. Alkolü kamusal alandan uzaklaştırma yönünde adımlar atan AK Parti, gençlerin alkole erişimini ciddi anlamda engellemiş bulunuyor. Fahiş vergiler ile alkolün zararlarından insanların korunması hedeflendiği söylense de mevcut durum alkolün toplumsal yaşantıdan uzaklaştırıldığını ve gençlerin alkole erişiminin ciddi manada kısıtlandığını gösteriyor. Bu kısıtlama gençlerin eğlence aracı olarak maddeye yönelmesine sebebiyet veren önemli nedenlerden birisi olabilir. 2023 Seçim Beyannamesi’nde madde bağımlılığına karşı mücadele vereceğini vaadini sürdüren AK Parti’nin ise seçimi kazanması hâlinde bu mücadeleye alkol yasaklarına karşı tutumunu değiştirmeden devam etmesi durumunda başarılı olup olmayacağı merak konusu oluyor.

Yurtlar

Türkiye’de yaşanan en büyük afetlerden biri olan 6 Şubat depremleri herkesi derinden sarstı. Deprem sürecinde yaşanılan olumsuzluklar binlerce öğrenciyi mağdur hâle getirirken AK Parti hükümeti deprem sürecinden sonra da bu mağduriyeti, depremden etkilenmeyen öğrencileri de kapsayacak şekilde arttırmış durumda. Operasyonel sıkıntıların aşikâr olduğu bir durumda depremzede vatandaşlar KYK yurtlarına yerleştirilmiş ve buralarda kalan öğrenciler apar topar yurtlarından çıkmaya zorlandı. Seçimlerden hemen önce böyle bir durum söz konusuyken, AK Parti 2023 Seçim Beyannamesi’nde yurtlar ile ilgili şu sözlere yer veriyor:

 Müracaat eden her öğrenciye yurt imkânı sağlıyoruz. Yurtlarımızın gerekli altyapı ve fiziki kapasite ile niteliğini günün koşullarına göre sürekli olarak artırmaya devam edeceğiz.

Gençlik ve Spor Bakanlığı Yurt İdare ve İşletme Dairesi Başkanlığı’nın 4 Ekim verilerine göre yurt başvurusu yapmış 183 bin 934 öğrenci hâlâ yerleştirilmedi. Bu istatistiğe baktığımızda vaat edilmiş olan durumun gerçekleşmediğini görüyoruz ve gelecekte gerçekleştirilmesi planlanan yurtlarla ilgili vaadin gerçekleşmesi noktasında ise şüphe yaratıyor.

AK Parti’nin geçmiş vaatleri ve şu ana kadar gerçekleştirdikleri arasındaki bu uçurumu da göz önünde bulundurunca genç seçmenin 2023 Seçim Beyannamesi’ndeki vaatlere ne kadar güvenebileceği de bir soru işareti hâline geliyor. 20 yıldır iktidarda olan AK Parti hükümeti seçimlerin hemen öncesinde 183 bin 934 öğrenciye yurt sağlayamayan ve enflasyona karşı en çok gençleri zor duruma sokmuş bir durumda.