Tasarım İhtiyaç Ağı

Bütünsel bir tasarım, afetten etkilenen toplulukların sosyo-ekonomik ve fiziksel dayanıklılığına katkı sunacak yeni yöntemler ortaya koyma konusunda önemli bir role sahip. Mimarlar, şehir plancıları ve peyzaj mimarları gibi kilit noktalardaki insanların becerileri, hem afet riskinin azaltılması hem de afet sonrası uzun vadeli yeniden inşaya rehberlik edecek entegre mekânsal tepkiler geliştirmek için afetten etkilenen topluluklarla birlikte çalışma kapasiteleri çok yüksek olduğu hâlde çoğu zaman projelerde, bu insanlardan kapsamlı bir danışmanlık alınmıyor.

Depremden etkilenen bölgede barınma, tuvalet, mahremiyet gibi ihtiyaçların karşılanmasını amaçlayan çalışmalar başladı ve devam ediyor. Bu temel ihtiyaçların karşılanacağı alanların en iyi şekilde tasarlandığından emin olunması ve kaybedilen farklı mekânların yeniden tasarlanması gerekiyor. Kısacası yıkılan ahırlardan kahvehanelere, birçok mekânın en iyi şekilde tasarlanmasına yönelik büyük bir ihtiyaç var. Aynı zamanda konteyner kentlere yönelik farklı ölçekte ve farklı uzmanlık alanlarını kapsayan yoğun çalışmaların da yürütülmesi gerekiyor.

Önümüzdeki dönemde yürütülecek olan birçok çalışmanın mimari ve tasarım desteğine ihtiyacı olacak. Bu doğrultuda ortaya çıkan Tasarım İhtiyaç Ağı, mimari ve mekânsal acil ihtiyaçları tespit etmeyi hedefliyor. Proje kapsamında tasarım desteği ekipleri oluşturarak ihtiyaçlara yönelik çözümler üretilecek ve hâlihazırda oluşturulmuş ve oluşturulacak tasarımlar açık kaynak olarak paylaşılacak.

Tasarım İhtiyaç Ağı; tasarımcılar, mimarlar, araştırmacılar, danışmanlar, üretici ve tedarikçileri ihtiyaç sahipleriyle buluşturmayı hedefliyor ve KAF Kolektif, Yekpare, TEGV, IDEA Universal, Ahbap ve İhtiyaç Haritası’nın mekânsal tasarımlarına destek verecek.

Ağ, ilk aşamada ihtiyaç sahipleri ve tasarımcıları bir araya getirerek eskizler çizecek ve projeleri ilerletmeye yönelik çalışacak. Aynı zamanda fonu olan projelere verilecek desteğin yanında fonu olmayanlara da tasarım desteği vermeyi hedefleyen katılımcılar, buradaki dayanışma ağı içinden başka yardım çalışmalarına fon bulunmasını kolaylaştırmayı da amaçlıyor.

Tasarım İhtiyaç Ağı’nın merkeze aldığı temel konular şunlar:

• İhtiyaç sahibi kurumlar ve kişiler ile tasarımcıları bir araya getirerek, çözüm önerileri geliştirilmesinin ilk adımını atmak. Bunu yaparken bir çalıştay düzeni içinde projelerin birçok kişinin görüşünü alarak ve birlikte üreterek gerçekleşmesi ve bunun yaratacağı etkilerden faydalanmak. Dolayısıyla dayanışma kültürü ile başlayan projelerin, ileride bu kültürü devam ettirecek tohumlar ekme olasılığı,
• Toplumsal afet ve benzeri durumlarda ortaya çıkabilecek çok çeşitli ihtiyaca dikkat çekmek ve serin kanlı bir yaklaşımla tasarım çözümleri üzerine düşünülebilmesi için bir kanal açmak,
• Depremden etkilenen illerdeki yapı sektörü çalışanları, yerel işgücü, endüstri ve malzeme üreticilerini mümkün olduğu kadar bu projelerin paydaşı hâline getirmek ve biraz olsun bu anlamda da fayda sağlamayı amaçlamak.

Çalıştaya katılan tasarımcılar, Tasarım İhtiyaç Ağı’nı bir proje olarak görmektense, birlikte oluşturulacak ve çeşitli ortak fayda emelleri olan bir dayanışma çağrısı olarak gördüklerini ifade ediyor. Başlangıç adımı çalıştay sırasında gündeme gelen tasarım ihtiyaçları üzerine düşünmek için harekete geçmek ve tasarımcılar ile ihtiyaç sahiplerini bir araya getirip, organize bir çalışma süreci başlatmak.

Tasarım İhtiyaç Ağı’nın temel amaçları afet bölgelerindeki ihtiyaçları en iyi şekilde karşılayabilecek gerçekçi öneriler sunmak, bölgelerin afet sonrası koşullarını, malzeme ve işgücü imkânlarını dikkate alan ekonomik, sürdürülebilir, günlük yaşantı ve mekânsal empati olasılıkları anlamında güçlü, taktiksel ve mekânsal anlam üreten fikirler ortaya çıkarmak.

Topluluk temelli dayanıklılığı teknoloji üzerinden kurgulayan geçmiş örnekler, projenin ne kadar yararlı olabileceğine yönelik iyi bir fikir edinmemizi sağlıyor. Örneğin, Avrupa Birliği’nin fonladığı topluluk temelli dayanıklılık ve teknolojik iyileştirme yoluyla tarihî çevrenin sürdürülebilir yeniden inşası projesi SHELTER Project, tarihî alanların dayanıklılığını artırmayı ve hasar görebilirliğini azaltmayı, yeniden inşada daha iyi ve güvenli uygulamaları desteklemeyi amaçlıyor. Bu projede Avrupa’nın ana iklime ve çevreye dayalı sorun alanlarını ve farklı kültürel miras tiplerini temsil eden yerel çalışma alanları, yerel paydaşlarla işbirliği kuran “laboratuvar” çalışmaları olarak kurgulandı. Ravenna, Seferihisar ve Dordrecht’te üç kentsel vaka çalışması, Sava Nehri Havzası ve Baixa Limia Serra Bölgesi’nde ise uluslararası vaka çalışması yürüten proje, birbirinden öğrenmeye dayalı bir ağ kurarak, sürekli bilgi alışverişi ile en iyi uygulamalar ve alınan dersleri paylaşan bir platform kurdu. Böylelikle benzer uygulamalardan öğrenmek için bir zemin oluşturdu.

Afet sonrası tasarım alanında geliştirilen işbirliklerinin başka bir örneğini ise Japonya’da gözlemliyoruz. Home For All Soma City, depremden sonra Fukuşima'da dayanıklılık ve yeniden inşa için tasarlanmış bir toplum merkezi. Deprem, tsunami ve nükleer santral patlamasından etkilenen bölgede kurulan merkez, yetişkinlerin ve çocukların radyasyon çekincesi olmadan özgürce zaman geçirebildikleri kapalı bir park. Özel ahşap tasarımıyla özellikle çocukların sağlığını en iyi şekilde koruyabilecek bir yapıya sahip olan proje, 2015 yılında halka teslim edildi ve “herkesin oyun alanına” dönüştü. Bu merkezden her yıl yaklaşık 20 bin kişinin faydalandığı ifade ediliyor.

Home For All Soma City (Koichi Torimura)

Kısa, orta ve uzun vadede yaşam alanlarının yeniden inşası sırasında tasarıma ve mimariye duyulan ihtiyaç ortada. Bu doğrultuda harekete geçen Tasarım İhtiyaç Ağı, ihtiyaç sahipleriyle kuracağı iletişim noktasında büyük bir sorumluluk yükleniyor. Doğrudan ihtiyaçları saptamak ve onları önceliklendiren tasarım ürünleri sunmak çok önemli. Aynı zamanda birçok paydaşın katılımıyla, farklı projeleri ve disiplinleri birleştirerek ilerleyecek olan tasarım süreçlerinde, araştırmacıların birbirlerinin deneyimlerinden faydalanmasını sağlamak çok büyük bir önem taşıyacak. 

Projeyi kimler yürütüyor?

SO? Mimarlık, Mas Mimarlık, ATÖLYE, Herkes İçin Mimarlık, EKA Creative Studio, Piknik Works, Studio Mada, Betül Ergün (Serbest Tasarımcı, Akademisyen), Oğuzhan Tunçay (Öğrenci, KHAS).