Sürpriz başkan değişimi sonrası piyasalar

Cumayı cumartesiye bağlayan gece Resmî Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı'yla, yaklaşık 4,5 ay önce atanan Naci Ağbal'ın Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanlığı görevinden alınarak yerine 26. dönem AK Parti milletvekili Prof. Dr. Şahap Kavcıoğlu’nun getirilmesi piyasalarda ve küresel ekonomi çevrelerinde volatiliteye sebep oldu. Aynı senaryo, 6 Kasım cuma gece yarısı yayımlanan bir Cumhurbaşkanı Kararı'yla Murat Uysal'ın yerine göreve getirilen Ağbal’da da yaşanmıştı. Naci Ağbal başkanlığındaki Merkez Bankası'nın politika faizini beklentilerin üzerinde 200 baz puan artırarak %19'a çıkarmasından 2 gün sonra gerçekleşen görev değişikliği, Merkez Bankası’nın zor ve yeni kazanılmaya başlanan kredibilitesinin yerini soru işaretlerine bırakmasına sebep oldu ve TL, dolar karşısında %10’un üzerinde tarihî bir değer kaybıyla işlem gördü. Merkez Bankası başkanlarının görev süreleri dolmadan yapılan değişiklerin ve atılan adımların birçok ekonomist ve uluslararası kuruluş tarafından bankanın bağımsızlığı ve enflasyonla mücadelesi bakımından geri adım olarak görülmesi, piyasalarda risk algısını artırdı. 

• Dolar/TL'de dalgalı gün: Geçen haftayı 7,21 seviyesinden kapatan kur, gece saatlerinde Asya piyasalarının açılmasıyla 8,40 seviyesini aştı, haftanın ilk işlem gününde ise 8,05 seviyelerinden işlem görmeye başladı. TL'deki değer kaybının belirginleşmesiyle Hazine ve Maliye Bakanı Lütfi Elvan’dan “enflasyonda kalıcı düşüş sağlanana kadar mevcut politikaların süreceğine ve serbest piyasa mekanizmalarından taviz verilmeyeceğine” dair gelen yazılı açıklama sonrası Dolar/TL kuru yeniden 8 seviyesinin altına indi. Bluebay Asset Management’tan Timothy Ash TL’nin dolar karşısındaki çift haneli kaybını “Ağbal’ın görevden alınmasının maliyeti” sözleriyle yorumladı. İsveç merkezli uluslararası yatırım bankası Nordea’nın küresel strateji şefi Andreas Steno Larsen, “Erdoğan Merkez Bankası’nı yönettiği sürece Türk Lirası’nda hiçbir zaman boğa pozisyonu (iyimser pozisyon) almayacağız” dedi.
  
  
• Borsa: Borsa İstanbul'da BİST 100 endeksi güne %6,65 düşüşle başladı, işlemler geçici olarak durduruldu. İşlemler saat 10.30'da tekrar başladı ancak düşüşün %7'yi aşması sonrasında ikinci kez endeks bazlı devre kesici sistemi uygulamaya alındı. Öte yandan Borsa İstanbul, döviz ve altın vadeli işlemlerde %10 oranındaki üst fiyat limiti oranları %20’ye çıkardı ve piyasalarda gerçekleştirilen işlemlerin gözetim faaliyeti kapsamında anlık ve sürekli olarak izlendiğini belirterek usulsüz açığa satış işlemleri konusunda yatırımcıları uyardı. BIST 100 endeksi dünü %9,79 düşüşle tamamlarken 2013 yılından bu yana kaydedilen en sert düşüş olan bu gerilemeyle endeks 2021 yılının kazançlarını silmiş oldu. Marbaş Menkul Değerler Araştırma Müdürü Yusuf Topçu, borsada tarihî bir gün yaşandığını belirterek güçlü hisselerin borsayı ayakta tuttuğunu aktardı. Öte yandan, Türkiye'de faaliyetleri olan İspanya merkezli BBVA, İtalya merkezli UniCredit, Fransa merkezli BNP Paribas ve Hollanda merkezli ING Group gibi Euro bölgesi banka hisseleri de TL'nin değer kaybetmesiyle %0,5 ile %7,7 arasında düşüş kaydetti. İsviçre merkezli Julius Baer bankası, Türk hisse senetleri için tavsiyesini "nötr"den "piyasa altı getiri"ye düşürdü.
  
  
• Optimal faiz: Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi Başkanı Göksel Aşan döviz kuru konusunda, piyasada yavaş yavaş hareketliliğin azalacağını ifade ederek "Kısa zamanda, cuma günü olan kur seviyesine geri döneceğini düşünüyorum" açıklamasını yaptı. AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Ekonomi İşleri Başkanı Nurettin Canikli, başkan değişikliğine ilişkin “optimal pozitif reel faiz seviyesini belirlemede para politikası araçlarını rasyonel kullanmayan merkez bankası başkanını değiştirmek piyasalara meydan okumak değil” değerlendirmesinde bulundu. Buna karşılık, “Buradaki 'pozitif reel faiz verilecek' kısmı 6 Kasım sonrasına ait. Ancak bunu yaparken Kobi'ler, inşaatçılar, ihracatçılar (hatta MÜSİAD) büyük hasar görürse, bunun doğuracağı siyasi faturayı üstlenemem diyor. Oradaki 'optimal seviye' teknik değil siyasi bir vurgu.” paylaşımında bulunan ekonomist Ümit Akçay “Farklı sermaye fraksiyonları arasındaki dengeyi korumak ekonomi büyürken (2002-2013 arası) kolaydı. Ancak mesele yavaşlamanın külfetlerini dağıtmaya geldiğinde (2013 sonrası), dönemsel olarak farklı grupların talepleri iktidarın gündemini belirliyor.” dedi.
  
  
• Yeni atanan başkan Kavcıoğlu'nun “İslamcı gazete Yeni Şafak'ın köşe yazarı” olduğunu belirten The Financial Times, haberinde “Merkez Bankası’nın başına daha düşük faiz oranları için lobi yapan bir akademisyen getirildi” ifadelerini kullanıyor. The Financial Times, Kavcıoğlu’nun Erdoğan'ın yüksek faiz oranlarının enflasyona neden olduğu yönündeki geleneksel olmayan görüşlerini paylaştığına dikkat çekerken Wall Street Journal (WSJ) gazetesi de Kavcıoğlu'nun Yeni Şafak'taki köşesinde bu faiz artırımını eleştirdiğini anımsatarak, bu durumun Ağbal dönemi politikaların tersine çevrileceği kaygılarını tetiklediğini aktarıyor. Nitekim, ABD merkezli yatırım bankası Goldman Sachs da raporunda Kavcıoğlu’nun Yeni Şafak gazetesindeki yazılarına dikkat çekerek “Gevşeme yanlısı görüşler dikkate alındığında yılın son çeyreğinde beklediğimiz faiz indirimlerinin çok daha önden yüklemeli bir şekilde yapılması riski görüyoruz” yorumunda bulunuyor. Türkiye'de Merkez Bankası'nı yönetmenin “uluslararası ekonomideki en riskli görevlerden biri olduğu” yorumunu yapan Bloomberg yazarlarından Daniel Moss, "Bu göreve gelen herkes ya TL'yi ya da Erdoğan'ı kaybetmekle karşı karşıya" diyor ve "en azından Kavcıoğlu kimi memnun etmesi gerektiğini biliyor" ifadelerini kullanıyor.
  
  
• Öngörüler: Morgan Stanley, görevden alınan Ağbal’ın sıkı bir para politikası uyguladığına dikkat çekerek “Sıkı para politikası devam etse bile daha zayıf bir TL ve daha yüksek bir enflasyon bekliyoruz. Politikalar terse döndürülürse TL’de daha da büyük bir hareket bekleriz” yorumunda bulunuyor. Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Moody's, söz konusu sürpriz değişikliğin net portföy akımı başta olmak üzere sermaye akımlarının kısa vadede tersine dönebileceğini vurgulayarak not baskısını artıracağını belirtiyor. Capital Economics raporunda, “Enflasyonla mücadele dönemi bitmiş olabilir bir kez daha ödemeler dengesi kriziyle karşı karşıya kalınması gerçek bir ihtimal” ifadeleri yer alıyor. Gece yarısı kararlarını "son darbe" olarak niteleyen ekonomist Atilla Yeşilada, "Dolar 8’i görür ama bırakın piyasaları ben Türkiye ekonomisinin de bundan sonra toparlanabileceğini düşünmüyorum. Durgunluk başlayacak" yorumunda bulunuyor.